Кіріспе

Смауг (/sm/aʊ/g/) – Ж.Р.Р. Толкиннің 1937 жылғы «Хоббит» романындағы дракон және басты қарсылас. Оның қазынасы мен ол тұратын тау – оқиғаның мақсаты. Күшті әрі қорқынышты Смауг, романда баяндалған оқиғалардан 171 жыл бұрын Эребордың эльфтер патшалығына шабуыл жасады. Он үш эльфтен тұратын топ патшалықты қайтарып алуға аттанды, оларға сиқыршы Гандальф және хоббит Бильбо Бэггинс көмектесті. «Хоббит» кітабында Торин Смаугты «өте ашкөз, күшті және зұлым құрт» деп сипаттайды. Сынаушылар Толкиннің шабыттанған көздерімен тығыз байланысты екенін анықтады, соның ішінде Беовульфтегі дракон, ол бағалы кесе ұрланғаннан кейін ашуға булыққан, және Сигурдқа сатқындық ұсынған сөйлейтін дракон Фафнир. Гандальф Смаугтың Саурон үшін қауіпті болуы мүмкін екенін түсінді. Сондықтан ол Троның немересі Торин Эйкенқалқан бастаған эльфтер тобына көмектесуге келісті, олар тауды қайта басып алып, драконды өлтіруге аттанды. Смауг хоббиттың иісін танымайды деп ойлаған Гандальф, Бильбо Бэггинсті іздеуге шақырды. Эреборға жеткен эльфтер Бильбоны Смаугтың қонысына жіберді, ол Смауг ұйықтағанда әдемі алтын кесені ұрлауға сәттілік танытты. Қазынаның әрбір тасын білетін Смауг оянғаннан кейін кесенің жоқ екенін тез байқап, таудан ұрыны іздеді. Ол оны таба алмады, сондықтан күтіп отыру үшін байлығына қайта оралды. Эльфтер Бильбоны екінші рет құпия туннельге жіберді. Смауг Бильбоның жасырын екенін сезді, тіпті Бильбо Бір Сақинамен көрінбейтін болса да, және оны хоббиттен ұрлық жасауға тырысқаны үшін айыптады. Драконмен сөйлескен кезде Бильбо Смаугтың денесіндегі әшекейленбеген кішкентай жерді байқап, қашып құтылды. Бір құс Бильбоның кездесу туралы айтқанын естіп, Смаугтың астыңғы жағындағы жалаңаш жер туралы білді. Ашуға булыққан Смауг оңтүстікке қарай ұшып, Көл қаласын қиратуға кірісті. Қала тұрғындарының садақтары мен найзалары драконның қарулы денесіне зиян келтіре алмады. Құс Бард садағасына Смаугтың жалғыз әлсіз жерін – драконның құрсағындағы жалаңаш жерін айтты. Бард соңғы жебесімен Смаугты осы жерге атқаннан кейін ол өлді.

Кейіпкер

Толкин Смаугты "жауыздан гөрі зұлым" етіп жасады, деп жазады автор және өмірбаяншы Линнет Портер; ол "ашкөз, есіл, мақтанқор, тым сенімді және жалған". Фантастика авторы Сандра Юнерман Смаугты "әдебиеттегі ең ерекше айдаһарлардың бірі" деп атады. Толкин зерттеушісі Том Шиппи Смаугтың таратып жүрген "ұятты қалпыруын" атап өтеді: ол алтын мен қазынаға баурап алған, ал оның күшті күйімен байланысқа түскендер, Толкиннің "тәжірибесіздерге аждаһа сөзінің әсері" деп сипаттағандай, сондай-ақ ашкөздікке беріліп, адасады.

Хиаватаның әні

Толкиннің өмірбаясын жазған Джон Гарт Смаугтың Бардтың соңғы жебесінен қаза табуы мен Генри Уодсворт Лонгфеллоудың 1855 жылғы "Хиавата әні" поэмасындағы Мегиссогвонның өлімі арасындағы ұқсастықты атап көрсетеді. Мегиссогвон – байлықтың рухы, оны ампум моншақтарынан жасалған қарулы көйлек қорғайды. Хиавата үш жебесі қалғанша, босқа атып жібереді. Сосын ағашқайың анасы Хиаватаға ән айтып, Мегиссогвонның жалғыз осал жерін – басындағы шашын көрсетеді, дәл сол сияқты Толкиннің торғайы Бардқа Смаугты қай жерден ату керектігін айтады.

Суреттер

Толкин көптеген қалам эскиздері мен Смаугты бейнелейтін екі толыққанды сурет жасады. Олардың бірі – егжей-тегжейлі сия мен акварельмен салынған, "Смаугпен әңгіме" деп аталатын туынды, екіншісі – "Смаугтың өлімі" деген атпен белгіленген, дөңгелек қарындаш пен сиямен жасалған эскиз. Бұл суреттердің екеуі де шығын шектеулеріне байланысты "Хоббит" кітабының алғашқы басылымында жарияланбады, бірақ кейінгі басылымдарда, әсіресе "Смаугпен әңгіме" суретімен бірге қосылды. "Смаугтың өлімі" суреті "Хоббит" кітабының Ұлыбританиядағы жұмсақ мұқабалы басылымының бетіне қолданылды.

Анимациялық фильмдер

Смауг, 1977 жылғы Ранкин/Басс анимациялық фильміндегі «Хоббит» фильмінде мысыққа ұқсас бейнеленген. Фрэнсис де Вольф қызыл айдаһардың даусын 1968 жылғы, қазіргі кезде жоғалған BBC радиоспектаклінде сомдады. Ричард Бун 1977 жылғы Ранкин/Басс анимациялық фильмінде Смаугтың даусын берді. Остин Гилкесон фильмдегі Смаугтың бейнесін «ерекше мысық сияқты» деп сипаттайды, себебі оның мысық көздері мен мұрттары бар, сондай-ақ «құйма шашы» да бар.

Бейне ойындар

2014 жылғы Lego The Hobbit видеоойынында бейнелеу кітаптан көбірек ерекшеленеді; ғалым Кэрол Л. Робинсон атап өткендей, кітаптағы кейіпкерлерді мүмкіндігінше дәл бейнелеудің орнына, технология жаңа туындыларды жасауға жол берді.

Мәдениетте

2012 жылы Смаугтың байлығы 61 миллиард долларға бағаланып, оны Forbes Fictional 15 тізіміне енгізді. 2011 жылы ғалымдар Оңтүстік Африканың белдікті кесірткелерінің бір туысын Смауг деп атады. Олардың қарулы болуы, жер астында өмір сүруі және Толкиннің туған жері Блумфонтейнде таралғандығы үшін бұл кесірткелер ойдан шығарылған айдаһардың атымен аталды. 2015 жылы қалқан жәндіктерінің жаңа түрі Planois smaug деп аталды, себебі оның үлкен мөлшері және зерттеушілердің коллекцияларында 60 жылға жуық "ұйықтап" жатқан күйде табылғандығы.