Кіріспе
Канадалық-америкалық автор Фрэнк Эдвард Перетти (13 қаңтар 1951 жылы туған) – христиандық көркем әдебиеттің «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізіміне енген жазушысы, оның романдары негізінен мистикалық құбылыстарға арналған. 2012 жылғы мәліметтерге сәйкес, оның туындылары бүкіл әлемде 15 миллионнан астам данада сатылған. Перетти ең белгілі «This Present Darkness» (1986) және «Piercing the Darkness» (1989) романдарымен танымал. Перетти «Ассамблеялар қауымы» ұйымынан діни қызметкер куәлігін алған, ал бұрын «Northern Cross» аталған блюграсс тобында банджода ойнаған. Қазір әйелі Барбарамен Айдахо штатының Кёр-д'Ален қаласында тұрады.
Frank Edward Peretti (born January 13, 1951) is a New York Times best selling author of Christian fiction, whose novels primarily focus on the supernatural. as of 2012, his works have sold over 15 million copies worldwide. Peretti is best known for his novels This Present Darkness (1986) and Piercing the Darkness (1989). Peretti has held ministry credentials with the Assemblies of God, and formerly played the banjo in a bluegrass band called Northern Cross. He now lives in Coeur d'Alene, Idaho with his wife, Barbara.
Өмірбаян
Фрэнк Э. Перетти Канаданың оңтүстік Альберта провинциясындағы Летбридж қаласында дүниеге келді, бірақ өмірінің көп бөлігін Вашингтон штатының Сиэтл қаласында өсіп өтті. Бала кезінде ол бет ісігімен (кисталық гигрома) ауырады, бұл оның сөйлеу қабілетіне әсер етті, кейін операция жасалып, тілмен жұмыс істегеннен кейін жақсарды. Ол табиғи әңгімеші болып өсті және көрші балаларға үнемі қорқынышты оқиғалар айтатын. Жоғары мектепті бітіргеннен кейін ол жергілікті блюграсс тобымен банджода ойнай бастады. 1972 жылы ол Барбараға үйленді. Кейін ол UCLA-да ағылшын тілі, сценарий және кино өнерін оқыды, ал 1978-1983 жылдары Вашон аралындағы Құдайдың Ассамблеясының кішкентай шіркеуінде әкесіне пасторлық қызметте көмектесті. Сол жылы ол пасторлық қызметінен бас тартып, күнкөрісін табу үшін құрылыс жұмыстарын істеді. Кітап 150 аптадан астам уақыт бойы Христиан кітап сатушылар қауымдастығының ең сатылымды он кітабының тізіміне енді және 2013 жылға қарай бүкіл әлем бойынша 2,7 миллионнан астам данасы сатылды. Перетти өзінің алғашқы "Аждаһаның қарындағы есігі" атты туындысының кейіпкерлерін пайдаланып, "Купер балалардың оқиғалары" атты сериясын жазды, оның ішінде "Аждаһаның қарындағы есігімен" ұқсас, Индиана Джонс стиліндегі жеті туынды жарық көрді. 1990 жылдар бойы Перетти толық уақыт жазуын жалғастырып, "Пайғамбар" (1992), "Ант" (1995) және "Келген" (1999) кітаптарын шығарды. "Ант" Переттидің ең маңызды туындыларының бірі саналады, оның бір миллионнан астам данасы сатылды және 1996 жылы ECPA Алтын медальон сыйлығын "Үздік көркем әдебиет" номинациясы бойынша жеңіп алды. "Келген" Нью-Йорк Таймс бестселлерлер тізімінде 19-орында тұрды және 2006 жылы фильмге бейімделді.
Кейінгі жылдар
Мыңжылдықтың басында Перетти өзінің танымал романдарын жазудан бас тартты. Ол 2000 жылы "Жараланған рух" атты мемуарын жазды, онда ол бала кезінде бет ісігімен күрескенін, осының салдарынан басқа балалар оны мазақтап, ол жалғыздыққа кететінін, соңында бірнеше операциялар арқылы емделгенін баяндады. Ол "Жұрттар жоқ" (2001) және "Бұрынғы қорқытушылар жоқ" (2003) атты көркем емес кітаптарында зорлық-зомбылық тақырыбына тоқталды. Кітап жасөспірімдер мен ересектер арасында дереу танымал болды және 2003 жылы сол атпен төмен бюджетті фильмге бейімделді. Серияның екінші кітабы, "Nightmare Academy", 2002 жылы бірдей сәттілікпен жарық көрді. Томас Нельсон баспасының мәліметінше, екі кітаптың жалпы сатылымы 500 000 данадан асты. Перетти "Veritas Project" сериясында тағы да жаңа кітаптар болуы мүмкін екенін айтты. Переттидің 2000 жылдан кейінгі алғашқы толыққанды романы 2005 жылы жарық көрген "Монстр" триллері болды, ол Бигфут аңызымен ойнап, "тіршіліктің күштілерінің сақталуы" және эволюцияға негізделген креационистік наразылықтар сияқты мәселелерді зерттеді. "Монстр" New York Times бестселлерлер тізімінде алғашқы аптада 34-орында, екінші аптада 29-орында тұрды. 2006 жылдың сәуірінде Перетти және тағы бір мистикалық автор Тед Деккер "Үй" романын бірлесіп жазды. Роман Перетти мен Деккердің жанкүйерлерінен әртүрлі пікірлер алды, бірақ Майкл Мэдсеннің қатысуымен 2008 жылы "Үй" фильмі ретінде экранизацияланды. 2010 жылдың сәуірінде Перетти Howard Books (Simon & Schuster бөлімшесі) компаниясымен жаңа романға келісімшарт жасасқандығы хабарланды. Роман, "Иллюзия", 2012 жылдың наурызында жарық көрді.
Табысы мен тақырыптары
Переттидің рухани соғыс тақырыбын қамтыған шығармалары "С. Льюис, Джон Буньян, Джон Милтон (және олардан бұрын ортағасырлық және ежелгі апокалипсистік жазушылар) сияқты сенімділердің ежелгі дәстүріне" жатқызылады, олар періштелер мен адамдардың соғысын бейнелеген. "Асқыңғыштың қарғысы" фильміндегі рөлден басқа, Перетти "Flo, the Lying Fly" анимациялық фильмінде дауыстау рөлін орындады, бұл "Hermie and Friends" балалар сериясының екінші туындысы. Ол сонымен қатар бірнеше бейнежазба (және олармен байланысты аудиокассеталар мен кітаптар) жасады, онда ол ақылға сыймайтын ғылымға бейім және Киелі кітапты оқытатын Генри мырзаның бейнесін сомдайды. Форматы ерекше болғанымен, онда оның ересектерге арналған кітаптарындағы діни көзқарастар жоқ.
Сыни пікірлер
Перетти "Американың ең танымал христиан жазушысы" деп мақталып, "қасиетті Стивен Кинг" және "христиандық фантастиканың Стивен Кингі" деп аталды. Дегенмен, Кингпен салыстырғанда Перетти былай дейді: "Стивен Кингтің табиғаттан тыс жақсы кейіпкерлері жоқ. Көбінесе табиғаттан тыс күштер жамандық болып табылады, және адамдар олармен күресуге тиіс. Менің кітаптарымда жамандыққа қарсы тұру үшін табиғаттан тыс жақсылықты енгіземін. Демек, сізде жеңіске жеткізуге мүмкіндік бар." Дерек көзі сенімсіз: 2020 жылғы маусым.
Теологиялық сын
Переттидің рухани соғысты көркем бейнелеуі оның Assemblies of God қауымындағы тәжірибесінің және Пятидесятничестволық жазбалардағы әйгілілерге (демондарға) ден қоюының бір бөлігін көрсетеді. Оның қалалардың үстінен билік ететін Аумақтық Рухтар немесе «рухани карталау» тұжырымы нео-харизматикалық әлемде Ларри Ли, Эд Сильвосо және Эд Мерфи сияқты тұлғалармен паралельді. Оның кітаптары Жаңа Христиандық Оңшылдықтың көрінісі деп есептеледі. Романдық шығармалары Евангелисттік, Харизматикалық және Пятидесятничестволық шіркеулерде кеңінен таралғандықтан, Переттидің туындылары рухани соғыс тақырыбында дін қызметкерлерінің де, қарапайым жамағаттың да қиялын оятып, қызығушылық тудырды. Christianity Today журналында Майкл Модлиннің хабарлауынша, кейбір оқырмандар «Бүгінгі қараңғылық» кітабын Киелі кітаптан кейінгі ең жақсы кітап деп жариялаған. Сондай-ақ, оның теологиясы «дәстүрлі христиандық теизмге қарағанда алғашқы дуализмге жақын» деп сипатталды. Бірқатар Евангелисттік және Пятидесятничестволық авторлар Переттидің романдарының көптеген оқырмандар үшін дұға, экзорцизм, рухани соғыс және Жаңа дәуір қозғалысының қауіптері туралы нұсқаулық ретінде қолданылып жатқандығына қатысты сын пікірлерін білдірді. Мысалы, Ким Риддлбаргер көптеген оқырмандардың «романға негізделіп, әлемге деген көзқарастарын өзгертіп алғандарына» алаңдайды және Киелі кітап христиандарды «періштелер мен әйгілілер арасындағы соғысқа қатысуға шақырмайды» деп мәлімдейді. Перетти өзінің еңбектерінің осылай қолданылуына қатысты пікір білдірді. 1992 жылы жарық көрген «Пайғамбар» романында «Бұл роман – рухани шындықты бейнелі түрде жеткізетін шығармашылық туынды, діни доктринаны баса көрсетпейді» деген ескерту орналастырылған. «Қасам» романы жарық көргеннен кейін ол: «Егер сіз рухани соғысты зерттегіңіз келсе, Киелі кітапты оқыңыз. Менің кітабымды оқымаңыз» деді. Ирвинг Хексем Переттидің Жаңа дәуірді бейнелеуін теріс стереотипті нығайту деп қарастырмайды. Хексем Переттидің романдары көптеген фундаменталистік және евангелистік христиандардың зайырлы қоғамға, бұқаралық ақпарат құралдарына, әлеуметтік ғылымдарға және жоғары білімге деген алаңдаушылығын көрсетеді деп атап өтті. Ол сондай-ақ «Фрэнк Переттидің Жаңа дәуір туралы танымал және жиі сілтеме жасалатын авторитет ретінде танылуына» алаңдайды, себебі «оның діни мәселелердегі біліктілігі шектеулі». Эндрю Коннолли Переттидің еңбектерінде «Жаңа дәуір туымен біріккен осы жауларды тек қана балама діни идеология емес, сонымен қатар әйгілілер (демондар) қозғайды» деп көрсеткен. Бұл тұжырым Пэт Робертсон мен Чак Колсонның туындыларында да кездеседі. Басқалар оның жазбалары оқырмандарды саяси әрекеттерге итермелейтінін айтады. Теология ғылымының профессоры Андре Гагне (André Gagné), христиандық доминионисттік Жаңа Апостолдық Реформация (НАР) туралы жазған, оның негізін қалаушысы С. Питер Вагнер «Фрэнк Переттидің романдарын нақты рухани соғыстың ең жақсы мысалы деп сақтаған». Діни зерттеулер ғалымы Деймон Т. Берри кітаптардың ойдан шығарылған оқиғаларына қарамастан, ұсынылған рухани соғыс пен әйгілілер (демонология) – сондай-ақ НАР-дың Трампқа қатысты болжамдарында көрінетін – өмірге сәйкес келуге бағытталған деп санайды. Переттидің басты кейіпкерлеріне қарсы әйелдер мен балалар тарапынан жыныстық зорлық-зомбылық туралы жалған айыптаулар тақырыбын бірнеше рецензенттер атап өтті. Бір рецензент оны «айыптаушы күшті адам болса, айыптаушы әйел немесе бала болса, балаларды зорлау мен жыныстық шабуылды кешіруге дайындық» деп сипаттады, бұл американдық евангелизмде көрініс тапқан, ал екіншісі «жәбірленушілердің» барлығы «шайтанға билік еткен жалғаншылар» ретінде бейнеленгенін, сонымен қатар көмек көрсетуші рөлдердегілердің де «жаман адамдар» екенін атап өтті: «Балаларға және аман қалғандарға көмектесудің алдыңғы қатарында тұрғандар – мемлекеттік мектеп мұғалімдері, терапевтер, әлеуметтік жұмыскерлер, балаларды қорғаушылар – жамандық ретінде бейнеленеді». Переттидің кітаптары ондаған тілге аударылған, олардың ішінде қытай, хорват, француз, неміс, венгр, норвег, поляк, орыс және швед тілдері бар.