Кіріспе

Американдық доредноуттар класы Миссисипи класы екі кемені қамтиды, олар 1903 жылғы теңіз бюджетіне рұқсат етілген: Миссисипи және Айдахо; олар тиісінше 20-шы және 43-шы штаттардың есімдерімен аталады. Бұл АҚШ Теңіз күштері үшін жобаланған соңғы доредноут шайқас кемелері болды, бірақ соңғысы емес, себебі 1904 жылғы теңіз бюджеті бойынша бұрынғы жобаның тағы бір кемесі аяқталды. Қару-жарақ пен броняның сапасы және технологиясы жоғары деңгейде болғанымен, бұл кемелерде негізгі, аралық, екінші және үшінші калибрлі қарулар болды, олар кемелер аяқталғанға дейін ескірді. 20-шы ғасырдың басындағы жылдар АҚШ Теңіз күштерінің стратегиясы, тактикасы және кемелерді жобалаудағы шатасу мен өзгеру кезеңі болды. Миссисипи класы, алдыңғы кластармен бірге, испан-американ соғысынан алынған сабақтарға негізделген, бірақ олар салынып жатқан кезде орыс-жапон соғысы, жаттығулар және тәжірибелер болашақ жобаларға әсер ететін жаңа басымдықтар мен тұжырымдамаларды көрсетті. Бұл сонымен қатар, ірі калибрлі қаруларды қолданудағы техниканың және оқудың жылдам дамуы, тез атуға қабілетті аралық және екінші калибрлі қаруларды енгізуді қажетсіз еткен кезең болды. Болашақтағы АҚШ жобалары доредноут шайқас кемелеріндегі қарулардың алуан түрлілігін азайтып, негізгі қару-жарақ үшін бір калибрлі қаруға, «барлық ірі калибрлі қару» тұжырымдамасына және жақын арадағы кіші кемелермен күресу үшін бірыңғай калибрлі көптеген кіші қаруларға сүйенді. Миссисипи класының кемелері АҚШ-тың алдыңғы бірнеше кластарына қарағанда кішірек болды. Олар АҚШ Теңіз күштерінің кемелерінің көлемі мен құнының тез өсуін азайту мақсатында жобаланды. Сондай-ақ, ықпалды теңіз басшылары, Дьюи мен Махан сияқты, көптеген кіші шайқас кемелерінің стратегиялық тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін деген теория болды, 18 және 19 ғасырлардағы желілік кемелер сияқты. Мінеки, Миссисипи класының кемелері бұрынғы Коннектикут класының кіші нұсқалары болды, бірдей қару-жарақпен және бронямен жабдықталған, бірақ ұзындығының, қозғалтқыштың көлемінің және отын сыйымдылығының азаюы оларды баяу және аз қашықтықтағы қозғалысқа ие етті. Басқа конструкциялық шешімдер олардың басқару, тұрақтылық және теңіздегі қасиеттерінің нашар болуына себеп болды. Бұл кемелер 1908 жылдан 1914 жылға дейін АҚШ Теңіз күштерінде қызмет етті, содан кейін Грекияға сатылды. Көбінесе Атлант мұхитындағы флотта қызмет етті, бірақ олардың төмен жылдамдығы мен қысқа қашықтығына байланысты флоттық операцияларда жақсы жұмыс істемеді. Кемелер жиі арнайы тапсырмалар үшін бөлінді, соның ішінде ізгі ниет сапарлары, ал Миссисипи бір уақыт бойы гидроұшақтарды қолдау кемесі ретінде пайдаланылды. Екі кеме де Мексика мен Кариб теңізіндегі АҚШ әскери операцияларына қатысты, соның ішінде теңіз жаяу әскерін түсіріп, әуе операцияларын қолдады. 1914 жылы екі Миссисипи класының кемелері Грекияға сатылып, Килкис және Лемнос деп қайта аталды. Бұл АҚШ-тың функционалды шайқас кемелерін шетелдік үкіметке сатудың жалғыз жағдайы болды. 1914 жылдан 1930 жылдардың басына дейін кемелер грек Теңіз күштерінде белсенді болды, көбінесе жағалауды қорғау және шабуылдау рөлдерінде қызмет етті. Бұл миссияларда және Жерорта теңізінің тыныш суларында олардың шектеулері азырақ сезілді. Олар Ресей азамат соғысы мен грек-түрік соғысында қызмет етті. 1930 жылдардың ортасында олар резервке және қосымша рөлдерге жіберілді, ал Лемнос (бұрынғы Айдахо) жағалаудағы бекіністерді нығайту үшін оның қарулары алынып тасталды. Екеуі де 1941 жылы неміс авиациясымен батырылды, ал 1950 жылдары металл тескілері үшін сатылды.

Негізгі батареялар

Соңғы американдық жобалар үлкен негізгі батареяларды, яғни немесе қаруларын, сонымен қатар броненосцтармен жақын арада жылдам атыс үшін бірнеше аралық 8 дюймдік қаруларды қамтыды. Жеңіл аралық қарулар жоғарғы деңгейдегі броняны тесіп өту үшін бағалы деп есептелді, ал ауыр қарулар негізгі белдеуде және ауыр мұнараларда тиімдірек болды. Біріншілері қарсыластың күресу қабілетін төмендетуге мүмкіндік берсе, екіншілері оны батыруға жақын болды. Бұрынғы АҚШ соғыс кемелері қара ұнтақпен 13 дюймдік қаруларды қолданған, ал 1898 жылғы Maine класының дизайны түтінсіз ұнтақпен 12 дюймдік қаруларды пайдаланды, бұл оларға жоғары жылдамдық пен тегіс траекторияны сыйлады. 1904 жылы қол жетімді 12 дюймдік зеңбіректердің қашықтығы , испан-американ соғысында қолданылған қара ұнтақтың негізгі қарулануының қашықтығынан шамамен екі есе артық болды. Бұл қарулар салмақ пен атыс қуаты арасындағы тамаша компромисс саналды, себебі оқ-дәріні басқарудағы шектеулер ұзақ қашықтықтағы қаруларды тиімсіз етті. Сол кездегі басты мәселе үлкенірек қарулар жасау емес, олардың санын арттыру болатын. 1902 жылы президент Теодор Рузвельттің қолдауымен әскери-теңіз офицерлері отты басқарудың жақсырақ техникасын және жабдықтарын әзірлеуге кірісті. Жақсырақ байқау құралдары мен қашықтықты өлшеуіштердің жасалуы қашықтық анықтау қабілетін және дәлдікті арттырды. Сонымен қатар, жақсы оқыту және жүйелер үлкен қаруларды жүктеу және ату уақытын үш минуттан бір минутқа дейін қысқартты. 8 дюймдік аралық қарулар 1896 жылы Illinois класымен тоқтатылды, бірақ 1898 жылғы испан-американ соғысындағы тәжірибеге сүйене отырып, 8 дюймдік/45 калибрлі қарулар Virginia класына қайта енгізіліп, Connecticut класында да қолданылды. Әдетте, олар екі қару мұнарасында орналастырылды, бірақ мұнаралардың орналасуы бұрынғы жобаларда біркелкі болмады; екі бұрынғы жобада 8 дюймдік қаруларға арналған мұнаралар 12/13 дюймдік қаруларға арналған мұнаралардың үстіне орнатылған (қараңыз және сыныптар). Кейбір конструкторлар 8 дюймдік қарулар казематтарда орналасқан 7 дюймдік/45 калибрлі қаруларға қарағанда артық деп есептеді. Ал басқалары 12 дюймдік қарулардың атыс жылдамдығы мен дәлдігінің артуы негізгі батареяда кішірек қарулардың қажеттілігін жойды деп мәлімдеді.

Екінші реттік батареялар

1903 жылы екіншілік батареялар, әдетте, торпедамен қаруланған кіші кемелерге – торпедалық катерлер немесе эсминецтер сияқты – қарсы қорғаныс және капиталдық кемелердің жеңіл брондалған үстіңгі құрылымдарын нысанаға алу үшін қолданылатын қарулардың комбинациясы ретінде қарастырылды. Жақында АҚШ әскери кемелері бірнеше 7 дюймдік немесе 6 дюймдік қарулармен және көптеген кішігірім қарулармен жабдықталды (дәстүрлі терминдермен 6 фунттан 12 фунтқа дейін). Осы қарулардың үлкендері әдетте казематтарда, ал кішілері палубада немесе жеңіл қорғалған казематтарда орналастырылды. Алдыңғы ұрыс кемесі класында бұрынғы 6 дюймдік қаруларды алмастыру үшін жылдам атуға арналған 7 дюймдік/45 калибрлі қару қабылданып, баллистикада маңызды жақсартуға қол жеткізілді, бұл торпедаға қарсы қорғаныстың шегінен шықты, бірақ кемшіліктері де болды. Қарулардың ең тиімді комбинациясы туралы түрлі пікірлер болды: барлығы 8 дюймдік, барлығы 7 дюймдік немесе аралас. Жылдам атуға қабілетті болғанымен, 7 дюймдік қарулардың оқ-дәрісі қаптарға салынатын, бұл оларды заманауи 6 дюймдік қарулардан баяулатты. Әскери-теңіз күштері оларды көзделген рөлге өте жақсы деп есептеді; алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыста Солтүстік Атлантикада конвойлерді сүйемелдеу кезінде теңіздегі жағдайдың нашарлығы олардың тиімділігінен асып түсті, нәтижесінде 1918 жылы АҚШ қызметінде қалған линкорлардан алынып тасталды. 1902 жылы қолданысқа енгізілген «Мэн» класты кемелерден бастап, 50 калибрлі (12 фунт) қару АҚШ линкорларының көпшілігінде торпедалық катерге қарсы қару ретінде қолданылды. Бұл және одан кіші қарулар көбінесе үшіншілік қарулар деп аталады. Бұл рөлді АҚШ линкорларының ең алғашқы кемелері, соның ішінде «Техас» және алғашқы «Мэн» кемелері 6 фунттық қарулармен атқарды. Көптеген 3 дюймдік қарулар Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жауынгерлік операциялар басталғанға дейін АҚШ линкорларынан алынып тасталды.

Бәсекеге қатысушы жобалар

Соғыс кемесі қару-жарағының болашағы қиылысқа жетті. Жоғары сатыдағы теңізшілер арасында пікірлер екіге бөлінді; кейбір АҚШ теңізшілері британдықтармен бірге барлық үлкен зеңбіректер тұжырымын талқылады, ал басқа конструкторлар торпеда зеңбіректерді толықтай алмастырады деп есептеді, ал соғыс кемелері ауыр бронялы ұшыру платформаларына айналуы керек. Басқа ұсыныстар салмақты азайту үшін, тіпті көбірек, бірақ кішірек негізгі зеңбіректерді қарастырды. 1903 жылы жаттығулардың талдауы көрсеткендей, алтыбұрышты мұнараларда орналасқан 12 дюймдік немесе 11 дюймдік зеңбірегі бар бір линкор, жеке шайқаста үш стандартты линкордан артық болуы мүмкін. Басқа талдаулар флоттық шайқастарда тек бүйірлік атыстар тиімді екенін, демек орталық сызықтағы зеңбіректердің максималды саны ең тиімді тәсіл екенін көрсетті. Екеуі де Миссисипи класына енгізілмесе де, орталық сызықтың максималды бүйірлік атысы бар тұжырымды барлық келесі АҚШ соғыс кемелерінің жобаларында қолданды.

Соңғы жоба

Ақырында, бұл кемелер Коннектикут класына ұқсас негізгі батареялармен салынды, бірақ екінші 7 дюймдік батареяны төрт зеңбірекке дейін қысқартты, үшінші 3 дюймдік зеңбіректердің сегізін алып тастады және екі торпеда түтігінен бас тартты. Келесі жобалар 7 дюймдік батареяларды толығымен жойды, ал Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көптеген 3 дюймдік зеңбіректер басқа линкорлардан алынып тасталды, сондықтан бұл жағынан алғанда, бұл дизайн алға қарағанда кемістікке ұшырамады. Қалған сегіз 7 дюймдік 45 калибрлі зеңбірек кеменің әр жағына төрттен орналасқан казематтарда, негізгі палубаның астында орналастырылды. 50 калибрлі төрт зеңбірек жоғарғы казематтарға (негізгі палубада) орнатылды, әр жағына екі-екіден, броньдық плиталардың артында. Тағы екі зеңбірек, әр жағына біреуден, зеңбірек палубасында, мұрын бөлігіне жақын, көпіршік тәрізді казематтарға орнатылды. Қалған сегіз зеңбірек жоғарғы палубада, көпірде және басқа палубалық кеңістіктерде ашық орналастырылды. Кемелердің бортына, мұрын бөлігіне жақын екі суасты торпеда түтігі орнатылды.

Қару-жарақ

1870-ші жылдардың ортасына дейін броня темір пластинадан жасалған, кейде ағашпен нығайтылған. 1870 жылдары күрделі броня жасалды, онда қатайтылған болат беті жұмсақ темірге жабыстырылып, жарылудың алдын алды. 1880-ші жылдардың соңында никельді болаттан жасалған броня ойлап табылды, ал 1890 жылы Харви процесі жасалды, онда никельді болат пластина көміртекпен өңделіп, суық суға салу арқылы қатайтылды. Бұл процеске арқасында біртекті болат пластина бірден қатты бетке және жарылуға бейім емес жұмсақ арқаға ие болуы мүмкін болды. 1890 жылдары Крупп бронь қорытпаға қосымша металдар қосып, Харви процесін одан да жетілдірді, сондай-ақ қатаю процесі пластиналарға тереңірек енетін жүйені жасады. Тесттер көрсеткендей, Крупп бронь Харви броньымен, күрделі броньмен және темір пластинамен шамалас болды, ал жұқа пластиналарда Харви бронь негізінен Крупп броньымен тең болды. Миссисипи класындағы кемелер Харви және Крупп стиліндегі (американдық) броньды біріктірді, олардың көп бөлігі терек ағашымен нығайтылды, бұл сол онжылдықтағы басқа АҚШ капиталдық кемелеріне сай болды. Броняның мөлшері мен беріктігі алдыңғы Коннектикут класымен сәйкес келді және кейбір жағдайларда жабылуы толық болды және қалыңдатылды, әсіресе сол сериядағы ең алғашқы кемелермен салыстырғанда. Белдік бронь Миссисипи класымен салыстырғанда жұқарақ болды, бірақ ұзынырақ, 244 фут (74 м) 200 футқа (61 м) қарағанда, Миссисипи класы 382 фут (116 м) болса, ал Коннектикут класы 456 фут (139 м) болды. Басты мұнараның броньы USS Connecticut-тағыдан бір дюймге қалың болды.

Машиналар

Бұл кемелер жобаланған кезде, бу поршеньді қозғалтқыштардың ескі технологиясы баяу-баяу бу турбинасының жаңа технологиясымен алмастырылып жатты. Турбиналар көбінесе жоғары жылдамдықты қамтамасыз етсе де, отынның тиімді пайдалануын төмендетіп, кеменің қашықтығын шектеді, егер қосымша отын сақтау мүмкін болмаса. Миссисипи класымен бірдей уақытта жасалған алғашқы "Дредноут" жобаларында қарапайым тікелей жетекті турбиналар қолданылды. АҚШ Әскери-теңіз күштері турбиналарды толыққанды қабылдауға асықпады және оларды тек соғыс кемелерін құрылысында, жанама берілістер жетілдірілгенде (айналмалы жылдамдық төмендеткіш немесе турбоэлектрлік) ғана пайдаланды. Кейінгі бірнеше соғыс кемелерінің кластары салынды, онда сырттай ұқсас кемелерде әртүрлі типтегі қозғалтқыштар болды (мысалы, және ). Миссисипи мен Айдахо екі валға ие тік үш бу сатылы поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталды, олар екі пернеге қуат берді. Бұл поршеньді қозғалтқыштар, буды бірнеше рет (үш сатылы кеңейту) пайдаланып, тиімділікті арттырды. Бу сегіз Babcock & Wilcox қазандығымен қамтамасыз етілді. Олардың қозғалтқыштары қуаты , ең жоғары жылдамдығы шамамен болатын. Кемелер арнайы жасалған көмір сақтағыштарында көмірдің тоннасын тасыды, ал корпустың қабырғаларындағы бос кеңістіктерде тағы тоннаға дейін сақтауға болады.

Жалпы сипаттамалары

Соңғы жоба бұрынғы Коннектикут класының кішілендірілген нұсқасы болды. Салыстыру бойынша, бұл кемелер бір түйінге баяу және борты төмен болды, сондықтан олар күшті толқындарда тиімді жұмыс істемеді. Миссисипи класының екі кемесінің жалпы ұзындығы 382 фут (116 м), ені 77 фут (23 м) және суға бату тереңдігі 24 фут (7 м) құрады. Кемелер қалыпты жағдайдағы және толық жауынгерлік жүктемедегі ығысуға есептелген. Әрбір кемеде 34 офицер және 710 сарбаз қызмет ететін болды. 1907–1909 жылдарғы әлемдік саяхат АҚШ кемелерінің теңіздегі тұрақтылығын сынап көрді. Тіпті Коннектикут класы сияқты ертерек жобалар да, жоғары борты болғанына қарамастан, қосалқы қаруларын су сызығына тым жақын орналастырған. Бастапқыда кемелерде бақылау мұнарасының үстінде тік мачта болды, бірақ іске қосылғаннан кейін көп ұзамай екі кемеге де корма бөлігіне торлы мачталар қосылды, ал 1910 жылы алдыңғы мачталар да торлы мачталармен ауыстырылды. Бұрынғы Коннектикут класымен салыстырғанда ені бірдей болғанымен, ұзындығының азайтылуы ұзындығы мен енінің арақатынасының нашарлауына әкелді, бұл олардың тиімділігін төмендетті. Олардың ең жоғары жылдамдығы бір түйінге баяу болды, сонымен қатар экономикалық жылдамдығы да бір жарым түйінге төмендеді. Олардың көмір сақтағыштары да 25%-ға азайтылды, бұл олардың жұмыс істеу радиусын одан әрі шектеді. Миссисипи кемелерінің теңіздегі тұрақтылығы нашар болды, сондықтан Атлантика суларында олардың артиллериялық платформа ретінде тиімділігі төмен еді. Олардың қозғалысы нашар, ал ұзындығы мен енінің арақатынасының төмендігі себепті шамадан тыс қозғалыс пен тербеліс пайда болды, бұл оқтарды нысанаға ұстауды қиын етті. Ұзындығының айтарлықтай қысқартылуы, әсіресе корма бөлігінен, тіпті тыныш суларда да кемелерді тұрақты бағытта ұстауды қиын етті.

Кемелер

+ Құрылыс деректері Атауы Корпус нөмірі (қап нөмірі) Құрылысшы Құрылысы басталды Суға түсірілді Қызметке кірді Тағдыры Миссисипи BB 23 Уильям Крамп және Ұлдар 12 мамыр 1904 30 қыркүйек 1905 1 ақпан 1908 Грекияға сатылды, 1914; неміс авиациясымен батырылды, сәуір 1941; металл терісіне сатылды, 1950 жылдар Айдахо BB 24 12 мамыр 1904 9 желтоқсан 1905 1 сәуір 1908 Грекияға сатылды, 1914; неміс авиациясымен батырылды, сәуір 1941; металл терісіне сатылды, 1950 жылдар

USS Миссисипи (BB-23)

Екінші Миссисипи (No. 23) 1904 жылы салынды, 1905 жылы теңізге түсірілді және 1908 жылдың басында қолданысқа берілді. 1914 жылдың сәуірінде Мексикада қарулы қақтығыстар басталғанда, Миссисипи Веракрусқа бағытталды, соның ішінде әскери-теңіз авиаторларының алғашқы тобы соғысқа қатысты. 1914 жылдың маусымында ол Хэмптон-Роудсқа оралды, онда шілдеде қызметтен босатылып, Грек теңіз күштеріне берілді. Миссисипи екінші Балқан соғысының шешуші шайқасы үшін грек жауынгерлік кемесі Килкис деп аталды, ал Айдахо Бірінші Балқан соғысы кезінде түрік флотымен жеңіске жеткені үшін грек жауынгерлік кемесі Лемнос болып өзгертілді. Олардың қызметі ерекше оқиғаларсыз болғанымен, бұл кемелер бәсекелес Түркия сатып алған неміс капиталдық кемелерін теңгерді. Осы стратегиялық жағдайда және Жерорта теңізінің тыныш суларында конструкциялық шектеулер мен нашар теңіздік қасиеттері соншалықты маңызды болмады. Түркиядағы АҚШ елшісі Генри Моргентау аға: «Бұл жауынгерлік кемелер грек теңіз күштерінің ең қуатты кемелері ретінде бірден өз орнын алды, ал гректердің оларды алуға деген ынтасы шексіз болды». Грек теңіз күштерінің бөлімдері Венизелистердің фракцияларына өткені, Венизелистердің офицерлері мен сарбаздарын тазартуға себеп болды. Француз адмиралы Фурне, Одақтастар эскадрильясының бас қолбасшысы, грек флотын Эгей теңізіндегі Антанта державаларына қауіп ретінде қарастырды. Ол гректерге кіші кемелерді тоқтатып, үлкендерін жарамсыз ету туралы ультиматум берді. 1916 жылдың 19 қазанында Лемнос пен Килкистен оқ ату механизмдері, оқ-дәрілер мен торпедалар алынып тасталды. Сонымен қатар, экипаждар штаттық санының үштен біріне дейін қысқартылды. 1917 жылдың маусымында Грекия Венизелос басшылығымен қайта біріктіріліп, Орталық державаларға қарсы соғыс жариялады. Ұлыбритания мен Францияның келіспеушіліктері және офицерлер мен экипаждардың Орталық державаларға қарсы соғысты қолдайтынына кепілдік беру қиындығына байланысты грек теңіз күштерін қалпына келтіру баяу болды. Франция кемелерді қайтарғаннан кейін Лемнос пен Килкис Эгей теңізіндегі одақтастардың операцияларына қатысты. Жерорта теңізіндегі одақтастардың ең маңызды қажеттілігі – суасты қайықтарға қарсы күрес күштері болды, сондықтан жауынгерлік кемелерге басымдық берілмеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылы екі кеме де контр-адмирал Г. Какулидис, RHN басшылығымен әрекет етті, грек теңіз күштері Украинадағы Деникиннің Ақ әскерлерін қолдау үшін одақтастармен бірге экспедицияға қатысты.

Кейінгі мансабы

Кемелер сондай-ақ 1919-1922 жылдар аралығында Кіші Азиядағы грек-түрік соғысының операцияларында белсенді қатысты. 1919 жылдың 15 мамырында 20 000 грек әскері Смирнаға қонды және грек, француз және британдық әскери-теңіз күштерінің қолдауымен қала мен оның төңірегін бақылауға алды. "Лемнос" кемесі контр-адмирал Г. Каламидас басқаратын Смирнадағы Екінші флоттың флагманы болды; оның міндеті – Қара теңіз, Дарданелл және Кіші Азия жағалауларын бақылау еді. Бұзылған кемелер 1950 жылдары қайта суға көтеріліп, металл тескісі ретінде сатылды.