Кіріспе

XVI ғасырдағы Ватикан сарайында өткен аңызға толы той. Каштандар банкеті (кейде Каштандар балеті, Каштандар фестивалі немесе Сатылған әйелдердің жарысы) 1501 жылғы 31 қазанда Римдегі Папа сарайында, Папа Александр VI-ның ұлы, бұрынғы кардинал Чезаре Борджия ұйымдастырған деген әңгіме бар.

Буршардың есебі

Бұл той туралы Иоганн Бурхардтың "Liber Notarum" еңбегінде жазылған. Александр VI өмірінің маңызды дереккөзі саналатын бұл күнделік Ватиканның құпия архивінде сақталған. 19 ғасырдың ортасында Папа Лео XIII архивті ашқанда зерттеушілерге қолжетімді болды, бірақ Лео Александр VI-ның беделіне зиян келтіруі мүмкін құжатқа кең қолжетімділік беруге қарсылық білдірді. Бурхардтың сөзіне қарағанда, той Цезарь Борджияның Палаццо Апостоликодағы пәтерінде өткізілген. Тойға қатысушыларды көңіл көтеру үшін елуге жуық проститутка немесе куртизанка шақырылған. Бурхард оқиғаны былай сипаттайды: 1501 жылдың қазан айының соңғы күнінің кешінде Цезарь Борджиа Ватикандағы өз бөлмесінде "елу адал проститутканы", яғни куртизандарды тойға шақырды. Кешкі астан кейін жанып тұрған шамдар үстелдерден алып еденге қойылды, еденге қастаңдар шашылды, ал жалаңаш куртизандар шамдардың арасында қолдарымен, тізелерімен жүріп қастаңдарды жинады, ал Папа, Цезарь және оның қарындасы Лукреция осы көрініске қадалып қарады. Ақырында, куртизандармен жиі араласатындарға, мысалы, жібек туникалар, аяқ киімдер, бас киімдер және басқа да сыйлықтар тағайындалды.

Тарихилығы

Қазіргі және заманауи авторлар Буршардың баяндамасының дұрыстығына күмән келтірді. Екі тәуелсіз замандас дереккөздер Буршар көрсеткен күні әлеуметтік оқиға болғанын растайды, бірақ тойлар туралы аз мәлімет береді. Ватикан зерттеушісі Питер де Ру Александр VI тарихының бес томдығында бұл бөлім Буршардың естеліктеріне кейінірек қосылған болуы мүмкін деп болжайды, сондай-ақ Папа мұндай "шынайы жануарлық" мінез-құлыққа қабілетсіз деп аргументтейді. Де Рудың өмірбаянын басқа тарихшылар "көптеген пайдалы материалды ақтап жуу қабатының астында анықтау қиын кең апологетикалық еңбек" деп сипаттап, Александр VI-ға қатысты барлық мақтауды сынсыз қабылдап, барлық сынды жоққа шығарды. Александр Ли мынаны атап көрсетті: "Мысалы, "Каштан банкеті" деп аталатын оқиға Буршардың естеліктерінде ғана куәландырылған, сонымен қатар ол бастапқыда күмәнді болды және көптеген замандастары тарапынан да осылай қарастырылды". Католик дін қызметкері және тарихшы Генри А. Бранн "кортизандар" сөзінің "сарайлықтар" деп түсінілетін сөздің дұрыс емес аудармасы екенін, ал "жалаңаштық" деген сілтемелер тек "сыртқы киімдерді шешіп тастауды" білдіреді деп мәлімдейді. Оқиғаның тарихилығын қорғай отырып, Джайлс Милтон "Liber Notarum" – "терең мағыналы еңбек", Буршар әдетте асыра сілтеуге бейім емес, сенімді дереккөз және сипатталған оқиғалар Александр VI-ның мінез-құлқына сай, өйткені ол кез келген Пападан көбірек заңсыз баланың әкесі ретінде танымал.

Танымал мәдениетте

Уильям Манчестердің "Жалпыны отпен ғана жарық көрген әлем" атты кітабында бұл оқиға былайша суреттеледі: "Қызметшілер әр ер адамның оргазмын тіркеп отыратын, себебі папа ерлікке өте жоғары баға беретін және ер адамның қайраттылығын оның эякуляциялық қабілетімен өлшейтін. Бірақ, кәсіби тарихшылар кітапты көптеген фактілік қателіктері мен сарапшылардың 1930 жылдан бері қабылдамаған түсіндірмелеріне сүйенуі себепті жоққа шығарды немесе назарға алмады. Американың Ортағасырлық академиясының журналы Speculum журналындағы мақаласында Джереми дюКесней Адамс Манчестердің еңбегінде "бұл рецензенттің көптен бері оқыған (немесе естіген) ең негізсіз фактілік қателіктер мен ерекше пікірлер" бар екенін айтты. Дастархан Showtime телесериалының 3-ші маусымының 4-ші эпизодында көрсетілген. Сериалда дастархан Кардиналдар кеңесінің адал еместерін шантаждау үшін құрылған тұзақ ретінде бейнеленген, оны Джулия Фарнезе басқарады, ал Буршар кардиналдардың экран артында жасаған тәлкек-дүркіндерін баяндайды. Борджиа отбасының ешкім қатыспайды, ал кардинал Фарнезе сияқты адал кардиналдар шақыруды қабылдамауға ескертіледі. Сериалдағы оқиға шамамен 1499 жылы орын алады.