Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің пре-дредноут линкор класы.

Мэн класының үш линкоры – Мэн, Миссури және Огайо – 20 ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері үшін салынды. Алдыңғы кемелерге қарағанда, олар бірнеше маңызды технологиялық жетістіктерді қамтыды. Олар американдық линкорлардың алғашқылары болып, Крупп цементтелген бронясын (Харви бронясынан артық), түтінсіз ұнтақты (жоғары жылдамдықты зеңбіректерге мүмкіндік берді) және су түтік қазандықтарын (тиімді әрі жеңіл) қолданды. Мэн линкорлары төрт зеңбірек және он алты зеңбірекпен қаруланды, олардың жылдамдығы – шамалы, бұл Иллинойс класынан айтарлықтай жоғары болды. Мэн класының үш линкоры өмірі бойында түрлі міндеттерді атқарды. Мэн және Миссури өздерінің қызметінің барысында Атлант флотында қалды, ал Огайо бастапқыда 1904 жылдан 1907 жылға дейін Азия флотында қызмет етті. Үш кеме де 1907–1909 жылдары Ұлы Ақ Флоттың саяхатына қатысты, бірақ Мэннің артық көмір тұтынуы саяхаттың көп бөлігінде оны жеке жүзуге мәжбүр етті. Миссури өзінің қалған өмірінің көп бөлігінде оқу кемесі ретінде пайдаланылды, ал Огайо 1914 жылы Мексика революциясына АҚШ-тың араласуына қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш кеме де оқу кемелері ретінде қолданылды. Соғыстан кейін үш кеме де 1919–1920 жылдары қызметтен алынып, 1922–1923 жылдары металл тескілеріне сатылды және бөлшектелді.

Дизайн

1897 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінде бес линкор құрылысы жүріп жатты, ал 1898 жылға қосымша бірліктерді сұрату жоспарланбаған. Бірақ, Гавана портындағы «Мэйн» бронекерісінің қирауы және 1898 жылдың 25 сәуірінде Испанияға соғыс жариялануымен, Конгресс үлкен теңіз кеңейту бағдарламасын қабылдады. Бағдарлама үш жаңа линкорды талап етті, ал біріншісі қираған «Мэйн» линкорінің құрметіне аталды. Жаңа линкорлардың негізгі параметрлері туралы пікірталас болды, бірақ жобалау жұмыстары бірден басталды. Құрылыс жөніндегі кеңес «Айова» линкорінің негізіндегі жобаны, 13, 8 және 6 дюймдік (330, 203 және 152 мм) артиллериялық қарулармен жарақтандыруды ұсынды. Бірақ кеңес мүшелерінің кейбіреулері, 8 және 6 дюймдік қарулары бар және шамамен жылдамдығы бар линкорды қайта жасау құрылыс уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Сонымен қатар, 8 дюймдік қаруларды линкордың суыру шегіне сыйдыру мүмкін емес екенін атап өтті. Алайда, сол кезде бірнеше маңызды технологиялық жетістіктер пайда болды, олар жобаға өзгерістер енгізуді қажет етті. Түтінсіз ұнтақтың пайда болуы, үлкен бастапқы жылдамдыққа ие кішкентай қаруларды жасауға мүмкіндік берді. Теңіз күштері сәйкесінше 12 дюймдік (305 мм) 40 калибрлі жоғары жылдамдықты зеңбірек құралын жасады. Сонымен қатар, Германияда Krupp цементтелген бронясы жасалды. Бұл болат бұрынғы Harvey процесінен айтарлықтай жақсырақ болды. Болаттың артық беріктігіне байланысты, бірдей қорғаныс деңгейін қамтамасыз ету үшін жіңішке броняны қолдануға болады, бұл салмақты қысқартуға мүмкіндік берді. Су түтік қазандықтары енді соғыс кемелерінде пайдалануға жеткілікті сенімді болды. Олар ескі от түтік қазандықтарынан жеңіл және тиімдірек болды. Үш кемеге рұқсат берілгеннен кейін, теңіз күштері Филадельфиядағы Уильям Крамп және Ұлдары компаниясына тапсырыс берілген ресейлік «Ретвизан» линкорінің, «Мэйн» линкорінің жобасынан асып түсетін жылдамдыққа ие болатынын білді. Теңіз күштері келісімшартқа жобаларын ұсынған кеме құрылысшыларынан өздерінің жобаларындағы кемелердің жылдамдығын ресейлік кемеге сәйкес арттыруды сұрады. Cramp & Sons кеме корпусын 5 метрге дейін ұзартып, оның сүйірлігін арттырды (соның салдарынан суға қарсы кедергі азайды) және жаңа Niclausse қазандықтарын орнатты. Ал Newport News Shipbuilding & Drydock Company кеме корпусын 6 метрге дейін ұзартты және қозғалтқыш жүйесінің қуатын 60 пайызға арттырды. Нәтижесінде, жаңа кемелер үшін Newport News компаниясының жобасы таңдалды.

Жалпы сипаттамалары мен машиналары

Мэн класының кемелерінің су сызығы бойынша ұзындығы 388 фут (118 м), ал жалпы ұзындығы 393 фут (120 м) болды. Олардың ені 72 фут (22 м), ал суға бату тереңдігі 23 футтан (7 м) 24 футқа (7 м) дейін болды. Олар жобаланған күйінде және толық жүктемеде ығыстырылды. Кемелердің метацентрлік биіктігі 2,36 фут (1 м) құрады. Оларда бастионға дейін созылатын алдыңғы палуба болды. Салынған кезде олар жауынгерлік тұғырлары бар ауыр әскери мачталармен жабдықталған, бірақ 1909 жылы олар қоршау мачталармен ауыстырылды. Кемелердің экипажы 40 офицер мен 521 сарбаздан тұрды, бұл көрсеткіш 779–813 офицер мен сарбазға дейін артты. Кемелер екі валмен жұмыс істейтін үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған. Бу Миссури мен Огайо үшін он екі көмірмен қыздырылатын Торникрофт қазандықтарымен, ал Мэн үшін жиырма төрт Николасс қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар үш биік түтікшеге біріктірілген. Кемелердің машиналары ең жоғары жылдамдықты дамытты, бірақ Огайо жылдамдық сынақтарында ғана мұндай көрсеткіштерге қол жеткізді. Көмірдің қалыпты сыйымдылығы болды, бірақ Мэн көмірдің дейін, Миссури дейін, ал Огайо дейін көмір сақтауға қабілетті болды. 10 теңіз шақырымы жылдамдығында кемелердің жобаланған төзімділігі болды, бірақ олар осы жылдамдықпен жүзе алатын. Огайоның айтарлықтай үлкен көмір сыйымдылығы оған осы жылдамдықпен жүзуге мүмкіндік берді. Басқару бір рульмен жүзеге асырылды, ал кемелердің 10 теңіз шақырымы жылдамдығында бұрылу радиусы болды.

Қару-жарақ

Кемелерде негізгі батареяда 12 дюймдік 40 калибрлі Mark 3 зеңбіректері бар, екі екі зеңбірек мұнарасымен жабдықталған, біреуі алдыңғы, екіншісі артқы бөлікте орналасқан. Зеңбіректер снарядты бастапқы жылдамдығымен атып жіберді. Мұнаралар Mark IV типті болды, сондықтан оларды қайта жүктеу үшін зеңбіректерді көлденең бұру қажет болды. Бұл мұнаралар 15 градусқа көтеріліп, 5 градусқа төмендеуге қабілетті, электрмен басқарылатын және зеңбіректерді жеке-жеке пайдалануға болады. Екінші батарея 16 Mark 6 калибрлі 50 дюймдік 6 зеңбіректен тұрады, олар корпустың казематтарына орналастырылған. Оның ондауы жоғарғы палубадағы батареяда, тағы төртеуі кеме басындағы палубада, ал соңғы екеуі кеменің басындағы спонсонды казематтарда орналастырылған. Олар снарядты атып жіберді. Жақын қашықтықтағы торпедалық қайықтардан қорғану үшін, кемеде бортында 6 /50 калибрлі зеңбірек, 8 3 фунттық және 6 1 фунттық зеңбірек орналастырылған. Сол кезеңдегі негізгі кемелерге тән болғандай, "Мэйн" класындағы линкорлар екі торпеда түтігін алып жүрді, олар корпустың бүйіріне батырылған. Бастапқыда олар Mark II Whitehead үлгісімен жабдықталған, ол жарылғыш бөлігі бар және жылдамдығымен ұшып шығатын торпеданы тасымалдайтын.

Қару-жарақ

Кемелердің бронясы Крупп цементтелген болатынан және Харви болатынан тұрды. Олардың негізгі бронежиектері журналдар мен машина бөлімшелерінің үстінен қалың болды, ал төменгі жиегіне қарай қалыңдығы азайды. Жиектің қалыңдығы басқа жерлерде де болды және төменгі жиегінде азайтылды. Бұл жиек су сызығынан 1 метр жоғары, 1 метр төмен дейін созылды. Негізгі палуба қалың болды және оны жиекке қосатын көлбеу жақтарында сәл қалыңдатылды. Палубаның қалыңдығы корма бөлігінде 4 дюймға дейін артты. Басты батареяның мұнараларының алдыңғы беттері 12 дюйм қалыңдыққа ие болды, ал тіреуші барбеттердің ашық жақтарында да сондай қалыңдықпен бронь жабылған. Қалың бөлімдер жиекті барбеттермен байланыстырды; олардың артында барбеттер 8 дюймдік болатпен қорғалды. Қосалқы батарея 6 дюйм қалыңдықпен брондалған. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың, ал төбесі де қалың болды.

Қызмет тарихы

Мэн және Миссури кемелері қызметке кіргеннен кейін Солтүстік Атлантика флотына бекітілді, ал Огайо, АҚШ-тың батыс жағалауында салынғандықтан, Филиппинде орналасқан Азия флотының флагманы ретінде қызмет етуге жіберілді. 1904 жылғы сәуірде Миссури кемесінде болған өрт салдарынан 36 адам қаза тапты, бірақ үш матростың жылдам әрекеті өрттің оқ-дәрі қоймаларына жетіп, кемені жоюына жол бермеді, осының үшін олар Құрмет медалімен марапатталды. 1907 жылы Огайо батыс Тынық мұхитынан оралып, енді Атлантика флотындағы әріптестеріне қосылды. Осы кезеңде Мэн 1907 жылғы сәуірде босатылғанға дейін Атлантика флотының флагманы болды. 1907 жылғы желтоқсанда үш кеме және Атлантика флотындағы басқа да соғыс кемелері Ұлы Ақ Флоттың саяхаты басталғанда Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс портынан шықты. Флот оңтүстікке қарай, Оңтүстік Американы айналып, АҚШ-тың батыс жағалауына қайтып келді. Мэн және Алабама соғыс кемелері көмірдің шамадан тыс жұмсалуына байланысты сапардан алынып қалды; екі кеме өздігінен және қысқартылған маршрут бойынша саяхатын жалғастырды. Қалған кемелер Тынық мұхиты арқылы өтіп, Австралия, Филиппин және Жапонияда тоқтады, содан кейін Үнді мұхиты арқылы жол тартты. Олар Суэц каналынан өтіп, Атлантиканы кесіп өтер алдында Жерорта теңізін аралап, 1909 жылғы 22 ақпанда президент Теодор Рузвельтпен теңіз парадында кездесу үшін Хэмптон-Роудсқа келді. Келесі алты жыл ішінде кемелердің қызметі салыстырмалы түрде тыныш болды. Миссури көп бөлігін белсенді қызметтен тыс өткізді, тек АҚШ Әскери-теңіз академиясының курсанттарымен бірге жазғы оқу круиздері үшін қайтадан қолданылды. 1914 жылы Огайо Мексика революциясы кезінде елдегі американдық мүдделерді қорғау үшін Мексика суларына жіберілді. АҚШ 1917 жылғы 6 сәуірде Германияға соғыс жариялап, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін үш кеме де кеңейтілген соғыс флоты үшін теңізшілерді даярлау үшін пайдаланылды. 1918 жылғы қарашада Германия капитуляциялағаннан кейін Миссури американдық сарбаздарды Франциядан қайтару үшін пайдаланылды, бірақ қалған екі кеме осы мақсатта қолданылмады, өйткені олардың қысқа қашықтығы мен жеткілікті жайлылықтың болмауы оларды тиімсіз көлікке айналдырар еді. Соғыстан кейін үш кеме тек қысқа ғана уақытқа белсенді қызметте болды. Огайо 1919 жылғы қаңтарда, Миссури 1919 жылғы қыркүйекте және Мэн 1920 жылғы мамырда қызметтен босатылды. Барлық үш кеме металл тескіштерге сатылды, Мэн және Миссури 1922 жылғы қаңтарда, ал Огайо 1923 жылғы наурызда оларға қосылды.