Сөздердің грамматикалық қасиеттеріне сәйкес жіктелуі

Кіріспе

Грамматикада бірдей грамматикалық қасиеттері бар сөздердің тобы.

Грамматикада сөз түрлері (немесе сөздің бір бөлігі) (қысқартылған түрі POS немесе PoS, сондай-ақ сөз класы немесе грамматикалық категория деп те аталады) – ұқсас грамматикалық қасиеттері бар сөздердің (немесе, жалпы алғанда, лексикалық бірліктердің) санаты. Бір сөз түріне жатқызылған сөздер әдетте ұқсас синтаксистік мінез-құлық көрсетеді (сөйлемдердің грамматикалық құрылымында ұқсас рөл атқарады), кейде ұқсас морфологиялық мінез-құлық та байқалады, себебі олар ұқсас қасиеттері үшін түбірленеді, тіпті ұқсас семантикалық мінез-құлық та болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі сөз түрлерінің жиі кездесетін тізімі: есім, етістік, сын есім, есімдік, үстеу, шылау, қосымша, леп, сан, артикль және анықтауыш. Сөз түрлерінен өзгеше терминдер – әсіресе қазіргі тіл біліміндегі жіктемелерде, олар дәстүрлі схемаға қарағанда көбінесе нақтырақ ажыратылады – сөз класы, лексикалық класс және лексикалық категорияны қамтиды. Кейбір авторлар лексикалық категория терминін тек синтаксистік категорияның белгілі бір түріне ғана қатысты деп шектейді; олар үшін бұл терминге функциялық сөздер деп саналатын, мысалы, есімдіктер сияқты сөз түрлері кірмейді. Форма класы термині де қолданылады, бірақ оның әртүрлі және қайшылықты анықтамалары бар. Сөз кластары ашық немесе жабық болып жіктелуі мүмкін: ашық кластар (әдетте есімдер, етістіктер және сын есімдер) үнемі жаңа мүшелерді қабылдап отырады, ал жабық кластар (мысалы, есімдіктер мен қосымшалар) жаңа мүшелерді сирек қабылдайды, тіпті қабылдамайды да. Көптеген тілдерде есім және етістік сөз кластары кездеседі, бірақ осы екеуінен басқа тілдер арасында маңызды айырмашылықтар бар. Мысалы, жапон тілінде үш түрлі сын есім бар, ал ағылшын тілінде тек бір түрі ғана бар. Қытай, корей, жапон және вьетнам тілдерінде нақтылағыштар класы бар. Көптеген тілдерде сын есімдер мен есімдіктер, немесе сын есімдер мен етістіктер арасында ажырату жасалмайды (стативті етістіктерді қараңыз). Категориялардың саны мен оларды анықтайтын қасиеттерінің осындай әртүрлілігіне байланысты, сөз түрлерін талдау әрбір тіл үшін жеке-жеке жүргізілуі керек. Дегенмен, әрбір категорияның атаулары жалпыға ортақ критерийлер негізінде беріледі.

In grammar, a part of speech or part of speech (abbreviated as POS or PoS, also known as word class or grammatical category) is a category of words (or, more generally, of lexical items) that have similar grammatical properties. Words that are assigned to the same part of speech generally display similar syntactic behavior (they play similar roles within the grammatical structure of sentences), sometimes similar morphological behavior in that they undergo inflection for similar properties and even similar semantic behavior. Commonly listed English parts of speech are noun, verb, adjective, adverb, pronoun, preposition, conjunction, interjection, numeral, article, and determiner. Other terms than part of speech—particularly in modern linguistic classifications, which often make more precise distinctions than the traditional scheme does—include word class, lexical class, and lexical category. Some authors restrict the term lexical category to refer only to a particular type of syntactic category; for them the term excludes those parts of speech that are considered to be function words, such as pronouns. The term form class is also used, although this has various conflicting definitions. Word classes may be classified as open or closed: open classes (typically including nouns, verbs and adjectives) acquire new members constantly, while closed classes (such as pronouns and conjunctions) acquire new members infrequently, if at all. Almost all languages have the word classes noun and verb, but beyond these two there are significant variations among different languages. For example:
Japanese has as many as three classes of adjectives, where English has one. Chinese, Korean, Japanese and Vietnamese have a class of nominal classifiers. Many languages do not distinguish between adjectives and adverbs, or between adjectives and verbs (see stative verb). Because of such variation in the number of categories and their identifying properties, analysis of parts of speech must be done for each individual language. Nevertheless, the labels for each category are assigned on the basis of universal criteria.

Ашық және жабық сыныптар

Сөз кластары ашық немесе жабық болуы мүмкін. Ашық кластар жаңа сөздерді қабылдауға бейім, ал жабық кластарға жаңа элементтер сирек қосылады. Ашық кластарда көбінесе көптеген сөздер кездеседі, ал жабық кластар әлдеқайда кішідірек болады. Ағылшын және көптеген басқа тілдердегі ашық кластарға зат есімдер, етістіктер (қосалқы етістіктерді егер олар жеке класс ретінде қарастырылса, қоспағанда), сын есімдер, есімдіктер және үстеулер жатады. Идеофондар көбінесе ашық класс болып табылады, бірақ ағылшын тілінде сөйлейтіндерге онша таныс емес, және көбінесе жаңадан туындаған сөздерге ашық. Типтік жабық кластарға препозициялар (немесе постпозициялар), анықтауыштар, жалғаулар және есімдіктер жатады. Ашық-жабық айырмашылығы лексикалық және функционалдық категориялар арасындағы, сондай-ақ мағыналық сөздер мен қызметтік сөздер арасындағы айырмашылықпен байланысты. Кейбір авторлар оларды бірдей санайды, бірақ бұл байланыс қатаң емес. Ашық кластар әдетте лексикалық категориялар болып табылады, олар мағыналық мазмұны жоғары сөздерді қамтиды, ал жабық кластар көбінесе функционалдық категориялар болып табылады, олар негізгі грамматикалық функцияларды орындайды. Бұл жалпыға бірдей емес: көптеген тілдерде етістіктер мен сын есімдер жабық кластар болып табылады, әдетте олар аз мүшелерден тұрады. Жапон тілінде жаңа сын есімдердің қалыптасуы салыстырмалы түрде жиі кездеседі, бірақ олардың қандай дәрежеде ерекше сөз класын құрайтыны талқыланады. Ашық кластарға сөздерді біріктіру, тудыру, жаңа сөздер жасау және қарыз алу арқылы қосады. Жаңа сөз осындай процесс арқылы қосылған кезде, оны сөйлемде өз класындағы басқа сөздер сияқты грамматикалық тұрғыдан қолдануға болады. Жабық класс осы процестер арқылы жаңа элементтерді қабылдай алады, бірақ мұндай өзгерістер сирек кездеседі және көп уақыт алады. Жабық класс әдетте тілдің негізгі бөлігі ретінде қарастырылады және оның өзгеруі күтілмейді. Мысалы, ағылшын тілінде жаңа есімдер, етістіктер және т.б. тілге үнемі қосылып отырады (соның ішінде етістіктерді жасау және басқа түрлендірулер сияқты кең таралған процесс арқылы, онда қолданыстағы сөз сөйлеудің басқа бөлігінде қолданылады). Алайда, жаңа есімдіктің, мысалы, тілге қабылдануы өте сирек, тіпті оған қажеттілік бар деп саналған жағдайларда да, мысалы, жынысқа қатысты бейтарап есімдіктер жағдайында. Сөз кластарының ашық немесе жабық мәртебесі тілдер арасында әр түрлі, тіпті сәйкес келетін сөз кластары бар деп есептесек. Көптеген тілдерде етістіктер мен сын есімдер мағыналық сөздердің жабық кластарын құрайды. Мысалы, Jingulu тілінде тек үш етістік бар, ал қазіргі индоевропалық парсы тілінде бірнеше жүз қарапайым етістік бар, олардың көпшілігі архаикалық. (Конъюгация үшін шамамен жиырма парсы етістігі жеңіл етістіктер ретінде қолданылады; лексикалық етістіктердің болмауы басқа иран тілдерінде де кездеседі.) Жапон тілі де осыған ұқсас, лексикалық етістіктері аз. Баск тіліндегі етістіктер де жабық класс болып табылады, олардың көпшілігі мағыналық жақтарын перифрастикалық түрде білдіреді. Жапон тілінде етістіктер мен сын есімдер жабық кластар болып табылады, бірақ олар өте үлкен, шамамен 700 сын есім бар, ал етістіктер соңғы жылдары сәл ашылды. Жапон сын есімдері етістіктермен тығыз байланысты (мысалы, олар сөйлемді білдіре алады). Жаңа мағыналық сөздер әрқашан (運動する) сияқты есімге (する) қосу арқылы перифрастикалық түрде айтылады, ал жаңа сын есімдер әрқашан (〜な) жұрнағын пайдалана отырып, есімдік сөз тіркесін өзгерткенде, есімдік сөз тіркесін қолданады. Соңғы жылдары етістіктердің жабықтығы әлсіреп кетті, ал бірнеше жағдайда жаңа етістіктер (〜る) есімге қосу арқылы немесе сөздің соңының орнын ауыстыру үшін қолданылады. Бұл көбінесе қарыз сөздер үшін жай сөйлеуде, ең жақсы мысал (サボる), (サボタージュ). Жақында ғана пайда болған жаңалықтарды ескерсек, қытай-жапон сөздіктерінің үлкен үлесі есімдіктер (көбінесе сөздік есімдіктер немесе сын есімдіктер) ретінде толықтай қарыз болды. Сын есімдердің жабық класы бар басқа тілдерге суахили кіреді. Кейбір сөз кластары жалпы жабық, бірақ демонстративтер мен сұрақ сөздері солардың қатарында.

Word classes may be either open or closed. An open class is one that commonly accepts the addition of new words, while a closed class is one to which new items are very rarely added. Open classes normally contain large numbers of words, while closed classes are much smaller. Typical open classes found in English and many other languages are nouns, verbs (excluding auxiliary verbs, if these are regarded as a separate class), adjectives, adverbs and interjections. Ideophones are often an open class, though less familiar to English speakers, and are often open to nonce words. Typical closed classes are prepositions (or postpositions), determiners, conjunctions, and pronouns. The open–closed distinction is related to the distinction between lexical and functional categories, and to that between content words and function words, and some authors consider these identical, but the connection is not strict. Open classes are generally lexical categories in the stricter sense, containing words with greater semantic content, while closed classes are normally functional categories, consisting of words that perform essentially grammatical functions. This is not universal: in many languages verbs and adjectives are closed classes, usually consisting of few members, and in Japanese the formation of new pronouns from existing nouns is relatively common, though to what extent these form a distinct word class is debated. Words are added to open classes through such processes as compounding, derivation, coining, and borrowing. When a new word is added through some such process, it can subsequently be used grammatically in sentences in the same ways as other words in its class. A closed class may obtain new items through these same processes, but such changes are much rarer and take much more time. A closed class is normally seen as part of the core language and is not expected to change. In English, for example, new nouns, verbs, etc. are being added to the language constantly (including by the common process of verbing and other types of conversion, where an existing word comes to be used in a different part of speech). However, it is very unusual for a new pronoun, for example, to become accepted in the language, even in cases where there may be felt to be a need for one, as in the case of gender neutral pronouns. The open or closed status of word classes varies between languages, even assuming that corresponding word classes exist. Most conspicuously, in many languages verbs and adjectives form closed classes of content words. An extreme example is found in Jingulu, which has only three verbs, while even the modern Indo European Persian has no more than a few hundred simple verbs, a great deal of which are archaic. (Some twenty Persian verbs are used as light verbs to form compounds; this lack of lexical verbs is shared with other Iranian languages.) Japanese is similar, having few lexical verbs. Basque verbs are also a closed class, with the vast majority of verbal senses instead expressed periphrastically. In Japanese, verbs and adjectives are closed classes, though these are quite large, with about 700 adjectives, and verbs have opened slightly in recent years. Japanese adjectives are closely related to verbs (they can predicate a sentence, for instance). New verbal meanings are nearly always expressed periphrastically by appending (する) to a noun, as in (運動する), and new adjectival meanings are nearly always expressed by adjectival nouns, using the suffix (〜な) when an adjectival noun modifies a noun phrase, as in The closedness of verbs has weakened in recent years, and in a few cases new verbs are created by appending (〜る) to a noun or using it to replace the end of a word. This is mostly in casual speech for borrowed words, with the most well established example being (サボる), from (サボタージュ). This recent innovation aside, the huge contribution of Sino Japanese vocabulary was almost entirely borrowed as nouns (often verbal nouns or adjectival nouns). Other languages where adjectives are closed class include Swahili,

Some word classes are universally closed, however, including demonstratives and interrogative words.