Кіріспе
Ж.Р.Р.Толкиннің «Орта Жер» әлеміндегі ойдан шығарылған орман – Ширдің шығыс шекарасынан тысқары орналасқан, үрейлі және көне орман. Ол алғаш рет және негізгі түрінде 1954 жылғы «Сақина Достастығы» кітабының «Ескі Орман» деп аталатын тарауында жарияланды. Ширдің халықтары осы орманды жауырынышты және қауіпті деп санады; оған ең жақын Бакландерлер орманды қоршау үшін үлкен тікенекті егін отырғызып, оның жанындағы жерді тазартты. Орманның ортасында, Уитвиндл өзенінің жанында зұлым ағаш рухы – Ескі Адам Сайын өсіп, оның көп бөлігін бақылап тұрды. Ғалым Верлин Флигер Ескі Орман мен Ескі Адам Сайынның жауырыныштығы Толкиннің әдеттегі жабайы табиғатты қорғау позициясына қайшы келетінін атап көрсеткен. Ғалымдар Ескі Орманның символизмін талқылап, оны «Ескі Англиямен» салыстырады, ал басты кейіпкер Фродо Бэггинс оны «көлеңкелі жер» деп атағандықтан, Өліммен де байланыстырады.
In J. R. R. Tolkien’s fictional universe of Middle earth, the Old Forest was a daunting and ancient woodland just beyond the eastern borders of the Shire. Its first and main appearance in print was in the chapter of the 1954 The Fellowship of the Ring titled "The Old Forest". The hobbits of the Shire found the forest hostile and dangerous; the nearest, the Bucklanders, planted a great hedge to border the forest and cleared a strip of land next to it. A malign tree spirit, Old Man Willow, grew beside the River Withywindle in the centre of the forest, controlling most of it. The scholar Verlyn Flieger has observed that the hostility of the Old Forest and of Old Man Willow contradicts Tolkien's otherwise protective stance for wild nature. Scholars have discussed the symbolism of the Old Forest, likening it to "Old England", and, given that the protagonist Frodo Baggins calls it "the shadowed land", to Death.
Шолу
Ескі Орман Эриадордың ортасына жақын орналасқан, Солтүстік-Батыс Орта Жердің үлкен аймағы. Ол Екінші дәуірге дейін Эриадордың көп бөлігін жапқан алғашқы ормандардың сиресіп қалғандарының бірі еді. Шындығында, ол бір кезде Фангорн орманына дейін, оңтүстік-шығысқа жүздеген мильге созылған алып орманның солтүстік шеті болған. Ескі Орманның маңында үш табиғат рухы мекен еткен: Том Бомбадил, Голдберри және Ескі Сабан. Бұл рухтардың күші, басқа ормандар жойылғанда оның сақталуына әсер еткені сөзсіз. Old Man Willow, қабірдегі сақшы (Barrow-wight) және Том Бомбадилдің өзі алғаш рет Толкиннің «Том Бомбадилдің оқиғалары» поэмасында пайда болды, онда Old Man Willow Бомбадилді қысқа уақытқа тұтқынға алды. Сабан – саналы және зұлым, гипнозға ие және тамырларын мен діңін қозғата алатын бір түрлі ағаш ретінде бейнеленеді. Кейбір кейіпкерлер оның Энттермен немесе мүмкін Хуорндармен туыс болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, Энттер мен Хуорндардан өзгеше, ол тамырлары жерге сіңген, бір орыннан екінші орынға жылжу қабілеті жоқ, қарапайым ағаш сияқты суреттеледі. Том Бомбадилдің Ескі Сабанға билігі бар еді және оның зұлымдығын барынша шектеді, немесе қалағандай. Арда көктемінде өсімдіктер шыға бастайды, соның ішінде Old Man Willow да болуы мүмкін, Ескі Орман сияқты із қалдырады. (Басқа іздерге Ширдегі Вуди Энд, Бри жеріндегі Четвуд және Минхириаттағы Эрин Ворн жатады.) Ескі Орман қазір «көптеген жарақаттардың естелігі болғандықтан екі аяқты жаратылыстарға қас».
География, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Ескі орманның ауданы шамамен 1000 шаршы миль (2600 км²-дей) болды. Оның шығысы Бароу Доунспен, ежелгі жерлеу молаларымен тізілген төбелі аймақпен шектесетін, мұнда Фродоның серіктері Бароу Уайтпен кездесті. Солтүстікте ол Ұлы Шығыс жолына қарай созылып, батыста және оңтүстікте Брэндивайн өзеніне жақындады. Брэндивайнның саласы – Уитвиндл өзені орманның ортасынан ағып өтеді, ол Уитвиндлдің су жинау алабының көп бөлігін қамтиды. Ескі орман – қазіргі кезде жылы, жапырақты және аралас орман деп сипатталатын орман түрі еді. Орманның батысы мен оңтүстігін "емен, шаған және басқа да ерекше ағаштар" басып, солтүстікте олардың орнына қарағай мен шыршалар келді. Ал орманның әр жерінде қайын ағаштары кездесіп, Уитвиндл бойында күрке ағаштары басым болды.
Хоббиттер мен ескі орман
Толкин өзінің бір хатында "Ескі орман екі аяқты жаратылыстарға жаулық танытатынын" түсіндірді, себебі ол көптеген жарақаттардың естелігін сақтайды. Бірақ, ұзақ уақыттан соң (бірақ Сақина соғысынан бұрын, "өткен заманда") Бакландерлер шұңқырдың орманнан "шабуылға" ұшырағанын байқады. Ағаштар шұңқырға қарай өсіп, оған сүйеніп тұра бастады. Осы шабуылға қарсы тұру үшін хоббиттер шұңқырдың сыртындағы тар жолақты тазалап, көптеген ағаштарды кесіп, өртеді. Олар орманның ішінде кеңістік жасады, кейін ол Бонфайр Глейд деп аталды. Олар сондай-ақ, Сақина соғысы кезінде де сақталған, тазаланған жолақты күтіп ұстады. Брендибак емес кем дегенде бір адам Ескі орманға барды: Фермер Маггот. Зұлым ағаш сыншыларды қызықтырды, себебі ол Толкиннің экологиялық "ағаштарды қорғаушы" бейнесімен үйлеспейді; ал басқалары христиандар да ағаштардың Киелі кітаптағы Адамның күнәсінен зардап шеккенін айтады.
Жамандыққа бет бұру
Толкин зерттеушісі Верлин Флигер "Ескі Орманың" Толкиннің жабайы табиғатты қорғау тұрғысымен және әсіресе ағаштарға деген оң көзқарасымен қақтығысатынын атап өткен. Шындығында, "Сақиналар Иесіндегі" хоббиттер Қара Шабанмен қауіпті жағдайға түссе де, олар тікелей кездескен алғашқы нағыз қарсылас – Қарт Ер Саз. Ол сондай-ақ Бакланд тұрғындарының тоғай бойындағы жүздеген ағаштарды кесіп, өртегенінің Саруманның орктарының Ортанк төңірегіндегі тудырған қиратудан ешқандай айырмасы жоқ екенін жазды. Ол сонымен қатар, "Сәуле Ағашы" 1934 жылғы "Том Бомбадилдің Оқиғалары" поэмасында "тоналған ағаш" ретінде алғашқы рет пайда болғанын және кейіпкердің "Шаяндардың Қайтысы" романында, сол сияқты "Сақиналар Иесінде" дамығанын атап көрсетті. 1938 жылғы алғашқы нұсқада, ол "Сырт Ағашы" мен "Қарт" кейіпкерінің әлі де бір "бөлінбес жаратылыс" болмағанын жазды. Керісінше, Толкин "[Ескі] Ормандағы" ең үлкен Сәуледе "сұр, шөлді жермен байланысты рухтың қалай тұтқынға түскенін" сипаттайды. Флигердің сөзіне göre, осы нұсқада және 1943 жылғы "Б Қолжазбасында" Толкин "ағаш пен рухты, "денесі жоқ сананы" байланыстырады, ол жеке ағашта "тұтқынға" алынған. Ол Толкиннің рухтың осылай қалай тұтқынға түсу мәселесін бірден ағашқа және зұлым рухқа айналдыру арқылы шешкенін айтады. Мэттью Дикерсонның Дж. Р. Р. Толкин энциклопедиясында жазғанынша, Қарт Ер Саз – осының басты мысалы.
Басқа символика
Толкиннің "Ескі орман" Джон Бьюкеннің 1931 жылы жарық көрген "Қараңғылықтың жамылғысы" кітабындағы "Ескі Англиямен" салыстырылды, онда басты кейіпкер Питер Боун Ившем маңындағы Англияның орталық аймағында жоғалады. Толкинге Батыс Мидлендс өте ұнаған, себебі оның ана тарапынан Суффилдтер деген туыстары осы аймақтан шыққан. Том Шиппидің пікірінше, Ескі орман тереңірек символизмді камтиды. "Сақиналардың иесі" романының басты кейіпкері Фродо орманды "көлеңкелі жер" деп сипаттайды; Шиппи осы контексті пайдаланып, орманның Өлімге меңзеу болуы мүмкін деген болжам айтады. Джон Гарт "Ескі орман" атауы сырттай қарапайым болғанымен, мағынаға толы дейді: "Орман" сөзі ортағасырлық латын тіліндегі forestem silvam, "сыртқы ормандардан" шыққан, ал ол өз кезегінде латын тіліндегі foris, "сыртта" деген сөзден туындаған. Ол бұл сөзді қоршалмаған орманды білдіреді деп түсіндіреді, сондай-ақ Ескі орманның "Баклендке енуге тырысатын, қозғалмалы сияқты көрінетін ағаштарды тоқтату үшін күйдірілген жер жолағымен және биік қоршаумен тым қатаң қоршалған" екенін атап көрсетеді.
Бейімделулер
Орман "Жүзіктер мырзасы: Сақинаның достастығы" видео ойынында кездеседі. Lord of the Rings Online MMORPG-де Ойыншыға Бомбадил Ескі Шолақталдың табанында Гилдберри үшін лалагүл жинау туралы тапсырма береді және ағаш сізді "бірден ұйықтатып жібереді" деп ескертеді. Крикхолоу, Том Бомбадил және Барроу-даунс оқиғаларымен қатар, Ескі орман Питер Джексонның "Жүзіктер мырзасы" интерпретациясынан алынып тасталған.