Кіріспе

Алан Мур мен Эдди Кэмпбеллдің графикалық романы. From Hell – жазушы Алан Мур мен суретші Эдди Кэмпбеллдің 1989-1998 жылдар аралығында бөлік-бөлікпен жарияланған графикалық романы. Толық жинағы 1999 жылы Top Shelf Productions баспасынан шықты. Роман викториялық дәуірдің соңындағы Уайтчепелде болған кісі өлтірулер кезіндегі оқиғаларға арналған. Ол Джек-Жарқаудың кім екенін және оның ниеттерін болжайды. Романда кісі өлтірулерге байланысты нақты оқиғалар бейнеленген, бірақ кейбір бөліктері, әсіресе кісі өлтірушінің кім екені және кісі өлтірудің мәні мен жағдайы ойдан шығарылған. Романның атауы 1888 жылы кісі өлтіруші жіберген деген болжам бар "From Hell" хатының алғашқы сөздерінен алынған. Жиналған нұсқасы 572 беттен тұрады. 2000 жылғы және одан кейінгі басылымдары ең көп таралғандары. Романның сюжетіне негізделген фильм 2001 жылы экранға шықты. 2000 жылы Австралияда графикалық романға бірнеше аптаға тыйым салынды, себебі кеден қызметкерлері Quality Comics компаниясы үшін әкелінген жүктен жетінші санының көшірмелерін тәркіледі.

Даму

Мур 1980-ші жылдардың соңында "Адам тозақтан" сюжетін әзірлеуді бастады. Жазушы Нил Гейман Мурдың оған Джек Жаратушы туралы көрген телеарналық деректі фильмді талқылау үшін қоңырау шалғанын еске алды, содан кейін Гейманнан "Британ мұражайындағы Жаратушы күдіктілерінің сирек және ұмытылған өмірбаянды табуға" көмектесуін сұрады. "From Hell" Стивен Найттың Джек Жаратушының кісі өлтірулері Кларенс герцогы Альберт Виктордан туған заңсыз ханшайым баланың тууынан жасыру мақсатымен жасалған құпияның бір бөлігі деген теориясын негізге алады. Бұл теория сәл өзгертілген: Уолтер Сикерттің қатысуы төмендетілген, ал баланың анасы католик болған деген Найттың айыптауы алынып тасталды. Найттың теориялары "жақсы ойдан туған кітап" деп сипатталған, оның "қорытындылары көп рет жоққа шығарылған".

Жариялану тарихы

"Адамзаттың тозағы" алғаш рет Стив Биссеттің "Spiderbaby Grafix" баспасында жарық көрген "Табу" атты антологиялық комикс кітабындағы бірнеше туындылардың бірі ретінде жарияланды. "Табу" журналының 2–7 нөмірлерінде (1989–1992) жарияланғаннан кейін Мур мен Кэмпбелл жобаны жеке серияға көшірді, ол алдымен Tundra Publishing, содан кейін Kitchen Sink Press баспаларында жарық көрді. Серия 1991–1996 жылдар аралығында он томдық болып шықты, ал қосымшасы – "From Hell: The Dance of the Gull catchers" 1998 жылы жарық көрді. Толық серия 1999 жылы Eddie Campbell Comics баспасынан саудалық жинақта жиналып басылды; саудалық жинақ және қатты мұқабалы нұсқалары АҚШ-та Top Shelf Productions және Ұлыбританияда Knockabout Comics баспаларынан шықты. Толық түсті Бас редакциялық нұсқасы 2018 жылдың қыркүйегінен бастап сериямен бірге жарияланды.

Сюжет

Принц Альберт Виктор, Кларенс герцогы, сондай-ақ Принц Эдди деп те аталады, құпия түрде үйленеді және Лондонның Ист-Эндіндегі дүкен қызы Энни Крукпен бала болады. Принц Эдди аймаққа жасырын есіммен келген, ал Энни күйеуінің патшалық мәртебесін білмейді. Королева Виктория бұл неке туралы біліп, Альбертті әйелінен күштеп ажыратады және оны психиатриялық ауруханаға жабады. Содан кейін Виктория өзінің бас дәрігері сэр Уильям Галлға Эннидің санасын зақымдауды бұйырады, ол оның қалқанша безін зақымдайды немесе бұзады. Принцтың қызын Эннидің ата-анасына Эддидің досы, оны Ист-Эндке саяхатқа алып жүрген суретші Уолтер Сиккерт жеткізеді. Эннидің әкесі баланың өзінің қызымен туған қатынастан туғанын ойлайды. Сиккерт баланы Эннидің ата-анасына тастап кетеді. Ықтимал дау тудыратын мәселе шешіледі, бірақ Эннидің достары – Мэри Келли, Поли Николс, Энн Чэпман және Лиз Стрид – бұл әйелдердің бұзақы екенін біліп, баланың патшалық байланысы бар екенін білген соң, Сиккерттің қорқытуына тырысады. Королева Виктория қорқыту туралы білгеннен кейін, Галл әйелдер тобын үнсіздендіру үшін шақырылады. Полиция Галлдың ниеті туралы алдын ала хабардар болады және жоспар орындалғанша араласпауға шақырылады. Жоғары дәрежелі масон Галл, Уайтчепелдегі төрт әйелді көлік жүргізушісі Джон Нетлидің көмегімен өлтіреді. Ол кісі өлтіруді масондық ескерту ретінде ақтаса да, Галл үшін бұл кісі өлтірулер әйелдерге қарағанда еркектердің үстемдігін қамтамасыз ету үшін жасалған мистикалық рәсімнің бөлігі болып табылады. Келлиге шабуыл жасағанда, Галл Кэтрин Эддоуэсті де өлтіреді, ол Келлидің есімін псевдоним ретінде қолданған. Қылмыстар күшейген сайын, Галл психологиялық тұрғыдан бұзылып, Келли деп санайтын әйелді өлтіріп жатқанда болашақты көре бастайды. Галл Нетлиді Лондонның танымал орындарына саяхатқа алып, олардың жасырын мистикалық мағынасын түсіндіреді. Кейін Галл жартылай сауатты Нетлиді "Жындан" деген хатты жазуға мәжбүрлейді. Осыдан кейін бірнеше адам полицияға өзін кісі өлтіруші деп мәлімдеген хаттар жазады, ал "Жек-Жарқаушы" деген лақап аты кеңінен танымал болады. Бұрын Уайтчепелде полиция қызметкері болған инспектор Фредерик Абберлайн, Жек-Жарқаушының қылмыстарын сәтті тергеуге тырыспайды. Ол Роберт Джеймс Листі кездестіреді, ол королева Викторияның рухани кеңесшісі болып қызмет ететін жалған медиум. Лис Абберлайнмен байланысып, Галлді кісі өлтіруші деп анықтайды. Абберлайн мен Лис Галлмен бетпе-бет келеді, ол бірден мойындайды. Абберлайн бұл мойындауды Скотланд-Ярдтағы жоғары лауазымды тұлғаларға жеткізеді, олар бұл ақпаратты жасырып қалады. Полиция Абберлайн мен Листің Галл жалғыз әрекет еткенін және ақылдан адасқанын айтады. Кейінірек Абберлайн Галлдың Кларенс герцогының туған "заңсыз" баласы туралы мәселені жасыру ниеті туралы біледі. Ол кісі өлтірулердің ресми түрде жасырылуына наразылық білдіріп, Англиядан шығып, Пинкертон агенттігіне қосылуды ойлайды. Галл құпия масондық кеңес тарапынан сотталады, ол оның ақылдан адасқанын анықтайды. Галл кеңеске бағынудан бас тартады, оларға өзінің жетістіктері мен көріністерінің арқасында олардың ешқайсысы оның теңдесі емес екенін және оның жасаған "үлкен жұмысын" бағалай алмайтынын мәлімдейді. Жалған жерлеу рәсімі өткізіледі, ал Галл "Томас Мейсон" деген псевдониммен түрмеге қамалады. Масондар мектеп мұғалімі Монтегю Друитті күдікті ретінде өлтіріп, оның өлімін өз-өзіне қол жұмсау ретінде көрсетіп береді. Көп жылдар өткен соң, өліміне бірнеше минут қалғанда, Галл ұзақ мистикалық тәжірибеден өтеді, оның рухы уақыт арқылы саяхаттап, Лондон жындысының қылмыстарын бақылайды, сондай-ақ басқа да көптеген кісі өлтірушілерді (Питер Сатклифф, Иан Брейди) қоздырады немесе шабыттандырады, Нетлидің өліміне себеп болады, сонымен қатар Роберт Луис Стивенсонның Доктор Джекиллдің таңғажайып жағдайы мен Мистер Хайд және Уильям Блейктің "Бөлелердің арбағы" картинасына шабыт береді. Оның рухы "Құдайға айналған" соң, Ирландияда тұратын әйелге барады. Әйелдің төрт баласы бар, олардың есімдері Уайтчепелде Галл өлтірген әйелдердің есімдерімен аталады. Ол Галлдың рухын көре алады және оны "тозаққа" қайтуға шақырады.

Түсіндірмелері мен тақырыптары

From Hell фильмінің атауы Д. Адамстың "Дирк Гентлидің тұтас детективтік агенттігі" романынан шабыттанды, онда қылмысты толыққанды шешу үшін, ол орын алған қоғамды түгелдей шешу қажет деген ой қарастырылады. "From Hell" Мурдың уақыт табиғаты туралы идеяларын да зерттейді. Бастапқыда Галлдың досы Джеймс Хинтон оның ұлы Говардтың "төртінші өлшем" теориясын талқылайды, ол уақытты кеңістіктік өлшем деп ұсынады. Барлық уақыт бір мезгілде өмір сүреді, және оның біздің қабылдауымыздың шектері ғана оны даму ретінде сезінуімізге себеп болады. Қатысты оқиғалар тізбегін төртінші өлшемдегі пішін ретінде қарастыруға болады: Галл айтқандай, тарихтың "сәулеті бар деуге болады". Галлдың өмірлік тәжірибелері мұны растайды: ол кісі өлтірулер кезінде 20-шы ғасырдың көріністерін көреді, ал өліп бара жатқанда өткен және болашақ оқиғаларды бастан кешіреді және оларға ықпал ететіндей көрінеді. Мур осыған ұқсас идеяларды бұрын "Watchmen" (Күзетшілер) романында зерттеген, онда доктор Манхэттен өткенді, қазіргіні және болашақты бірдей қабылдайды және өзін "жіптерді көре алатын қуыршақ" деп сипаттайды. Сынаушы Гэри Гроттың айтуынша, "From Hell" фильмінің ең күрделі тақырыбы Мурдың "Жаршыл кісі өлтірулер – олар болған уақыт пен жері Виктория дәуірінің апокалиптикалық қорытындысы сияқты болды" деген мәлімдемесінен туындайды.

Марапаттар

From Hell бірнеше Айснер сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Үздік сериалдық оқиға" (1993), "Үздік автор" (1995, 1996, 1997) және "Үздік графикалық альбом – қайта басылым" (2000). Ол 1995 жылы үздік үздік немесе шектеулі серия үшін Харви сыйлығын жеңіп алды, ал жинақталған нұсқасы 2000 жылы бұрын жарияланған еңбектердің арасындағы үздік графикалық альбом үшін Харви сыйлығын жеңіп алды. Кітап сонымен қатар 2000 жылы "Ең сүйікті саудалық қағаздық кітап/қайта басылым жинағы" үшін Eagle Award сыйлығын және 2001 жылы Ангулем халықаралық комикстер фестивалінде "Prix de la critique" сыйлығын жеңіп алды, бұл сыйлық француз тілінде Éditions Delcourt баспасынан шыққан нұсқасына берілді. Жинақталған нұсқасы 1999 жылы Comics Buyer's Guide Fan Award сыйлығында "Ең сүйікті қайта басылым графикалық альбомы" номинациясы бойынша ең көп дауыс жинады. Алғашқы жариялану кезінде "From Hell" 1996 жылы Халықаралық қорқыныш гильдиясының "Графикалық оқиға/суреттелген повесть" сыйлығын және 1997 жылы "Үздік оқиға" үшін Игнац сыйлығын алды.

Фильмге бейімделу

2001 жылы Хьюз ағайындылары бұл сериал негізінде еркін түсірілген фильм жасады, онда Джонни Депп, Хизер Грэм және Иан Холм түсті. Фильм сыншылардан ара-жібір пікірлер алды, Rotten Tomatoes сын жинақтаушы сайтында 57% рейтингке ие болды.

Теледидарлық бейімдеу

2015 жылы FX арнасы Дон Мерфимен, ол 2001 жылғы фильмнің продюсері болған, бірлесіп "Тозақтан" атты драмалық сериалды дамытып жатқаны туралы хабарланды. Дэвид Арата адаптацияның авторы ретінде таныстырылды.