Солтүстік аралдар: Оркней мен Шетланд архипелагтары

Кіріспе

Шотландияға жақын аралдар жұбы, Шотландияның ірі аралдарының тобы, оның ішінде Оркни және Шетланд аралдары.

Солтүстік аралдар (; Na h Eileanan a Tuath; ; ) – Шотландияның солтүстік жағалауындағы аралдар тізбегі (немесе архипелаг). Климаты салқын және қоңыржай, ал айналасындағы теңіздердің әсері зор. Екі негізгі арал тобы бар: Шетланд және Оркни. Барлығы 36 аралда адам тұрады, ал құнарлы Оркни аралдарының ауыл шаруашылығы солтүстікке қарай орналасқан, көбінесе таулы Шетланд аралдарынан өзгеше, онда экономика балық аулауға және айналасындағы теңіздердің мұнай байлығына көбірек тәуелді. Екі архипелагта да жаңаруға қабілетті энергия саласы дамып келеді. Олар ортақ пикт және викинг тарихын бөліседі және 15 ғасырда Шотландия Корольдігіне қосылғанға дейін Норвегия Корольдігінің құрамында болды. Аралдар 20 ғасырдың әлемдік соғыстары кезінде маңызды теңіздік роль атқарды. Туризм екі архипелаг үшін де маңызды, олардың ерекше тарихи ескерткіштері олардың тартымдылығының маңызды бөлігін құрайды, сондай-ақ Шотландиямен үздіксіз паром және әуе қатынасы бар. Скандинавиялық ықпал, әсіресе жергілікті халық әңгімелерінде күшті, және екі арал тізбегінің де күшті, бірақ ерекше жергілікті мәдениеттері бар. Аралдардың аттарында викинг мұрасы басым, бірақ кейбіреулерінде кельт элементтері сақталған болуы мүмкін.

География

"Солтүстік аралдар" деген сөз тіркесі көбінесе Оркни және Шетланд архипелагтарының негізгі аралдарын білдіреді. Шотландия мен Оркни аралының арасында жатқан Строма аралы Кейтнестің құрамына кіреді, сондықтан жергілікті басқару тұрғысынан ол Оркни емес, Хайленд кеңесінің аумағына бағынады. Дегенмен, ол Шотландияның "солтүстік аралдарының" бірі болып есептеледі. Фэр және Фула аралдары Шетландтың шеткі аймақтары болып табылады, бірақ әдетте Шетландтың бөлігі саналады, демек Солтүстік аралдардың құрамында. Сол сияқты, Sule Skerry және Sule Stack аралдары негізгі топтан алыс болғанымен, Оркниге жатады, сондықтан техникалық тұрғыдан Солтүстік аралдарға кіреді. Алайда, Шотландияның солтүстік жағалауындағы басқа шағын аралдар Хайленд аймағында орналасқан, сондықтан олар әдетте Солтүстік аралдардың құрамына жатпайды. Оркниде 20 мекенді арал, ал Шетландта 16 арал бар. Оркни Шотландияның материгінен солтүстікке қарай орналасқан, оларды Пентленд Ферт сулары бөліп тұрады. Оркнидің ең үлкен аралы "Материк" деп аталады, оның ауданы 74,5 км² құрайды, бұл оны Шотландияның алтыншы ең үлкен аралы етеді. 2001 жылғы халық санауы бойынша оның жалпы халқы 19 245 адамды құрады, ал ең ірі қаласы – Киркволл. Шетланд Шотландия материгінен шамамен 400 км солтүстікте орналасқан. Оның ауданы 1466 км² және жағалау сызығының ұзындығы 2703 км. Елордасы және ең ірі елді мекені Лервик қаласында шамамен 7500 адам тұрады. Архипелагтың 22 000 тұрғынының шамамен жартысы қаланың маңында орналасқан.

Геология

Оркнидің беткі жынысы дерлік толығымен Ежелгі Қызыл құмтастан тұрады, көбінесе Орта девон дәуіріне жатады. Көршілес материктік Кайтнесс округі сияқты, бұл құмтас Мойн тізбегінің метаморфтық жыныстарының үстінде орналасқан. Мұны Оркни материгінде, Сtromness және Inganess арасындағы ескі жыныстардың тар жолағында, сондай-ақ Graemsay кішкентай аралында көруге болады. Орта девон кезеңіне жататын базальтты вулканизмді жыныстар батыс Хойда, шығыс материктегі Дирнессте және Шапинсайда табылады. Хой вулканизмдері мен осы екі жердегі жарылымдар арасындағы байланыс туралы болжамдар бар, бірақ олардың химиялық құрамындағы айырмашылықтарға байланысты бұл әлі де нақты емес. Оркни аралдарында Кейінгі Перм дәуіріне жататын лампрофирлік интрузиялар кездеседі. Мұздық сызықтардың болуы және Солтүстік теңіздің түбінен келген бор және кремнезді қиыршық тастардың табылуы, мұз әрекетінің аралдардың геоморфологиясына тигізген әсерін көрсетеді. Бұнда тас балшық та көп, ал мореналар кең аумақты жабады. Шетландтың геологиясы Оркнидікінен мүлдем өзгеше. Бұл өте күрделі, көптеген жарылымдар мен бүктеме осіне ие. Шетланд аралдары Каледон орогенезінің солтүстік шебі болып табылады, және олардың тарихы Шотландия материгіндегі әріптестеріне ұқсас Левизиан, Далриадан және Мойн метаморфтық жыныстарының жарылымдары бар. Сондай-ақ, шағын Ежелгі Қызыл құмтас кен орындары мен гранит интрузиялары да кездеседі. Шетландтың ең ерекше геологиялық ерекшелігі - Юнст пен Фетлардағы ультрабазалық офиолит, перидотит және габбро, бұл Япет мұхитының түбінің қалдықтары. Аймақтың экономикасының көп бөлігі осы жердегі мұнайға байланысты. Геологиялық мәліметтер б.з.д. 6100 жыл шамасында Сторгега жылжымаларынан туындаған цунами Солтүстік аралдарға (сондай-ақ Шотландияның шығыс жағалауының көп бөлігіне) соққандығын көрсетеді, және Шетландтың құйындарының (voes) көп бөлігінде, қазіргі халық тығыз қоныстанған жерлерде, үлкен толқындар тудыруы мүмкін.

Климат

Солтүстік аралдарда салқын, қоңыржай климат орналасқан, бұл айналасындағы теңіздер мен Гольфстримның әсерінен осындай солтүстік ендікте ерекше жұмсақ және тұрақты. Шетланд аралдарында орташа ең жоғары температура ақпанда және тамызда 15 °C (59 °F) құрайды. Температураның одан да жоғарылауы сирек кездеседі. Мұзсыз кезең үш айға дейін созылуы мүмкін. Оркни аралдарындағы жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері Шетландтағы Буррадейл жел электр станциясы, бес Vestas V47 660 кВт турбинасымен жұмыс істейді, 2005 жылы үздірімді күшті желдің арқасында 57,9% қуаттылықпен әлемдік рекордты көрсетті. Қар жауу көбінесе қарашадан ақпанға дейін болады және жер бетінде көбінесе бір күннен аспайды. Сәуір мен тамыз аралығында жылдың басқа уақыттарына қарағанда жауын-шашын аз түседі, бірақ ешбір айдағы орташа жауын-шашын мөлшері кем емес. Осы жылы кезде солтүстік горизонтта орташа ауроральдық белсенділік кезінде солтүстік жарығын көруге болады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Оркнейде көптеген маңызды тарихқа дейінгі қалдықтар бар, әсіресе неолит кезеңінен. Олардың төртеуі «Неолиттік Оркнейдің жүрегі» ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны құрайды (1999 жылы осылай белгіленді). Олар: Скара Брей; Мейс Хоу; Стеннес тастары; және Бродгар сақинасы. Папа Вестрей аралындағы Ховардың Кнап неолиттік шаруашылығы Солтүстік Еуропадағы ең көне сақталған үй болуы мүмкін. Бұл құрылыста шамамен б.з.д. 3700 жылдан бастап 900 жыл бойы адамдар тұрған, бірақ одан бұрынғы ескі қоныстың орнында салынғаны анық. Шетланд аралдары да тарихқа дейінгі дәуірлердің физикалық қалдықтарына өте бай: онда 5000-нан астам археологиялық орын бар. Фетлар аралында неолит кезеңінен қалған, бір кезде аралдың бүкіл еніне созылған бөлу қабырғасы бар. Ол Funzie Girt деп аталады. Бірақ Шетландтағы ең маңызды археологиялық жаңалықтар темір дәуірінен табылды. Осы кезеңде көптеген брохтар салынды. Бұл ерекше дөңгелек мұнаралардың ең жақсы сақталған мысалы – Мусаның брохы. 2011 жылы Мусаның брохы, Ескі Скатнес және Джарлсхофты қамтитын «Темір дәуірінің Шетланд ұясы» деп аталатын орын Ұлыбританияның Дүниежүзілік мұра орындарының «Алдын ала тізіміне» қосылды.

Пиктілер заманы

Броктарды салған мәдениет белгісіз, бірақ темір дәуірінің соңында Солтүстік аралдар Пикті патшалығының бір бөлігіне айналды. Сол кезеңдегі ең көп кездесетін археологиялық жәдігерлер – символдық тастар. Осындай тастардың ең көрнекті мысалы – Бёрсайдың Бругіндегі тас: онда найза мен қылыш қабындары бар үш жауынгер бейнеленген, сондай-ақ пиктілерге тән белгілер де бар. 1958 жылы «Сент-Ниниан аралының қазынасы» деп аталатын күміс бұйымдардан тұратын үлкен қойма табылды. Оның ішінде күміс тостағандар, әшекейлер және басқа да заттар бар, олар шамамен 800 жылға дейін сақталған деп есептеледі. О'Деллдің (1959) сөзінше, «Бұл қазына сол дәуірдегі шотланд күміс бұйымдарының ең жақсы сақталған үлгісі болып табылады. [Т] брошкалар жануарлар басы және геометриялық пішінді ұштармен қоса, пиктік стильдегі әртүрлі нысандарды көрсетеді». Христиан діні шамамен 6 ғасырда Оркниге келген, ал 8 ғасырда ұйымдасқан шіркеу билігі қалыптасты. Бирсайдың пиктілік орнынан «Беккуой орауыш тігісі» деп аталатын огам жазуы бар артефакт табылған. Оның шығу тегі мен мағынасы туралы пікір таласы болды, бірақ қазір ол көбінесе ирланд христиандығының туындысы деп саналады.

Скандинав дәуірі

VIII ғасырда викингтер Шотландия теңіз жағалауына шабуыл жасай бастады. Олар Солтүстік аралдарға жаңа мәдениет пен жаңа тіл әкелді, бұл жергілікті халықтардың болашағын күмәнді етіп қойды. "Оркней сағасы" бойынша, викингтер аралдарды Норвегияға және Шотландияның материктік жағалауларына жасаған қарақшылық шабуылдарының бас штабына айналдырды. Кейбір деректерге сәйкес, 875 жылы Норвегия королі Харальд Харфагре ("Сұлу шашты Харальд") Солтүстік аралдарды өз алдына қосып алды және Оркни мен Шетланд аралдарын Рогнвальд Эйстинссонға Шотландиядағы шайқаста ұлының қазасына өтемақы ретінде графтық титул ретінде сыйлады. (Кейбір ғалымдар бұл оқиғаның шындықтан алыс екенін және Норвегияның Магнус III-і, Магнус Жалаңаяқ аталған, кейінгі саяхаттарымен байланысты оқиғаларға негізделгенін айтады.) 995 жылы Норвегия королі Олаф I (Олаф Триггвассон) Ирландиядан Норвегияға жол жүзінде Оңтүстік Уоллс аймағында тоқтағанда аралдарды бір жарлықпен толық христиандыққа көшірді. Король сарбаз Сигурдты шақырып алып: "Саған және сенің барлық бағыныштыларыңа дұрыс дінді қабылдауды бұйырамын. Егер бас тартсаң, сені сол жерде өлтіремін және әрбір аралды от пен темірмен қиратамын деп ант етемін". Күтпегендей, Сигурд келісті және аралдар бірден христиан дініне енді.

Шотландияның қосылуы

14 ғасырда Оркни мен Шетланд Норвегияның провинциясы болып қала берді, бірақ шотландтық ықпал артып келе жатты. 1231 жылы Тюрсода өлтірілген Йон Харальдссон – скандинавиялық ярлдардың үздіксіз тізбегінің соңғысы болды, содан кейін графтар Ангус және Сент-Клэр үйлерінен шыққан шотланд дворяндары болды. 1468 жылы Норвегия королі Кристиан I Шетландты, оның қызы Маргареттің Шотландия королі Джеймс III-ке берілген құдалық ақысын төлеу кепілі ретінде берді. Ақша ешқашан төленбегендіктен, Шотландия тәжімен байланыс тұрақты болды. 1470 жылы Уильям Синклер, Кейтнесс графы, өзінің титулын Джеймс III-ке өткізді, ал келесі жылы Солтүстік аралдар тікелей Шотландияға қосылды.

17, 18 және 19 ғасырлар

XV ғасырдың басында Шетландтықтар өз тауарларын неміс саудагерлерінің Ганза лигасы арқылы сатқан. Солтүстік Германия қалаларымен бұл сауда 1707 жылғы Одақ актісіне дейін жалғасты, онда жоғары тұз салығы неміс саудагерлеріне Шетландпен сауда жасауға тыйым салды. Содан кейін Шетланд экономикасы құлдырады, себебі шотланд және жергілікті саудагерлер тұздалған балықпен сауда жасауда осы деңгейде шебер болған жоқ. Дегенмен, кейбір жергілікті саудагерлер неміс саудагерлері тастап кеткен істі жалғастырып, өз кемелерін жабдықтады және Шетландтан континентке балық экспорттады. Бұл Шетландтың тәуелсіз фермерлері мен балықшылары үшін жағымсыз салдарға әкелді, өйткені енді олар осы саудагерлерге жұмыс істеуге мәжбүр болды. Британдық үкімдік көптеген қарапайым халық пен саудагерлер үшін де қиындықтармен келді. Шетландтықтардың теңізшілік дағдылары Корольдік теңіз күштерінде жоғары бағаланды: 1800-1815 жылдар аралығындағы Наполеон соғыстары кезінде шамамен 3000 адам қызмет етті және әскерге алушылар көп болды. Осы кезеңде Фетлардан ғана 120 адам алынып кетті, олардың тек 20-сы ғана үйлеріне оралды. XIX ғасырдың соңында Шетландтың 90% -ы бар болғаны 32 адамға тиесілі болды, ал 1861 мен 1881 жылдар аралығында 8000-нан астам шетландтықтар эмиграцияға кетті. 1886 жылы Крофтерлер заңы қабылданғанда, либерал премьер-министр Уильям Гладстон шаруаларды жер иелерінің билігінен босатты. Бұл заң, бұрын жер иелерінің жеке меншігі болғандарға өздерінің шағын шаруашылықтарының иелері болуға мүмкіндік берді. Оркнейдегі жағдай біршама ерекше болды. Шотланд кәсіпкерлерінің келуі фермерлер, балықшылар және саудагерлерді қамтитын, өзін Comunitàis Orcadie деп атап, феодалдық билеушілерге қарсы өз құқықтарын қорғауға қабілетті, әртүрлі және тәуелсіз қауымдастық құруға көмектесті. XVII ғасырда Канададағы Гудзон шығанағы компаниясының қызметкерлерінің басым көпшілігін оркнейліктер құрады. Оркнейдің қатал климаты, оркнейліктердің салауаттылығы және қайық жүргізу дағдылары оларды Канаданың солтүстігінің қиындықтарына лайықты кандидаттарға айналдырды. Осы кезеңде кельпті күйдіру аралдар экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Мысалы, Шапинсейде жылына сода күлін жасау үшін өртелген теңіз шөптерінен 20 000 фунт стерлинг кіріс әкелді. 17-ғасырдағы ауыл шаруашылығының жақсаруы ортақ жерлерді қоршаумен және Виктория дәуірінде бес егістік айналымын қолданатын, жоғары сапалы етті ірі қара мал өсіретін үлкен және жақсы басқарылатын фермалардың пайда болуымен бірге жүрді. Оркадиялық балық аулау флоты туралы 19-ғасырға дейін көп мәлімет жоқ, бірақ ол тез өсті және 1840 жылдары 700-ге жуық қайық қатысты, ал Стронсей және кейіннен Стромнес дамудың жетекші орталықтарына айналды. Көптеген оркнейлік теңізшілер 19-ғасырда Арктика суларында кит аулауға қатысты, бірақ кемелер көбінесе Ұлыбританияның басқа жерлерінде орналасқан.

From the early 15th century on the Shetlanders had sold their goods through the Hanseatic League of German merchantmen. This trade with the North German towns lasted until the 1707 Act of Union when high salt duties prohibited the German merchants from trading with Shetland. Shetland then went into an economic depression as the Scottish and local traders were not as skilled in trading with salted fish. However, some local merchant lairds took up where the German merchants had left off, and fitted out their own ships to export fish from Shetland to the Continent. For the independent farmer/fishermen of Shetland this had negative consequences, as they now had to fish for these merchant lairds. British rule came at a price for many ordinary people as well as traders. The Shetlanders' nautical skills were sought by the Royal Navy: some 3,000 served during the Napoleonic Wars from 1800 to 1815 and press gangs were rife. During this period 120 men were taken from Fetlar alone and only 20 of them returned home. By the late 19th century 90% of all Shetland was owned by just 32 men, and between 1861 and 1881 more than 8,000 Shetlanders emigrated. With the passing of the Crofters' Act in 1886 the Liberal prime minister William Gladstone emancipated crofters from the rule of the landlords. The Act enabled those who had effectively been landowners' serfs to become owner occupiers of their own small farms. The Orcadian experience was somewhat different. An influx of Scottish entrepreneurs helped to create a diverse and independent community that included farmers, fishermen and merchants that called themselves comunitatis Orcadie and who proved themselves increasingly able to defend their rights against their feudal overlords. In the 17th century, Orcadians formed the overwhelming majority of employees of the Hudson's Bay Company in Canada. The harsh climate of Orkney and the Orcadian reputation for sobriety and their boat handling skills made them ideal candidates for the rigours of the Canadian north. During this period, burning kelp briefly became a mainstay of the islands' economy. For example, on Shapinsay over of burned seaweed were produced per annum to make soda ash, bringing in £20,000 to the local economy. Agricultural improvements beginning in the 17th century coincided with the enclosure of the commons and in the Victorian era the emergence of large and well managed farms using a five shift rotation system and producing high quality beef cattle. There is little evidence of an Orcadian fishing fleet until the 19th century but it grew rapidly and 700 boats were involved by the 1840s with Stronsay and then later Stromness becoming leading centres of development.|group="Note" Many Orcadian seamen became involved in whaling in Arctic waters during the 19th century, although the boats were generally based elsewhere in Britain.

Дүниежүзілік соғыстар

Оркнейде Скапа-Флоудағы әскери-теңіз базасы орналасқан, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста маңызды рөл атқарды. 1918 жылғы қару тоқтату туралы келісімнен кейін, оның болашағы туралы шешім қабылданатын уақытқа дейін, Германияның Флоты Скапа-Флоуға көшірілді; бірақ неміс теңізшілері кемелердің тесіктерін ашып, барлық кемелерді батырып жіберді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 10-шы крейсерлік эскадрилья Шетландтағы Сварбекс-Минн портында орналасқан, ал 1917 жылдың наурыз айынан бастап бір жыл ішінде 4500-нен астам кеме Лервиктен конвоймен шықты. Жалпы, Шетланд 500-ден астам адамын жоғалтты, бұл Ұлыбританияның басқа аймақтарына қарағанда жоғары көрсеткіш, сондай-ақ 1920-1930 жылдары эмиграция толқындары болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғалы бір ай өткен соң, Корольдік теңіз күштерінің линкоры Скапа-Флоуда неміс суасты қайығының шабуылына ілікті. Осының салдарынан, көптеген теңіз жолдарын жабу үшін кедергілер орнатылды; бұл кедергілер аралдар арасында автомобильмен жүруге мүмкіндік беретін көпірлер құру артықшылығын берді, бұрын кемелерге тәуелді болуға мәжбүр болған. Көпірлерді итальяндық тұтқындар салған, сондай-ақ олар әсем итальяндық шіркеуді де тұрғызды. Соғыстан кейін Скапа-Флоу базасы ұмытылып, 1957 жылы жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1940 жылдың күзінде Арнайы операциялар басқармасы «Шетланд автобусы» деген лақап атымен Норвегия теңіз бөлімін құрды, оның алғашқы базасы Луннада, кейін Скэллоуэйде орналасты. Бұл бөлім Норвегия жағалауында операциялар жүргізуге арналған. Норвегиялық босқындар қолданған шамамен 30 балық аулау кемесі жиналды, ал «Шетланд автобусы» құпия операциялар жүргізіп, барлау агенттерін, босқындарды, қарсылық күштерге нұсқаушыларды және әскери жабдықтарды тасымалдады. Олар теңіз арқылы 200-ден астам сапар жасады, соғыстағы ең көп марапатталған одақтас теңіз офицері Леф Ларсен олардың 52-сіне қатысты. Соғыстан кейінгі жылдары халық санының азаюы маңызды мәселе болды, бірақ 20 ғасырдың соңында жағдай жақсарып, аралдардың өмірі өркендеуге және салыстырмалы түрде таптық бөлшектенбеген қоғамның қалыптасуына бағытталды. Екеуі де Шотландия Парламенті үшін Биік Таулы және Аралдар сайлау округіне кіреді. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумда сайлау округінің 65,4% сайлаушысы Ұлыбритания құрамында қалуға дауыс берді. Дегенмен, Оркней және Шетланд үшін жеке-жеке сайлау округілер бар, олар Шотландия Парламентіне бір-бір депутаттан сайлайды. Оркней және Шетландтың әрқайсысының өздерінің жеке жергілікті кеңестері бар, олардың екеуі де тәуелсіздердің басымдығымен сипатталады. Оркней қозғалысы, Шотландияның қалған бөлігінен Оркнейдің бөлінуін қолдаған саяси партия, 1987 жылғы жалпы сайлауда Оркней және Шетланд қозғалысы (Оркней қозғалысы мен Шетландтағы оның әріптесінің коалициясы) ретінде қатысты. Олардың үміткері Джон Гудлад 3,095 дауыспен, дауыс бергендердің 14,5% құрап, 4-орынды иеленді.

Orkney was the site of a naval base at Scapa Flow, which played a major role in World War I. After the Armistice in 1918, the German High Seas Fleet was transferred in its entirety to Scapa Flow while a decision was to be made on its future; however, the German sailors opened the sea cocks and scuttled all the ships. During World War I the 10th Cruiser Squadron was stationed at Swarbacks Minn in Shetland and during a single year from March 1917 more than 4,500 ships sailed from Lerwick as part of an escorted convoy system. In total, Shetland lost more than 500 men, a higher proportion than any other part of Britain, and there were waves of emigration in the 1920s and 1930s. One month into World War II, the Royal Navy battleship was sunk by a German U boat at Scapa Flow. As a result, barriers were built to close most of the access channels; these had the advantage of creating causeways enabling travellers to go from island to island by road instead of being obliged to rely on ferries. The causeways were constructed by Italian prisoners of war, who also constructed the ornate Italian Chapel. The Scapa Flow base was neglected after the war, eventually closing in 1957. During World War II, a Norwegian naval unit nicknamed the "Shetland Bus" was established by the Special Operations Executive in the autumn of 1940 with a base first at Lunna and later in Scalloway to conduct operations around the coast of Norway. About 30 fishing vessels used by Norwegian refugees were gathered, and the Shetland Bus conducted covert operations, carrying intelligence agents, refugees, instructors for the resistance, and military supplies. It made over 200 trips across the sea, with Leif Larsen, the most highly decorated allied naval officer of the war, making 52 of them. The problem of a declining population was significant in the post war years, although in the last decades of the 20th century there was a recovery and life in the islands focused on growing prosperity and the emergence of a relatively classless society. Both are also within the Highlands and Islands electoral region for the Scottish Parliament. In the 2014 Scottish independence referendum, 65.4% of the constituency's electors voted for Scotland to stay part of the United Kingdom. However, there are also two separate constituencies that elect one Member of the Scottish Parliament each for Orkney and Shetland by the first past the post system. Orkney and Shetland also have separate local Councils which are both dominated by independents. The Orkney Movement, a political party that supported devolution for Orkney from the rest of Scotland, contested the 1987 general election as the Orkney and Shetland Movement (a coalition of the Orkney movement and its equivalent for Shetland). Their candidate, John Goodlad, came 4th with 3,095 votes, 14.5% of those cast.

Көлік

Кеме қатынасы Оркни мен Шетленд аралдарын Шотландияның қалған бөлігімен байланыстырады, негізгі бағыттары – Скрабстер порты, Тёрсо – Стромнес және Абердин – Лервик, оларды NorthLink Ferries басқарады. Аралық аралдар арасындағы паромдық қызметтерді тиісті жергілікті билік органдарымен жұмыс істейтін Orkney Ferries және SIC Ferries жүзеге асырады, ал Northlink сонымен қатар Лервик – Кирквалл бағытында да қызмет көрсетеді. Әртүрлі жерлерде навигацияға көмек ретінде автоматты маяқтар аралдарға орналастырылған. Кирквалл әуежайы Оркнидегі жалғыз коммерциялық әуежай болып табылады, оны Хайленд және Аралдар әуежайлары басқарады. Loganair Абердин, Эдинбург, Глазго және Инвернесске рейстер ұсынады, Кирквалл және Самбург әуежайлары үшін де қызмет көрсетеді. Киркваллдан бірнеше Оркни аралдарына және Шетланд материгінен Тингвалл әуежайынан басталатын, көптеген аралдарға, оның ішінде тұрғындары бар аралдарға да аралық аралдарға рейстер бар. Абердиннен Скаллом Воеге жақын Скатсқа жиі чартерлік рейстер жасалады, олар мұнай кен орындарындағы жұмысшыларды тасымалдау үшін пайдаланылады, және бұл кішкентай терминал Шотландиядағы халықаралық жолаушылар саны бойынша бесінші орында тұрады. Вестрей мен Папа Вестрей арасындағы әуе қатынасы әлемдегі ең қысқасы болып есептеледі, оның ұзақтығы екі минутты құрайды.

Экономика

Екі архипелагтың мүлдем әртүрлі геологиялық құрылысы жергілікті экономикалардың өзгеше болуына себеп болды. Шетландта негізгі кіріс көздері – ауыл шаруашылығы, аквамәдениет, балық аулау, жаңартылатын энергия, мұнай өнеркәсібі (жағалаудан алынатын шикі мұнай және табиғи газ өндірісі), шығармашылық сала және туризм. Мұнай мен газ алғаш рет 1978 жылы Sullom Voe-де құрылған терминалда қабылданды, содан бері ол Еуропадағы ең ірі мұнай терминалдарының біріне айналды. Мұнайдан түскен салықтар Шетландтағы әлеуметтік әл-ауқатқа, өнерге, спортқа, қоршаған ортаны қорғау шараларына және қаржылық дамуға жұмсалатын мемлекеттік сектордың шығындарын арттырды. Аралдардағы еңбекке қабілетті халықтың төрттен үш бөлігі қызмет көрсету саласында жұмыс істейді, ал 2003 жылы Шетланд аралдары кеңесі жалпы өнімнің 27,9%-ын құрады. Балық аулау бүгін де аралдар экономикасының маңызды бөлігі болып табылады, 2009 жылғы жалпы аулау көлемі 73,2 миллион фунт стерлингтен асып түсті. Оркни мен Шетландта жел және теңіз энергиясының мол ресурстары бар, соңғы кезде жаңартылатын энергия маңыздылыққа ие болды. Еуропалық теңіз энергиясы орталығы – Шотландия үкіметінің қолдауымен жұмыс істейтін зерттеу мекемесі, ол Оркни материгіндегі Billia Croo-да толқынды сынау жүйесін және Эдей аралындағы толқын қуатын сынау стансасын орнатты. Бұл «толқын және толқын энергиясын өндірушілерге арнайы құрылған өнімділікті сынау мүмкіндігін ұсынатын әлемдегі алғашқы нысан» деп сипатталды. Billia Croo сонымен қатар Microsoft басқаратын эксперименталды су асты деректер орталығына да иелік етеді.

Мәдениет

Солтүстік аралдар бай фольклор ошағы. Оркадияда троу туралы көптеген әңгімелер бар, ол аралдардың скандинавиялық байланыстарымен байланысты троллдың бір түрі. Бұрынғы жергілікті дәстүрлерге Один тасында неке тойлау кіретін, ол Stenness тастарының бір бөлігі. Оркнейдің ең белгілі әдеби тұлғалары – ақын Эдвин Мьюр, ақын және романист Джордж Маккей Браун және романист Эрик Линклейтер. Шетландта жергілікті музыканың күшті дәстүрі бар. The Forty Fiddlers 1950 жылдары дәстүрлі скрипка стилін насихаттау үшін құрылған, ол бүгінде жергілікті мәдениеттің жанды бөлігі болып табылады. Шетланд халық музыкасының көрнекті орындаушылары – Элли Бэйн, қаза болған Том Андерсон және Пири Вилли Джонсон. Томас Фрейзер – өмірінде коммерциялық жазба шығармаған, бірақ 1978 жылы ерте қайтыс болғаннан кейін 20 жылдан астам уақыттан соң танымал болған кантри музыканты.

Тіл

Бұрын аралдарда сөйленген норн тілі – 9 ғасырда викингтер әкелген Ескі Норд тілінің ұрпағы. 1468-1469 жылдардан бастап, Оркни мен Шетланд Шотландия Корольдігіне қосылғаннан кейін, норн тілі шотланд тілінде сөйлейтін қоныс аударушылардың ағынымен біртіндеп жойыла бастады. Норн тілі 1850 жыл шамасында, соңғы белгілі сөйлеушісі Уолтер Сазерленд қайтыс болғаннан кейін жойылып кетті. Шотланд тілінің жергілікті диалектілері, жиынтығында Аралдық Шотланд тілі деп аталады, ерекшеленеді және күшті скандинавиялық ықпалдарды сақтайды.

Негізгі елді мекендер

2020 жылы 500-ден астам халқы бар Оркни және Шетланд аралдарындағы негізгі елді мекендердің тізімі. Елді мекенАралАдам саныАуданы (км2) Ескі норвег атыСурет Кирквалл Материк, Оркни 10,020 4.01 Киркювагр Лервик Материк, Шетланд 6,760 3.15 Лейрвик Стромнес Материк, Оркни 2,490 1.21 Страумнес Скаловей Материк, Шетланд 1,170 Скалавик Симбистер Уолсей, Шетланд 797 Суннболстадр Брае Материк, Шетланд 750 Брейдээйд Сент-Маргарет Хоуп Оңтүстік Рональдсей, Оркни 600 0.42 Хьоп Пиеровалл Вестрей, Оркни 570 Хофн Финстаун Материк, Оркни 550 Фьордр

Арал атаулары

Арал атауларының этимологиясында норвеждік/скандинавиялық ықпал басым. Солтүстік аралдардағы барлық тұрғын аралдардың тегін анықтау тізімі төменде келтірілген.