Кіріспе
Дж. Р. Р. Толкин жасаған ойдан шығарылған кейіпкер – Гендальф, Дж. Р. Р. Толкиннің «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» романдарындағы басты кейіпкер. Ол – сиқыршы, Истари орденінің мүшесі және Сақина бірлестігінің жетекшісі. Толкин «Гендальф» атауын ежелгі скандинав тіліндегі «Ерлер тізімінен» (Dvergatal) «Волуспа» поэмасынан алған. Сиқыршы және Үш Сақинаның бірін алып жүретін Гендальфтің күші зор, бірақ ол көбінесе ынталандырып, көндіру арқылы жұмыс істейді. Ол Гендальф Сұр кейпінде жолға шығады, ол зор білімге ие және үнемі саяхаттайды. Гендальфтің мақсаты – Қараңғы Мырза Сауронға қарсы тұрып, Бір Сақинаны жою. Ол отпен байланысты; оның күш сақинасы – Нарья, От Сақинасы. Сондықтан ол Ширдің хоббиттерін көңілді ету үшін фейерверктерді ұнатады, ал қажет болған жағдайда отты қару ретінде пайдаланады. Майардың бірі ретінде ол Валинордан келген өлмейтін рух, бірақ оның денесі өлтірілуі мүмкін. «Хоббит» романында Гендальф 13 жақын тұрғандарға және хоббит Бильбо Бэггинске Еділ тауынан Смаугты қуып шығуға көмектеседі, бірақ оларды Ақ Кеңеске Сауронды Дол Гулдурдан қууға шақыру үшін қалдырады. Іздеу барысында Бильбо сиқырлы сақина табады. Қуу сәтті аяқталады, бірақ «Сақиналардың иесі» романында Гендальф Сауронның шегінуі тек алдау болғанын, өйткені ол көп ұзамай Мордорда қайта пайда болғанын айтады. Гендальф жылдар бойы тергеу жүргізгеннен кейін Бильбоның сақинасы Сауронның бүкіл Орта Жерді билеуі үшін қажетті Бір Сақина екеніне көз жеткізеді. Эльронд Кеңесі Сауронды жеңу үшін Сақина бірлестігін құрады, оның жетекшісі Гендальф болды. Ол оларды тұманды таулар арқылы оңтүстікке бастап кетеді, бірақ Морияның жер асты әлемінде Бальрогпен, зұлым рухпен шайқасып қаза табады. Ол өлгеннен кейін Орта Жерге қайта оралып, Ақ Гендальф ретінде міндетін аяқтауға жіберіледі. Ол Бірлестіктің үш мүшесіне қайтадан пайда болады және Роханда, содан кейін Гондорда және ақырында Мордордың Қара қақпасында жауға қарсы тұруға көмектеседі, көбінесе кеңес беру арқылы. Жеңіс толыққаннан кейін ол Арагорнды патша етіп коронациялайды, содан кейін Орта Жерден мәңгілікке Валинорға қайта оралады. Толкин бір кезде Гендальфті жас толған періште ретінде сипаттаған; кейіннен ол және басқа ғалымдар Гендальфті скандинав құдайы Одинге, оның «Саяхатшы» кейпіндегідей, теңеген. Басқалары Гендальфті басты кейіпкерлерге көмектесетін, Вергилийдің «Энеидасында» Энейге көмектескен Кумалық Сибилге немесе Дантенің «Тозағында» Вергилийдің өзіне ұқсас, басшылық ететін тұлға ретінде сипаттаған. Ғалымдар оның ақ киіммен оралуын Мәсіхтің кейпі өзгеруімен салыстырған; ол сондай-ақ пайғамбар ретінде сипатталады, ол Мәсіхтің пайғамбар, діни қызметкер және патша болып атқаратын үш қызметінің бірін білдіреді, ал қалған екі рөлді Фродо мен Арагорн атқарады. Гендальф кейіпкері радио, теледидар, сахна, бейне ойындар, музыка және фильмдерде, соның ішінде Ральф Бакшидің 1978 жылғы анимациялық фильмінде бейнеленген. Оның ең танымал бейнесі – Питер Джексонның 2001–2003 жылдарғы «Сақиналардың иесі» фильмдер сериясындағы Ян МакКелленнің рөлі, онда актер өзінің мақтауға лайық өнерін Толкиннің өзіне негіздеген. МакКеллен Джексонның 2012–2014 жылдарғы «Хоббит» фильмдер сериясында рөлін қайталады.
Gandalf is a protagonist in J. R. R. Tolkien's novels The Hobbit and The Lord of the Rings. He is a wizard, one of the Istari order, and the leader of the Fellowship of the Ring. Tolkien took the name "Gandalf" from the Old Norse "Catalogue of Dwarves" (Dvergatal) in the Völuspá. As a wizard and the bearer of one of the Three Rings, Gandalf has great power, but works mostly by encouraging and persuading. He sets out as Gandalf the Grey, possessing great knowledge and travelling continually. Gandalf is focused on the mission to counter the Dark Lord Sauron by destroying the One Ring. He is associated with fire; his ring of power is Narya, the Ring of Fire. As such, he delights in fireworks to entertain the hobbits of the Shire, while in great need he uses fire as a weapon. As one of the Maiar, he is an immortal spirit from Valinor, but his physical body can be killed. In The Hobbit, Gandalf assists the 13 dwarves and the hobbit Bilbo Baggins with their quest to retake the Lonely Mountain from Smaug the dragon, but leaves them to urge the White Council to expel Sauron from his fortress of Dol Guldur. In the course of the quest, Bilbo finds a magical ring. The expulsion succeeds, but in The Lord of the Rings, Gandalf reveals that Sauron's retreat was only a feint, as he soon reappeared in Mordor. Gandalf further explains that, after years of investigation, he is sure that Bilbo's ring is the One Ring that Sauron needs to dominate the whole of Middle earth. The Council of Elrond creates the Fellowship of the Ring, with Gandalf as its leader, to defeat Sauron by destroying the Ring. He takes them south through the Misty Mountains, but is killed fighting a Balrog, an evil spirit being, in the underground realm of Moria. After he dies, he is sent back to Middle earth to complete his mission as Gandalf the White. He reappears to three of the Fellowship and helps to counter the enemy in Rohan, then in Gondor, and finally at the Black Gate of Mordor, in each case largely by offering guidance. When victory is complete, he crowns Aragorn as King before leaving Middle earth for ever to return to Valinor. Tolkien once described Gandalf as an angel incarnate; later, both he and other scholars have likened Gandalf to the Norse god Odin in his "Wanderer" guise. Others have described Gandalf as a guide figure who assists the protagonists, comparable to the Cumaean Sibyl who assisted Aeneas in Virgil's The Aeneid, or to Virgil himself in Dante's Inferno. Scholars have likened his return in white to the transfiguration of Christ; he is further described as a prophet, representing one element of Christ's threefold office of prophet, priest, and king, where the other two roles are taken by Frodo and Aragorn. The Gandalf character has been featured in radio, television, stage, video game, music, and film adaptations, including Ralph Bakshi's 1978 animated film. His best known portrayal is by Ian McKellen in Peter Jackson's 2001–2003 The Lord of the Rings film series, where the actor based his acclaimed performance on Tolkien himself. McKellen reprised the role in Jackson's 2012–2014 film series The Hobbit.
Этимология
Толкин Гендальф есімін Völuspá-ның Dvergatal бөліміндегі Гандальфр есімді кентаврдың тізімінен алған. Ежелгі норвеж тілінде бұл есім "құбық эльф" дегенді білдіреді. Бұл оның Таркун есімінде де көрінеді, ол Хуздул тілінде "Құбықтың адамы" деген мағына береді, Хуздул – Толкиннің эльфтері үшін ойлап тапқан тілі. "Хоббит" кітабының алғашқы нұсқасында ол Бладортин деп аталса, Гендальф есімін кейін Торин Эйкшилд болған кентавр қолданған. Әрбір сиқыршы өз плащының түсімен ерекшеленеді. Гендальф сиқыршы ретінде көрінген көп бөлігінде оның плащы сұр түсті болған, сондықтан ол Гандальф Сұр және Грейхейм деп аталған, "Грейхейм" ескі ағылшын тіліндегі "hame" – "жабын, тері" деген сөзден шыққан. Митрандир – Синдарин тілінде "Сұр саяхатшы" немесе "Сұр кешіп жүруші" деген мағына беретін есім. "Сақиналар билеушісі" ортасында Гендальф Сиқыршылар орденінің басшысы болып, Гендальф Ақ деп аталды. Бұл мәртебедегі (және киімдегі) өзгеріс сиқыршының тағы бір есімін әкелді: Ақ Атшы. Дегенмен, эльф тілінде сөйлейтін кейіпкерлер оны әлі де Митрандир деп атайды. "Сақиналар билеушісі" романында кейде басқа кейіпкерлер Гендальфты қорлайтын лақаптармен атайды: Дауылқарға, Лафспелл ("Келекең жаңалық" ескі ағылшын тілінде) және "Сұр ақымақ". Майардың бірі болғандықтан, Гендальф өлшеулі адам емес, адам кейпін алған періште еді. Ол Олорин, Жаратушыға (Эру Илуватар) және Жаратушының "Құпия Отына" қызмет еткен. Орта Жерге бес Сиқыршы ретінде келген басқа Майарлармен бірге, ол кішіпейілділігінің белгісі ретінде қарт адамның бейнесін алды. Сиқыршылардың міндеті кеңес беру және бағыт-бағдар беру болды, бірақ Сауронның күшімен теңесуге тырыспау керек еді. Сонымен қатар, Орта Жердің патшалары мен билеушілері тікелей бұйрық беретін салтанатты тұлғадан гөрі, қарапайым қарттың кеңесін көбірек қабылдауы мүмкін. Бірақ Некромант одан қашып, кейін одан да күшті болып қайтып келді.
Хоббит
Гэндальф "Хоббит" кітабының басында Билбомен кездеседі. Ол шай ішуге шақырып, он үш ергежейліні шақырады, осылайша повестьдегі басты саяхатшы топты құрайды. Гэндальф Эреборға қатысты карта мен кілтті ұсынады, бұл ізденіске көмектеседі. Осы саяхат барысында Гэндальф тролльдердің қазынасынан Глэмдринг деген семсерді табады. Эльронд оларға семсердің Гондолинде жасалғанын айтады, ол қала бұрын қираған, және Эльрондтың әкесі бала кезінде сол жерде өмір сүрген. Гоблиндер мен варгтардан қуылғаннан кейін, тұманды таулардан қашып шыққан топты Ұлы бүркіттер қауіпсіз жерге жеткізеді. Содан кейін Гэндальф Беорнды үйіне шақырып, Мөрк орманы арқылы саяхатқа компанияны дайындауға көмектеседі. Гэндальф компания Мөрк орманына кірмес бұрын, өзіне шұғыл істері бар екенін айтып, оларды тастап кетеді. Ол Еребор қабырғаларының алдында қарт адам кейпінде қайта пайда болады, Есгарот халқы мен Мөрк эльфтері Торин мен ергежейлілермен Смауг қазынасы үшін шайқасқанда өзін ашады. Гоблиндер мен варгтардың үш топқа шабуыл жасауынан Бес әскер шайқасы басталады. Шайқастан кейін Гэндальф Билбоны Ширге қайтарып алып, Ривенделде өзінің шұғыл ісінің не екенін ашады: Гэндальф кеңеске Сауронды қууға тағы да шақырды, себебі Сауронға Мөрк орманына зұлымдықтарды тарту үшін Бір сақина қажет емес еді. Содан кейін Кеңес "өзінің күшін жұмсайды" және Сауронды Дол Гулдурдан қуады. Саурон мұны күтіп, кері шегінгендей болып, Мордорға қайта оралады.
Гендальф Сұр
Гандальф "Хоббит" мен "Жүзіктердің иесі" арасындағы жылдарды Сауронның қайта оянуын және Билбо Бэггинстің құпия сақинасын табу үшін Орта жерді шарлап өткізді, әсіресе Билбоның оны Голлумнан "сыйлық" ретінде алғандығы туралы алғашқы, жаңылыстыратын әңгімесіне байланысты. Осы кезеңде ол Арагорнмен дос болып, Саруманға күдікпен қарасты. Ол Ширде мүмкіндігінше көп уақыт өткізіп, Билбомен және Фродомен, Билбоның жесір туысы және асырап алған мұрагерімен достығын нығайтты. Келесі 17 жыл бойы Гандальф сақина туралы жауап іздеп, кеңінен саяхаттады. Ол жауапты Исильдурдің жазбаларында, Минас Тирит мұрағатында тапты. Гандальф Голлумды ұзақ және жақын іздеді, көбінесе Арагорнның көмегімен, ол ақырында Голлумды ұстауға қол жеткізді. Гандальф Голлумдан сұрақтар қойды, ол сөйлеуге келмесе, отпен қорқытты. Гандальф Сауронның Голлумды Барад-Дурда тұтқынға алып, Сақина туралы білгенін ашу үшін азаптағанын білді. Ширден тыс жерде Гандальф Радагастқа кездесті, ол Назгулдер Мордордан шығып кеткенін және Саруманның Гандальфты Изенгардқа келуге шақырғанын хабарлады. Гандальф одан Назгулдерді бақылау үшін жануарларды жіберіп, Изенгардта оған хабарлауын өтінді. Гандальф Фродоға (оның дереу аттануын талап ететін) хатты Барлиман Баттербурға Prancing Pony-де қалдырып, Изенгардқа бет бұрды. Сол жерде Саруман Гандальфтен Сақинаны алуға көмектесуін сұрап, оны қорқытты. Гандальф бас тартты, ал Саруман оны мұнарасының ең жоғары қабатына қамады. Гандальфты Құсқар Гвайхир құтқарып, Радагаст арқылы шақырылғандай оған келді. Гандальф Фродо келгенге дейін Ривенделге жетті. Қыста Карадра тауынан өтуге тырысқаннан кейін, олар тұманды таулардың астынан Мория шахталары арқылы өтті, бірақ бұл жолға Гимли ғана құштарлық танытты. Морияда олар Балин құрған ерліктер колониясы орктермен жойылғанын білді. Достастық Мория орктарымен және тролльдермен шайқасып, олардан қашып құтылды. Хазад-Дум көпірінде олар ежелгі заманнан келген қорқынышты Балрогты, "Дюриннің қарғысын" кездестірді. Гандальф Балрогқа қарсы тұрып, қалғандарына қашуға мүмкіндік берді. Ұзақ соққылардан кейін Гандальф Балрогтың астындағы көпірді өз таяғымен қиратты. Балрог құлағанда, ол өз қамшысын Гандальфтің аяқтарына орап, оны шетке сүйреп әкетті. Гандальф "Қашыңдар, ақымақтар!" деп айқайлап, тұңғиыққа құлады. Гандальф пен Балрог Морияның жер астындағы терең көлге құлады. Гандальф Балрогты сегіз күн бойы туннельдер арқылы қуды, олар Зиракзигилдің шыңына дейін көтерілді. Мұнда олар екі күн мен түн бойы шайқасты. Балрог жеңіліп, тау беткейіне тасталды. Гандальф та қайтыс болды, оның денесі шыңда жатты, ал оның жаны "ой мен уақыттан тыс" сапар шекті.
Ақ Гандалф
Гендальф "Ақ Гендальф" ретінде "қайта оралады" және тау шаңырағында қайта тіріледі. Гвайхир оны Лотлориенге жеткізеді, онда ол жараларынан айығады және Галадриел оған ақ тоға кигізеді. Ол Фангорн орманына барады, онда Арагорн, Гимли және Леголаспен кездеседі (олар Мерри мен Пиппиннің ізін қуады). Олар оны Саруман деп қателеседі, бірақ ол олардың шабуылын тоқтатып, кім екенін ашады. Гендальф Саруманмен болатын шайқаста Теоденге көмектесу үшін Батыс жағынан әскер жинауға аттанады. Гендальф Хелмнің Бекінісіндегі шайқаста Саруманның әскерін жеңу үшін қажетті сәтте келеді. Гендальф пен король Айзенгардқа барады, оны Ағашқақпал мен оның Энттері, сондай-ақ Мерри мен Пиппин бұрын-ақ қиратқан. Гендальф Саруманның таяғын сындырып, оны Ақ Кеңестен және Сиқыршылар Орденінен қуады; Гендальф екеуінің де басшысы болады. Құрттіл Саруманды өлтіру үшін Ортаңк палантирімен Гендальфке шабуыл жасайды, бірақ екеуінен де қашып құтылады. Пиппин палантирді алады, бірақ Гендальф оны дереу тартып алады. Топ Айзенгардтан кеткен соң Пиппин ұйықтаған Гендальфтен палантирді алып, оған қарайды және Сауронның өзімен бетпе-бет келеді. Гендальф палантирді Арагорнға береді және жас хоббитті одан әрі қауіптен сақтау үшін Пиппинмен бірге Минас Тиритке барады. Гендальф Минас Тириттің қорғанысын ұйымдастыруға көмектесу үшін уақытында жетеді. Оның қатысуы Гондордың қараушысы Денеторды ашуландырады, бірақ оның ұлы Фарамир шайқаста ауыр жарақат алғанда, Денетор үмітсіздікке беріліп, ақылынан айырылады. Гендальф пен ханзада Имрахил қаланың қоршауы кезінде қорғаушыларға жетекшілік етеді. Мордордың күштері қақпаны бұзғанда, Гендальф жалғыз өзі Шадоуфакспен Назгулдің Иесіне қарсы шығады. Сол сәтте Рохирримдер келіп, Назгулдарды кері шегінуге мәжбүр етеді. Гендальф оларды қуалауға асығады, бірақ Пиппин тоқтатады, ол Фарамирді құтқару үшін оның көмегін сұрайды – Денетор өзін және ұлын өртеуге дайындалып жатқан. Гендальф Фарамирді құтқарады (бірақ Денеторды емес, ол өзін өртеді), ал Пеленнор даласы шайқасында одан әрі қатыспайды. Шайқастан кейін Гендальф Сауронның күштеріне қарсы Қара қақпаға шабуыл жасауды ұсынады, осылайша Қараңғы Лордтың назарын Фродо мен Сэмнен аударуға тырысады; олар сол сәтте Сақинаны жою үшін Жоқшылық тауына көтеріліп жатыр. Гендальф, Арагорн және Батыстың басқа да көшбасшылары армияны Қара қақпаға бастап, Мордордың белгісіз лейтенантымен кездеседі, ол оларға Фродоның митрил көйлегін және хоббиттердің басқа да жабдықтарын көрсетеді. Гендальф Мордордың капитуляция шартын қабылдамайды, Морнан шайқасы басталады. Батыстың күштері Сауронның әскерінің күшіне қарсы тұрады, Сақина Жоқшылық тауында жойылғанға дейін. Гендальф Бүркіттерді Фродо мен Сэмды жарылып жатқан таудан құтқаруға жетекшілік етеді. Соғыстан кейін Гендальф Арагорнды король Элессар етіп коронациялайды және оған Гондордың Ақ ағашының көшетін табуға көмектеседі. Ол хоббиттерді Ширдің шекарасына дейін сүйемелдейді, содан кейін Том Бомбадильге барады. Екі жылдан кейін Гендальф Орта Жерді мәңгілікке тастап кетеді. Ол Сақина тасушылардың кемесіне отырып, Ақ шығанақтан Өлмейтін жерлерге қайта оралады; онымен бірге оның аты Шадоуфакс және оның достары Фродо, Бильбо, Галадриел және Элронд.
Сыртқы келбеті
Толкиннің өмірбаясын жазған Хамфри Карпентер Толкиннің "Гендальфтің шығу тегі" деп атаған Der Berggeist ("тау рухы") атты пошта карточкасы болғанын айтады. Онда тау орманындағы тас арасында отырған үлкен шапан, шапан киген ақ сақалды адам бейнеленген. Карпентердің айтуынша, Толкин 1911 жылы Швейцарияда демалыс кезінде осы пошта карточкасын сатып алған. Бірақ Манфред Циммерман картинаның неміс суретшісі Йозеф Мадленердің суреті екенін және ол 1920 жылдардың ортасында жасалғанын анықтады. Карпентер Толкиннің пошта карточкасының шығу тегі туралы жаңылысқан болуы мүмкін екенін мойындады. Сонымен қатар, финн халық ертегілерінде және Элиас Лённроттың "Калевала" ұлттық эпосында бейнеленген жартылай құдай Вяйнямёйненнің де ықпалы болған болуы мүмкін. Вяйнямёйнен қарт, дана адам ретінде сипатталады және оның қуатты, сиқырлы ән даусы болған. Алғашқы нұсқаларда және "Хоббит" кітабының бірінші басылымына дейін Бладортин/Гендальф "кішкентай қарт адам" ретінде сипатталған, ол карлик емес, бірақ кейін "Сақиналар Иесі" кітабында сипатталған толық бойлы адамнан ерекшеленеді. Тіпті "Сақиналар Иесі" кітабында да Гендальф бойлы емес, мысалы, Эльрондтан және басқа сиқыршылардан қысқа болған. Ежелгі скандинав тіліндегі Гандалфр атауында "таяқ", "меңгер" немесе (әсіресе күрделі сөздерде) "сиқыр" мағынасын білдіретін gandr және "эльф" деген мағынаны білдіретін álfr сөздері бар. Гендальф аты скандинав мифологиясында кем дегенде бір рет кездеседі, жартылай тарихи Heimskringla-да, онда шығыс Норвегиядан шыққан аңыздық скандинав патшасы Гандальф Альфгейрсон және Қара Халфданның қарсыласы қысқаша сипатталған. Гендальф – Генрик Ибсеннің екінші пьесасы "Қорған" (The Burial Mound) шығармасындағы скандинав теңіз патшасының аты. "Гандольф" аты Уильям Морристің 1896 жылғы "Дүние соңындағы құдық" атты фантастикалық романында, Толкин Гендальфтің "Шадоуфакс" атына бейімдеген "Сильверфакс" атты жылқымен бірге кездеседі. Морристің кітабы скандинав мифологиясынан шабыттандырылған және псевдо-ортағасырлық пейзажда орналасқан; ол Толкинге үлкен әсер еткен. Гендальфке айналған сиқыршы бастапқыда Бладортин деп аталған. Толкин ескі норвег тіліндегі аттарды қолданғанына кейін өкініш білдірді, 1937 жылы оны "бос уақытта ойлап тапқан эддалық есімді ерлер" деп сипаттады. Бірақ ескі норвег тіліндегі аттарды қолдану шешімі "Сақиналар Иесі" романының құрамында елеулі салдарға ие болды; 1942 жылы Толкин шығарманың Уэстронның ойдан шығарылған тілінен жасалған аударма болуы керек деп шешті, ал ағылшын тіліндегі аудармада ескі норвег тіліндегі аттар Дейл тіліндегі аттарды білдіреді. Осылайша, Гендальф – бұл ағылшын тіліндегі (ескі скандинав тілінен ағылшыншаланған) Еребор жұлдыздары Олоринге күнделікті істерінде "сыртқы" қолданған тілінде берген есімнің бейнесі, ал Таркун – жұлдыздар оның туған Хуздул тілінде берген (аудармалмаған) есім, болжам бойынша, бірдей мағынаны білдіреді.
Бейімделулер
BBC радиосының драмалық қойылымдарында Гандальфты Норман Шелли «Сақиналардың иесі» (1955–1956), Херон Карвик «Хоббит» (1968), Бернард Мейс «Сақиналардың иесі» (1979) және сэр Майкл Хордерн «Сақиналардың иесі» (1981) фильмдерінде сомдады. Джон Хьюстон «Ранкин/Басс» студиясы түсірген «Хоббит» (1977) және «Патшаның оралуы» (1980) анимациялық фильмдерінде Гандальфқа дауыс берді. Уильям Сквайр Ральф Бакшинің «Сақиналардың иесі» (1978) анимациялық фильмінде Гандальфты дауыстады. Иван Краско «Хоббит» (1985) фильмінің советтік бейімдемесінде Гандальф рөлін ойнады. Веза Виерико фин телесериалы «Хоббит» (1993) мини-сериалында Гандальфты бейнеледі. Иан МакКеллен Питер Джексонның режиссерлігімен түсірілген «Сақиналардың иесі» (2001–2003) фильмдерінде Гандальф рөлін ойнады, ал Шон Коннери мен Патрик Стюарт бұл рөлден бас тартты. Джексонның сөзінше, МакКеллен Гандальф рөлін Толкин өзінің тұлғасына негіздеп сомдаған: «Біз Толкиннің «Сақиналардың иесі» кітабынан үзінділерді оқыған аудиожазбаларын тыңдадық. Онымен BBC арнасында өткен бірнеше сұхбаттарды қарадық, және Иан өзінің рөлін Толкиннің бейнесіне негіздеп сомдады. Ол тіпті Гандальфты Толкинге ұқсатып ойнады. Оның сөйлеу үлгісі де, мінез-құлқы да Толкиннің түсірілімдеріндегідей дөрекілікке толы. Сондықтан Толкин Ианның ойнаған рөлінде өзін танитын болар еді». МакКеллен Гандальф рөлін сомдағаны үшін кең мақтау алды, әсіресе «Жүзіктер серігі: Бір серікке» арналған рөлі үшін «Screen Actors Guild» сыйлығына және «Оскар» сыйлығына үздік қосалқы актер ретінде ие болды. Empire журналы МакКеллен сомдаған Гандальфты барлық уақыттағы ең ұлы кино кейіпкерлерінің 30-шысы деп атады. Ол «Хоббит» фильмдерінде (2012–2014) рөлді қайта ойнады, сонымен қатар Ақ Гандальфтан грей Гандальфты сомдауды көбірек ұнатқанын айтты. Ол фильмдерге негізделген бірнеше бейне ойындарда Гандальфқа дауыс берді, оның ішінде «Екі мұнара», «Патшаның оралуы» және «Үшінші дәуір» кіретін еді. Чарльз Пикард 1999 жылы Чикагодағы Lifeline театрында «Екі мұнара» қойылымында Гандальф рөлін сомдады. Брент Карвер 2006 жылы Торонтода ашылған «Сақиналардың иесі» музыкалық қойылымында Гандальфты бейнеледі. Гандальф «Лего» фильмінде Тодд Хансонның дауысымен көрінеді. Гандальф Lego Dimensions бейне ойынының басты кейіпкері, оған Том Кейн дауыс береді. Гандальф Йохан де Мейдің «Сақиналардың иесі» атты бірінші симфониясында жеке қозғалысқа ие, ол концерттік музыкалық ансамбль үшін жазылған және 1988 жылы тұңғыш рет орындалды. Гандальф тақырыбында G A D A F ноталар тізбегі бар, «Гандальф» сөзін A-дан G-ға дейінгі ноталармен құрастыруға болады. Нәтижесінде «күшпен өсу» тақырыбы пайда болады.
We listened to audio recordings of Tolkien reading excerpts from Lord of the Rings. We watched some BBC interviews with him—there's a few interviews with Tolkien—and Ian based his performance on an impersonation of Tolkien. He's literally basing Gandalf on Tolkien. He sounds the same, he uses the speech patterns and his mannerisms are born out of the same roughness from the footage of Tolkien. So, Tolkien would recognize himself in Ian's performance. McKellen received widespread acclaim for his portrayal of Gandalf, particularly in The Fellowship of the Ring, for which he received a Screen Actors Guild Award and an Academy Award nomination, both for best supporting actor. Empire named Gandalf, as portrayed by McKellen, the 30th greatest film character of all time. He reprised the role in The Hobbit film series (2012–2014), claiming that he enjoyed playing Gandalf the Grey more than Gandalf the White. He voiced Gandalf for several video games based on the films, including The Two Towers, The Return of the King, and The Third Age. Charles Picard portrayed Gandalf in the 1999 stage production of The Two Towers at Chicago's Lifeline Theatre. Brent Carver portrayed Gandalf in the 2006 musical production The Lord of the Rings, which opened in Toronto. Gandalf appears in The Lego Movie, voiced by Todd Hanson. Gandalf is a main character in the video game Lego Dimensions and is voiced by Tom Kane. Gandalf has his own movement in Johan de Meij's Symphony No. 1 "The Lord of the Rings", which was written for concert band and premiered in 1988. The Gandalf theme has the note sequence G A D A F, "Gandalf" as far as can be formed with the notes A to G. The result is a "striving, rising theme".