Авиация құқықтары: бес авиация бостандығы, халықаралық рейстер, Чикаго конвенциясы. Әуе көлігін либералдау және мемлекеттер арасындағы келісімдер туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық коммерциялық авиация құқықтарының жиынтығы
Set of international commercial aviation rights
Әуедегі бостандықтар, сондай-ақ әуе көлігінің бес бостандығы деп аталатын коммерциялық авиация құқықтарының жиынтығы, бір елдің әуе компанияларына басқа елдің әуе кеңістігіне кіру және қону құқығын береді. Олар 1944 жылғы Халықаралық азаматтық авиация жөніндегі конвенцияда, Чикаго конвенциясы деп белгілі, авиацияны либерализациялау деңгейі бойынша туындаған келіспеушіліктердің нәтижесінде қалыптасты. АҚШ мемлекеттер арасында келіссөздер жүргізу үшін стандартталған, бөлек әуе құқықтары жиынтығын ұсынды, бірақ көптеген елдер АҚШ-тың ірі әуе компанияларының әуе қатынасына басымдық тануы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылық білдірді, егер қатаң ережелер болмаса. Әуедегі бостандықтар – халықаралық коммерциялық авиация бағыттары желісінің негізгі құрылымдық элементтері. «Бостандық» және «құқық» терминдерін қолдану халықаралық әуе қызметтерін осы қызметтерді жүзеге асыруға рұқсат беретін көпжақты және екіжақты келісімдер (әуе қызметтері туралы келісімдер) шеңберінде ғана жүзеге асыруға құқық береді. Бірінші екі бостандық коммерциялық ұшақтардың шетелдік әуе кеңістігі мен әуежайлар арқылы өтуіне қатысты, ал қалғандары халықаралық деңгейде адамдарды, пошта мен жүктерді тасымалдауға қатысты. Біріншіден бесіншіге дейінгі бостандықтар халықаралық шарттарда, әсіресе Чикаго конвенциясында ресми түрде тізімделген. Тағы бірнеше бостандықтар қосылды, олардың көпшілігі кеңінен қолданылатын халықаралық шарттармен ресми түрде мойындалмаса да, бірқатар елдермен келісілді. Төмен санды бостандықтар салыстырмалы түрде әмбебап, ал жоғары сандылары сирек және көбінесе дау тудырады. Ашық аспан туралы либералды келісімдер көбінесе әуе қызметтері туралы келісімдердің ең шектеусіз түрін құрайды және көптеген, тіпті барлық бостандықтарды қамтуы мүмкін. Олар салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ мысалдарға Еуропалық одақта (Еуропалық ортақ авиациялық кеңістік) және Австралия мен Жаңа Зеландия арасында құрылған соңғы бірыңғай авиациялық нарықтар жатады.
The freedoms of the air, also called five freedoms of air transport, are a set of commercial aviation rights granting a country's airlines the privilege to enter and land in another country's airspace. They were formulated as a result of disagreements over the extent of aviation liberalisation in the Convention on International Civil Aviation of 1944, known as the Chicago Convention. The United States had called for a standardized set of separate air rights to be negotiated between states, but most other countries were concerned that the size of the U. S. airlines would dominate air travel if there were not strict rules. The freedoms of the air are the fundamental building blocks of the international commercial aviation route network. The use of the terms "freedom" and "right" confers entitlement to operate international air services only within the scope of the multilateral and bilateral treaties (air services agreements) that allow them. The first two freedoms concern the passage of commercial aircraft through foreign airspace and airports, while the other freedoms are about carrying people, mail and cargo internationally. The first through fifth freedoms are officially enumerated by international treaties, especially the Chicago Convention. Several other freedoms have been added, and although most are not officially recognised under broadly applicable international treaties, they have been agreed to by a number of countries. The lower numbered freedoms are relatively universal while the higher numbered ones are rarer and more controversial. Liberal open skies agreements often represent the least restrictive form of air services agreements and may include many if not all freedoms. They are relatively rare, but examples include the recent single aviation markets established in the European Union (European Common Aviation Area), and between Australia and New Zealand.
Бірінші еркіндік
Бірінші еркіндік – шетел мемлекетінің үстінен қонусыз ұшу құқығы. Ол келісімге қатысушы елдің аумағы үстінен қонусыз ұшуға мүмкіндік береді. Халықаралық әуе қызметтері транзиті туралы келісімге қатысушы мемлекеттер осы еркіндікті (сондай-ақ екінші еркіндікті) басқа мүше мемлекеттерге транзиттік әуе кемелері белгіленген әуе жолдарымен ұшса ғана ұсынады. Бұл ірі және стратегиялық маңызы бар IASTA-ға мүше емес мемлекеттер шетелдік әуе компанияларының әуе кеңістігінен ұшуын қатаң бақылауда ұстауды және әрбір жағдай бойынша басқа елдермен транзит келісімдерін жасауды жөн көреді. Суық соғыс кезінде Кеңес Одағы мен Қытай әуе компанияларына өздерінің әуе кеңістігіне кіруге рұқсат бермеді. Еуропадан Жапонияға Аляскада жанармай құю үшін ұшатын рейстер болды. Суық соғыс аяқталғаннан бері бірінші еркіндік құқықтары көбінесе толығымен жалпыға бірдей қолданылады. IASTA әрбір мүше елге шетелдік әуе компанияларына өзінің әуежайларын (бұл, көбінесе, екінші еркіндікке қатысты) және "құрал-жабдықтарын" пайдалану үшін "орынды" төлемдер алуға мүмкіндік береді; IATA-ға сәйкес, мұндай төлемдер ұқсас халықаралық рейстермен айналысатын отандық әуе компанияларынан алынатын төлемдерден артық болмауы керек. (Ұшу барысында елдің әуе қозғалысын басқару орталықтарының қызметтері де пайдаланылуы мүмкін). Мысалы, АҚШ Федералдық авиация басқармасы, IASTA-ға қол қойған мемлекет, әуе кемесінің АҚШ бақылауындағы әуе кеңістігіне кіру және одан шығу нүктелері арасындағы ең қысқа қашықтыққа негізделген транзит ақысын қабылдайды. Бұл транзит құрлықтағы (немесе маршруттық) және мұхиттық бөліктерге бөлінеді; соңғысы халықаралық сулардағы рейстерді қамтиды, онда әуе қозғалысын АҚШ бақылайды, соның ішінде Атлант мұхитының, Солтүстік Мұзды мұхитының және Тынық мұхитының көп бөлігі. 2019 жылдан бері маршруттық бөліктер үшін, ал мұхиттық бөліктер үшін төлем алынады. IASTA-ға қол қоймаған елдер де транзит ақысын қабылдайды; олардың ішінде Ресей, әсіресе, Сібір арқылы өтетін трансарктикалық бағыттарда (Солтүстік Америка мен Азия арасындағы) жоғары төлемдерімен белгілі. Еуропалық әуе компаниялары Ресейге әуеден өтуге рұқсат алу үшін жылына 300 миллион евро төлейді.
The first freedom is the right to fly over a foreign country without landing. It grants the privilege to fly over the territory of a treaty country without landing. Member states of the International Air Services Transit Agreement grant this freedom (as well as the second freedom) to other member states, subject to the transiting aircraft using designated air routes. These large and strategically located non IASTA member states prefer to maintain tighter control over foreign airlines' overflight of their airspace and negotiate transit agreements with other countries on a case by case basis. During the Cold War, the Soviet Union and China did not allow airlines to enter their airspace. There were flights from Europe to Japan that refueled in Alaska. Since the end of the Cold War, first freedom rights are almost completely universal. IASTA allows each member country to charge foreign airlines "reasonable" fees for using its airports (which is applicable, presumably, only to the second freedom) and "facilities"; according to IATA, such fees should not be higher than those charged to domestic airlines engaged in similar international services. (Overflights might still be using services of a country's air traffic control centers). For example, the Federal Aviation Administration of the U. S., an IASTA signatory, charges overflight fees based on the great circle distance between an aircraft's points of entry into and exit from U. S. controlled airspace. This transit is then divided into overland (referred to as en route) and oceanic components; the latter include flights over international waters where air traffic is controlled by the U. S., including sections of Atlantic and Arctic Oceans and much of the northern Pacific Ocean. Since 2019 these have been charged at for en route components, and for the oceanic components. Countries that are not signatories of the IASTA charge overflight fees as well; among them, Russia is known for charging high fees, especially on the transarctic routes (between North America and Asia) that cross Siberia. European airlines pay Russia €300 million a year for flyover permissions.
Екінші еркіндік
Екінші бостандық жолаушылар мен жүктерді көтермей немесе түсірмей техникалық тоқтау жасауға мүмкіндік береді. "Beyond" құқықтары шетелдік аралық аялдамасы бар халықаралық рейстерді де қамтиды, онда жолаушылар тек рейсті орындайтын әуе компаниясының бастапқы нүктесіне қызмет ететін рейстің аралық нүктесінде ғана көтерілуі және түсірілуі мүмкін.
The second freedom allows technical stops without the embarking or disembarking of passengers or cargo. Beyond rights also encompass international flights with a foreign intermediate stop where passengers may only embark and disembark at the intermediate point on the leg of the flight that serves the origin of an airline operating it.
Бесінші еркіндік
Бесінші еркіндік әуе компаниясына өз елімен байланысқан қызметтер аясында шетелдік елдер арасында жолаушылар тасымалдауға мүмкіндік береді. Бұл – өз елінен екінші елге, ал одан үшінші елге (және одан әрі) жолаушыларды тасымалдау құқығы. Бесінші еркіндіктің мысалы – 2004 жылы Emirates әуе компаниясының Дубайдан Брисбенге (Австралия) және одан Оклендке (Жаңа Зеландия) рейсі, онда билеттер кез келген бағытта сатылуы мүмкін. АҚШ әуе тасымалдаушыларының Азиядағы қызмет көрсету жолдарына наразылық ретінде кейбір елдер бесінші еркіндік құқығын беруде аңтарылып, ал алтыншы еркіндік Азия әуе компаниялары үшін маңызға ие болды. Осының салдарынан, кейбір елдер алтыншы еркіндікті бесінші еркіндік ретінде реттеуге тырысады. Мысалы, Air Canada өз канадалық транзиттік пункттері арқылы АҚШ пен Еуропа және Азия арасында жолаушыларды тасымалдау стратегиясын ұстанды. Алтыншы еркіндік операциялары көбінесе заңмен шектелмесе де, дау тудыруы мүмкін: мысалы, Qantas Emirates, Singapore Airlines және басқа алтыншы еркіндік тасымалдаушылары Еуропа мен Австралия арасындағы нарықта бәсекелестікке қатысты теңсіздіктерге ие деп шағымдануда. Кіші мемлекет үлкен мемлекетке бесінші еркіндік құқығын бергені үшін, үлкен мемлекеттен келе жатқан бағыттарға алтыншы еркіндік трафигін алуға мүмкіндік алады.
The fifth freedom allows an airline to carry revenue traffic between foreign countries as a part of services connecting the airline's own country. It is the right to carry passengers from one's own country to a second country, and from that country onward to a third country (and so on). An example of a fifth freedom traffic right is an Emirates flight in 2004 from Dubai to Brisbane, Australia and onward to Auckland, New Zealand, where tickets can be sold on any sector. Particularly in protest over US air carriers' service patterns in Asia, some nations have become less generous in granting fifth freedom traffic rights, while sixth freedom traffic has grown in importance for Asian airlines. Consequently, some nations seek to regulate sixth freedom traffic as though it were fifth freedom traffic. Another example is Air Canada, which has pursued a strategy of carrying passengers between the US and points in Europe and Asia through its Canadian hubs. While sixth freedom operations are rarely legally restricted, they may be controversial: for example, Qantas has complained that Emirates, Singapore Airlines and other sixth freedom carriers have unfair advantages in the market between Europe and Australia. In exchange for a smaller state granting fifth freedom rights to a larger country, the smaller country may be able to gain sixth freedom traffic to onward destinations from the larger country.
Өзгертілген алтыншы еркіндік (тікелей емес каботаж)
Бейресми өзгертілген алтыншы бостандық – бұл бір шетел мемлекетінің екі нүктесі арасында жолаушыларды немесе жүкті тасымалдау құқығы, осы рейс барысында өз елінде тоқтау жасау. Мысалы, (бейресми өзгертілген алтыншы бостандық): канадтық тасымалдаушы АҚШ әуежайынан ұшып, Канададағы хабына тоқтап, содан кейін басқа АҚШ әуежайына ұшады немесе рейсін жалғастырады.
The unofficial modified sixth freedom is the right to carry passengers or cargo between two points in one foreign country, while making a stop in the home country. For example, (the unofficial modified sixth freedom): a Canadian carrier departs from a US airport, stops in its Canadian hub and departs/continues onward to a different US airport.
Жетіінші және тоғызыншы бостандықтар (жеке каботаж)
Бейресми жетінші және тоғызыншы бостандықтар бесінші бостандықтың нұсқалары болып табылады. Бұл – өз еліне, одан немесе өз елі арқылы қызмет көрсетілмей, шетелдік территорияларда жолаушыларды немесе жүктерді тасымалдау құқығы. Ол кейде "тәуелсіз каботаж" деп аталады. Бұл авиациядағы "шынайы каботаж" анықтамасынан ерекшеленеді, себебі ол тікелей өз еліне қатысты емес.
The unofficial seventh and ninth freedoms are variations of the fifth freedom. It is the right to carry passengers or cargo in foreign territories without any service to, from or via one's own country. is sometimes known as "stand alone cabotage". It differs from the aviation definition of "true cabotage", in that it does not directly relate to one's own country.
Сегізінші еркіндік (бірінен соң бірі каботаж)
Бейресми сегізінші бостандық – бір шетел мемлекетінің ішінде екі немесе одан көп нүктелер арасында жолаушыларды немесе жүктерді тасымалдау құқығы, және ол каботаж деп те аталады. 2005 жылы Ұлыбритания мен Жаңа Зеландия шексіз каботаждық құқықтарды көздейтін келісімге келді. Екі елдің арасындағы қашықтықты ескере отырып, бұл келісім жақын арада осы құқықтар пайдаланылатындығына үміттен гөрі, саяси қағиданы көрсетеді. Сол сияқты, Жаңа Зеландия 1999 жылы Ирландиямен сегізінші бостандық құқықтарын алмастырған.
The unofficial eighth freedom is the right to carry passengers or cargo between two or more points in one foreign country and is also known as cabotage. In 2005, the United Kingdom and New Zealand concluded an agreement granting unlimited cabotage rights. Given the distance between the two countries, the agreement can be seen as reflecting a political principle rather than an expectation that these rights will be taken up in the near future. Similarly, New Zealand had exchanged eighth freedom rights with Ireland in 1999.