Кіріспе

Британдық пали тілі ғалымы (1843–1922)

Томас Уильям Рис Дэвидс (12 мамыр 1843 – 27 желтоқсан 1922) – пали тілін зерттеген ағылшын ғалымы және Пали мәтін қоғамын құрушы. Ол Британ академиясы мен Лондондық Шығыс зерттеулер мектебінің негізін қалуға белсенді қатысты.

Ерте өмір және білім

Томас Уильям Рис Дэвидс Англияның Эссекс графтығындағы Колчестер қаласында дүниеге келді. Ол Уэльстен шыққан конгрегациялық пастордың үлкен ұлы болды, оны әуелімен Эссекс епископы деп лақаптайтын. Оның анасы 37 жасында босанғаннан кейін қайтыс болды, ол әкесінің шіркеуінде жексенбілік мектепті басқарған. Мемлекеттік қызметке қадам басуды шешкен Рис Дэвидс Бреслау университетінің көрнекті ғалымы А. Ф. Стэнцлерден санскрит тілін оқыды. Ол Бреслауда ағылшын тілінен сабақ беріп ақша тапқан.

Шри-Ланканың мемлекеттік қызметі

1863 жылы Рис Дэвидс Ұлыбританияға оралып, мемлекеттік қызмет емтихандарын тапсырғаннан кейін Шри-Ланкаға (сол кездегі Цейлон) жіберілді. Галле қаласының судьясы қызметін атқарып жүргенде, оның қарауына шіркеу заңнамасына қатысты мәселелерді қозғайтын іс түсті. Осы іс барысында ол Пāli тілінде жазылған құжат сотқа дәлел ретінде ұсынылғанда, бұл тіл туралы алғаш рет білді. 1871 жылы ол Анурадхапура әкімшілік орталығы болған Нуваракалавияның үкіметтік агентінің көмекшісі болып тағайындалды. Губернатор – 1868 жылы Археологиялық комиссияны құрған сэр Геркулес Робинсон еді. Рис Дэвидс 993 жылы шабуылдан кейін тасталып қалған ежелгі сингал қаласы Анурадхапураны қазу жұмыстарына қатысты. Ол жазулар мен қолжазбаларды жинауға кірісіп, 1870-1872 жылдары олар туралы Royal Asiatic Society Journal журналының Цейлон бөлімшесінде бірнеше мақала жариялады. Ол жергілікті тілді үйреніп, халықпен байланыс жасады. Рис Дэвидстің мемлекеттік қызметтегі мансабы мен Шри-Ланкадағы тұруы күрт аяқталды. Оның жоғары лауазымдағы басшысы C. W. Twynham-мен жеке даулары салдарынан ресми тергеу басталды, нәтижесінде трибунал отырысы өтіп, Рис Дэвидс қызметтен босатылды. Оның азаматтары мен қызметкерлерінен заңсыз алынған айыппұлдарға қатысты бірқатар шағымдар мен ұсақ құқық бұзушылықтар анықталды.

Академиялық мансап

Содан кейін ол адвокаттық емтиханына дайындалып, қысқа мерзімге заңгерлікпен айналысты, бірақ Шри-Ланкадағы жазулар мен аудармалар туралы мақалаларын жариялауын тоқтатпады, әсіресе Макс Мюллердің «Шығыстың қасиетті кітаптары» атты еңбегінде. 1882 жылдан 1904 жылға дейін Рис Дэвидс Лондон университетінде пали тілінен профессор болды, бұл қызметке ешқандай тұрақты жалақы қарастырылмаған, тек лекциялық ақы төленген. 1905 жылы Манчестер университетінде салыстырмалы дінтану кафедрасын басқарды. Рис Дэвидс Ұлыбританияда Тхеравада буддизмін және пали тануын дамытуға тырысты. Ол үкіметке (Ұлыбританияның Азиялық қоғамымен бірлесіп) үнді тілдері мен әдебиетін зерттеуге қаржыландыруды ұлғайту үшін белсенді түрде лобби жасады, осылайша бұл Үндістандағы британдық билікті нығайтуға қалай көмектеседі деген көптеген аргументтер келтірді.

Жеке өмір

1894 жылы Рис Дэвидс белгілі пали ғалымы Каролина Аугуста Фолиге үйленді. Бірақ, әйелінен өзгеше, Рис Дэвидс теософияны сынап, оған қарсы шықты. Олардың үш баласы болды. Ең үлкені Вивьен, қыз балалар ұйымының қозғалысына қатысып, Роберт Баден-Пауэллдің досы болды. Олардың жалғыз ұлы Артур Рис Дэвидс, Корольдік әуе күштерінің 25 жеңіс тіркеген ұшқышы болды және ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Рис Дэвидс 1922 жылдың 27 желтоқсанында Суррейдегі Чипстедте қайтыс болды.

Шығармалары

Рис Дэвидс, Т. В. (1880). Будда туған оқиғалары (Жатака әңгімелері), Лондон.
Рис Дэвидс, Т. В., ауд. (1890–94). Патша Милинданың сұрақтары, Шығыс қасиетті кітаптары, XXXV және XXXVI томдары, Кларендон/Оксфорд, Мотилал Банарсидас қайта басылымы, Дели. 1-том, 2-том.
Рис Дэвидс, Т. В., Стеде, Уильям (ред.) (1921–25). Пали мәтін қоғамының пали-ағылшын сөздігі. Чипстед: Пали мәтін қоғамы. Пали-ағылшын сөздігінде іздеу, Чикаго университеті.
Рис Дэвидс, Т. В. (1907). Буддизм: Тарихы мен әдебиеті, Г. П. Путнамның ұлдары, Нью-Йорк, Екінші басылым. Рис Дэвидс, Т. В. және С. А., ауд. (1899–1921). Будданың диалогтары, 3 томдық, Пали мәтін қоғамы, 1-том, 2-том, 3-том.
Рис Дэвидс, Т. В.; Олденберг, Герман, ауд. (1881–85). Виная мәтіндері, Шығыс қасиетті кітаптары, XIII, XVII және XX томдары, Кларендон/Оксфорд; қайта басылым: Мотилал Банарсидас, Дели (Довер, Нью-Йорк). XIII-том, Махавагга I–IV, XVII-том, Махавагга V–X, Куллавагга I–III, XX-том, Куллавагга IV–XII.
Рис Дэвидс, Т. В. (1891). Буддистердің секталары. Т. В. Рис Дэвидс. Корольдік Азия қоғамының журналы, 409–422 бб.
Рис Дэвидс, Т. В. (1901). Ашока және Будда реликвиялары. Т. В. Рис Дэвидс. Корольдік Азия қоғамының журналы, 397–410 бб.