Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XX ғасырдың соңындағы мексикалық саясаткер, экономист және президенттікке кандидат (1950–1994)
Late 20th century Mexican politician, economist, and presidential candidate (1950–1994)
Луис Дональдо Колосио Мурриэта (ˈlwis doˈnal. do koˈlo. sjo muˈrje. ta; 10 ақпан 1950 – 23 наурыз 1994) – мексикалық саясаткер, экономист және Институционалдық-революциялық партияның (ПРИ) президенттікке үміткері. Ол 1994 жылғы мексикалық президенттік сайлау кампаниясы кезінде Тихуанадағы митингте қанымен суаралды.
Luis Donaldo Colosio Murrieta (ˈlwis doˈnal. do koˈlo. sjo muˈrje. ta; 10 February 1950 – 23 March 1994) was a Mexican politician, economist, and Institutional Revolutionary Party (PRI) presidential candidate, who was assassinated at a campaign rally in Tijuana during the Mexican presidential campaign of 1994.
Саяси тарих
Колозио Луис Колозио Фернандес пен Офелия Мурриетта Армида Гарсияның ұлы. Сонора штатының Магдалена де Кино қаласында ұзақ саяси тарихы бар отбасында дүниеге келген Колосионың отбасы итальян және испан тегінен шыққан. Колосио Мурриэта Монтеррей жоғары технологиялық және білім беру институтында (ITESM) экономиканы оқыды, содан кейін 1972 жылы Институционалдық-революциялық партияға (PRI) қосылды. Одан кейін Пенсильвания университетінде аспирантураны бастады және Мексикаға оралғанға дейін Австриядағы қолданбалы жүйелерді талдау халықаралық институтында зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1979 жылы ол болашақ президент Карлос Салинас де Гортари басқаратын бюджет және жоспарлау хатшылығына қосылды. 1985 жылы ол туған қаласынан Конгресске федералды депутат болып сайланды, ал 1987 жылы PRI-ның Ұлттық атқару комитетіне сайланды. 1988 жылы Салинас оны президенттік науқанының басқарушысы етіп таңдады. Сол сайлауда Колосио Сонора штатынан Сенатқа сайланды. Салинастың президенттігінің алғашқы жылдары Колосио партияның Ұлттық атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1992 жылы Салинас оны жаңа құрылған Әлеуметтік даму хатшысы лауазымына тағайындады.
Colosio was the son of Luis Colosio Fernández and Ofelia Murrieta Armida García. Born into a family with a long political heritage in Magdalena de Kino, Sonora, Colosio's family was of Italian and Spanish descent. Colosio Murrieta studied economics at the Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrey, better known by its initials ITESM, after which he joined the Institutional Revolutionary Party (PRI) in 1972. Shortly thereafter, he began postgraduate studies at the University of Pennsylvania and research at the International Institute for Applied Systems Analysis in Austria before returning to Mexico. In 1979, he joined the Secretariat of Budget and Planning under future president Carlos Salinas de Gortari. He was elected to Congress as the federal deputy for his home town in 1985 and, in 1987, he was selected to serve on the PRI's National Executive Committee. In 1988, Salinas chose him as the campaign manager for his presidential campaign. In the same election, Colosio was elected to the Senate, representing Sonora. In the early years of Salinas' presidency, Colosio served as the chairman of their party's National Executive Committee. In 1992, Salinas chose him to serve in his cabinet, in the newly created position of Social Development Secretary.
Президент сайлауына үгіт-насихат
Бастапқыда баяу қарқынмен өрбіген, бұрынғы сыртқы істер министрі Мануэль Камачоның EZLN партизандарымен келіссөздеріне назар аударған кезде, Колосио PRI саяси машинасының дәстүрлі қолдауын алды. PRI-дың барлық алдыңғы президенттік үміткерлері сияқты, ол да президенттік науқаны барысында көпшіліктің ыстық қарсы алуына ие болды, алайда PRI-дың азайып бара жатқан танымалдылығы бастапқыдағы құлшыныстың азаюына әкелді.
After a slow start, with the spotlight focusing on former foreign minister Manuel Camacho's negotiations with the EZLN guerrillas, Colosio appeared to get the traditional support of the political machine of the PRI. Like all the PRI's previous presidential candidates, he was greeted by large crowds throughout his presidential campaign, although the PRI's waning popularity meant some reduction in initial enthusiasm.
1994 жылғы 6 наурыздағы сөйлеген сөзі
1994 жылғы 6 наурызда Институционалдық революциялық партияның (ПРИ) жылдығына орай Колосио Мексика революциясының ескерткіші алдындағы елордада даулы, бірақ халыққа ұнаған сөз сөйледі. Онда ол жергілікті халықтар, мемлекеттік биліктің зәбірлеушілігі және халықтың мемлекеттен тәуелсіздігі туралы айтты – осы мәселелер дәл сол кезде сапатистер ұқсас мәлімдемелер жасап жатқанда аса өзекті болды. Бұл сөз Колосионың сол кездегі президент Салинастан жаңылған сәт деп кеңінен танылады.
On 6 March 1994, the anniversary of the Institutional Revolutionary Party (the PRI), Colosio delivered a controversial but popular speech in the nation's capital, in front of the Monument to the Mexican Revolution. In it, he spoke of indigenous communities, government abuse, and the people's independence from government, all hot button issues at a time when the Zapatistas were making similar statements. The speech is widely considered the moment when Colosio broke with then president Salinas.
Камачо мен Колосио
Мексика конституциясы президенттерге билікте бір ғана мерзімге қалуға рұқсат бергендіктен және заңды емес қағида бойынша президенттер (Салинасқа дейін) өздерінен кейінгілерді таңдап алып отырғандықтан (партия тарихындағы алғашқы праймериз сайлауы 1999 жылы өтті), Колосио президенттің қолдауын сезінген, бұл оның танымал сөзінде көрінді: "No se hagan bolas: el candidato es Colosio" ("Дұрыс түсініңіздер: үміткер – Колосио", сөзбе-сөз мағынасы – "Шарланудың қажеті жоқ: үміткер – Колосио"). Салинастың бұл мәлімдемесіне себеп, үміткерлігі жақсы жүрмей жатқан Колосионың орнына белгілі Камачо келеді деген қауесет болды. Камачо біраз уақыт болжамдарға мүмкіндік берді, бірақ соңында президенттікке түспейтінін мәлімдеп, Чиапас көтерілісіне назарын аударды. Камачоның бұл мәлімдемесінен кейін бір күн өткен соң Колосио қаза тапты.
Since Mexico's constitution permits presidents to remain in power for only one term, and as an extralegal rule presidents (until Salinas) handpicked their own successors (the party's first primary election in history took place in 1999), Colosio apparently continued to enjoy the president's favour, expressed in his famous declaration No se hagan bolas: el candidato es Colosio ("Don't get confused: Colosio is the candidate" would be an appropriate translation, literally it means "Don't get tied up in knots: Colosio is the candidate"). Salinas' declaration was motivated by persistent rumors that highly visible Camacho would replace Colosio, who was not doing well in his campaign. Camacho let speculation grow for some time, but eventually declared he would not run for office, concentrating his attention on the Chiapas rebellion instead. The day after Camacho's statement, Colosio was killed.
Құрлық
1994 жылғы 23 наурызда сағат 17:05 (Тынық мұхиты уақыты) Баха-Калифорния штатының Тихуана қаласының кедей ауданы Ломас Тауринастағы сайлау митингінде Колосиоға .38 Special калибрлі тапаншадан оқ атылды, бұл тапанша алғашқыда Сан-Францискода сатып алынған. Колосио құлап, кейін қаланың бас ауруханасына жеткізілді, шекара арқылы американдық ауруханаға жеткізу жоспары болғанмен ол орындалмады. Оның өлімі бірнеше сағаттан кейін жарияланды, сол кездегі куәгерлердің әртүрлі, кейде қайшы келетін мәлімдемелері бүгінге дейін сақталып қалды. Оқ атқан Марио Абурто Мартинес оқиға орнынан қамауға алынып, өзі жеке әрекет еткенін мойындады. Дегенмен, Колосионың қазасын айналасында әлі де көптеген теориялар бар. Билік Абуртоны қырқып, жуып, түрме шашын қырқып, оны бұқаралық ақпарат құралдарына көрсеткені үшін сынға ілікті. Бұл оқиға тұтқындалғаннан кейін өзгеше көрінген адамның шынымен де кісі өлтіргеніне күмән тудырды. Колосио үш оқтан жарақаттанды, оларды бір адам атқан-атпағаны әлі анық емес. Іс көптеген прокурорлардың тергеуінен кейін ресми түрде жабылды, бірақ тергеудің көптеген кемшіліктері мен нұсқалардың қайшылығы салдарынан даулар тоқтамайды. Абурто Альмолоя де Хуарес қаласындағы қауіпсіздігі жоғары деңгейдегі Ла Палма түрмесінде қамауда отыр. Осы кісі өлтіруге қатысты бірнеше теория бар, соның ішінде есірткі трафигімен айналысатын адамдардың қатысы бар деген де болжам бар. Алайда, мексикалықтар арасында ең көп қабылданған теория – Колосионы өз партиясы сатқан, ал кісі өлтіруді PRI-дің жоғары лауазымды өкілдері, оның ішінде президент Салинас ұйымдастырған. Себебі Колосионың сөздері Салинастың саяси бағытынан алшақтап, Мексиканың келесі басшылықтарында ықпалын сақтап қалуға бағытталған. Колосио қаза болғаннан кейін Салинас Канада Премьер-министрі Жан Кретьенмен болған кездесуін күрт тоқтатып, осы оқиғаны "адамдықсыздық" деп сипаттады. 1994 жылғы 18 қарашада Колосионың әйелі Диана Лаура Риохас күйеуінің өлімін тергеу кезінде қайтыс болды; ресми мәлімет бойынша, ол қарын безінің қатерлі ісігінен көз жұмды. Жаңадан сайланған президент Эрнесто Зедильо оның қоштасу рәсіміне қатыспады.
At 5:05 PM PST, on 23 March 1994, at a campaign rally in Lomas Taurinas, a poor neighborhood of Tijuana, Baja California, Colosio was shot in the head with a .38 Special that was originally purchased in San Francisco. Colosio collapsed, and was subsequently rushed to the city's main hospital, after plans to fly him to an American hospital across the border were canceled. His death was announced a few hours later, amid contradicting eyewitness reports that remain to this day. The shooter, Mario Aburto Martínez, was arrested at the site and never wavered from his story that he had acted alone. Nonetheless, many theories still surround Colosio's assassination. The authorities were criticized for their poor handling of Aburto, having shaved, bathed and given him a prison haircut before showing him to the media, which started rumors about whether that man, who looked so different from the one arrested, was really the murderer. Colosio received three bullet wounds, and it was never clear if they could have been fired by a single person or not. The case was officially closed after many different prosecutors investigated it, but after the many mishandlings of the investigation and contradictory versions, the controversy continues. Aburto remains imprisoned at the high security La Palma facility in Almoloya de Juárez. There are a number of conspiracy theories about the assassination, including that it was by narcotraffickers. However, the most accepted theory among the Mexican people is that he was betrayed by his own party and that the murder was orchestrated by high members of the PRI including President Salinas, as Colosio's speech was moving away from Salinas's political agenda to maintain influence during further Mexican administrations. Shortly after Colosio was assassinated, Salinas abruptly ended a meeting with Canadian Prime Minister Jean Chrétien, publicly referring to the slaying as an "act of infamy." On 18 November 1994, Diana Laura Riojas, the wife of Colosio, died while investigating the murder of her husband; officially she died from pancreatic cancer. The newly elected president Ernesto Zedillo did not attend her funeral.
Салдары
Сайлауға дейін қалған төрт айдың ішінде PRI партиясы конституциялық талаптың кедергісіне тап болды: сайлауға дейін алты ай ішінде президенттікке үміткер мемлекеттік қызметте таба алмауы керек еді. Бұл, тиімді түрде, кабинеттің барлық мүшелерін, олардың көпшілігі жақсырақ үміткерлер болатын, жарамсыз деп жариялады. Бар болған азанау үміткерлердің ішінде Салинас Седильоны таңдады, ол Білім министрі лауазымынан кейін Колосионың сайлауалды штабының басшысы болып тағайындалған еді. Себебі, өлтірілген Колосионың жақын серігі Манлио Фабио Белтронес, Колосионың Седильоны мақтап айтқан видеожазбасын көрсетті. Бұл Седильо үшін үлкен сәттілік болды, өйткені қалыпты жағдайда ол кандидат бола алмас еді, және осы оқиға негізсіз болса да, көптеген қауесеттерге орын берді. Бірнеше айдан кейін Салинастың жекжаттысы, PRI партиясының төрағасы Хосе Франсиско Руис Массиу да Мексика қаласының ортасында күндіз өлтірілді. Осы оқиға Мексикадағы PRI партиясының ең танымал және ықпалды екі басшысын – Колосио мен Руис Массиуді жойды. Соңында Эрнесто Седильо президент болып сайланды. Колосионың қазасынан кейін сегіз ай өткен соң, оның әйелі Лора Риохас қатерлі ісіктен көз жұмды. Proceso журналы Колосионың жесірі күйеуінің қазасын естігенде айтқан алғашқы сөздерін жариялады: "Кім өлтірді?" Екі бала, қазір туыстарының қамқорлығында, аман қалды. Колосионың әкесі ұлының көпшілікке таныс болған қанына батқан кімдерді анықтауға бекінді, және 2004 жылы осы оқиға туралы кітап жариялады. Ол 2010 жылы қайтыс болды. 2021 жылдың 11 ақпанында Ломас Тауринасқа барған сапарында Луис Дональдо Колосио Риохас әкесін өлтірген "надандықтарды" кешіргенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол өздерінің зұлымдық топтары мен мүдделеріне қызмет ету үшін билікті ұрлап алатын саяси элиталарды сынады және лидерлердің бірігу мен ынтымақтастыққа шақырулары естілмейтініне наразылық білдірді.
With only four months before the election, the PRI found itself hamstrung by the constitutional requirement that no presidential candidate can hold public office during the six months immediately prior to the election; this effectively disqualified the entire cabinet, where most of the more promising replacements were. Of the few potential candidates available, Salinas eventually chose Zedillo, who had just resigned as Education Minister to serve as Colosio's campaign manager, because Manlio Fabio Beltrones, a very close collaborator of the murdered candidate, showed a video where Colosio praised Zedillo. This stroke of luck for Zedillo, who would have never been a candidate under normal circumstances, gave rise to even more rumours – unfounded or not. A few months later, Salinas' brother in law, José Francisco Ruiz Massieu, president of the PRI, was also murdered in plain daylight in Mexico City, eliminating the two most visible and powerful official heads of the PRI in Mexico, Colosio and Ruiz Massieu. Eventually Ernesto Zedillo was elected president. Eight months after Colosio's assassination, his wife, Laura Riojas, died of cancer. News magazine Proceso reported Colosio's widow's first words upon learning of her husband's assassination: "Who did it?" Two children, now cared for by relatives, survived. Colosio's father continued determined to uncover what he strongly suspected are hidden truths behind his son's very public murder and, in 2004, he published a book about the case. He died in 2010. On a visit to Lomas Taurinas on February 11, 2021, Luis Donaldo Colosio Riojas said he forgave ″the cowards″ who had killed his father. He also criticized the political class that kidnaps the power to serve their evil groups and interests and he condemned the fact that calls for unity and solidarity from the leaders are not heard.
Колозио танымал мәдениетте
Колосио: El asesinato (2012) Карлос Боладоның режиссерлік жұмысы, кандидаттың қазасынан кейінгі жағдайды және түрлі қастандық теорияларын зерттейді. Екі тергеу жүргізілгені, сондай-ақ тергеу барысында қаза тапқан 15 адам, кең таралған зорлық-зомбылық пен наразылықтар туралы мәліметтер келтіріледі. Мексикалық El Tri рок тобы Колосионың қазасы туралы "Con la cola entre las patas" (Құйрығын қысқан күйде) деген ән жазды. 2019 жылы шыққан екі Netflix сериалы Колосионың қазасына дейінгі және одан кейінгі оқиғаларды қамтиды: 1994 жылғы деректі фильм және қылмыстық драма "Қылмыстық күнделіктер: Үміткер".
Colosio: El asesinato (2012), directed by Carlos Bolado, explored the aftermath of the assassination of the candidate and various conspiracy theories. It notes that two investigations were conducted, and details the 15 associated people who were killed following the investigation, as well as widespread violence and unrest. Mexican rock group El Tri wrote a song about the assassination of Colosio called "Con la cola entre las patas" (With the tail between the legs). Two Netflix series released in 2019 cover the events leading up to and following Colosio's assassination: The documentary 1994, and the crime drama Crime Diaries: The Candidate.