Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық кардинал және мемлекет қайраткері (1664–1752)
Italian cardinal and statesman (1664–1752)
Джулио Альберони (21 мамыр 1664 ескі стиль – 26 маусым жаңа стиль 1752) – Испания королі Филипп V қызметінде болған итальяндық кардинал және мемлекет қайраткері.
Giulio Alberoni (21 May 1664 OS – 26 June NS 1752) was an Italian cardinal and statesman in the service of Philip V of Spain.
Алғашқы жылдар
Ол 1664 жылдың 21 мамырында Пьяченцаның жанында, мүмкін Парма герцогтығындағы Фиорензуола д’Арда ауылында дүниеге келген. Әкесі бағбан болған, ал ол өзі алғаш рет Пьяченца соборындағы (Дуомо) қоңыраушы және шіркеудің қызметшісі ретінде шіркеумен байланысқа түскен; Равенна судьясы Игнацио Гардини қуылған кезде ол жиырма бір жаста болды, ол Гардиниді Равеннаға ертіп, 1688 жылы Пьяченца епископы болып тағайындалған вице-легат Джорджио Барнимен кездесті. Альберони дін қызметкерінің дәрежесін алды, кейіннен ол өзінің қамқоршысының ұлын Римге ертіп барды. Испания мұрагерлік соғысы кезінде Альберони Парма герцогы жіберген Италиядағы француз әскерлерінің қолбасшысы, Вендом герцогы Луи Жозефке көрсеткен қызметтері арқасында саяси жетістігінің негізін қалады. Төменгі шенді дін қызметкерінің елші ретінде пайдаланылуы герцогтың бейшара мінез-құлқына байланысты болды: бұрынғы елші, Парма епископы, герцог оның алдында өзін тазалағандықтан қызметтен кетіп қалды: Сент-Симон өзінің естеліктерінде Альберони Вендомның құрметіне ие болғанын, бірақ герцогтың алдында оның бетін сүйіп, "O culo di angelo!" деп айқайлап, шеберлікпен әрекет еткенін баяндайды. Герцогқа бұл қылық ұнады, және осы әзіл Альберонидің сәнді мансабының бастауы болды. 1706 жылы француз әскерлері кері шақырылғанда, ол герцогпен бірге Парижге барды, онда Людовик XIV оны жақсы қарсы алды.
He was born near Piacenza on May 21, 1664, probably at the village of Fiorenzuola d'Arda in the Duchy of Parma. His father was a gardener, and he himself became first connected with the church in the humble position of a bellringer and verger in the Duomo of Piacenza; he was twenty one when the judge Ignazio Gardini, of Ravenna, was banished, and he followed Gardini to Ravenna, where he met the vice legate Giorgio Barni, who was made bishop of Piacenza in 1688 and appointed Alberoni chamberlain of his household. Alberoni took priest's orders, and afterwards accompanied the son of his patron to Rome. During the War of the Spanish Succession Alberoni laid the foundation of his political success by the services he rendered to Louis Joseph, duc de Vendôme, commander of the French forces in Italy, to whom the duke of Parma had sent him. That a low ranking priest was used as an envoy was due to the duke's rude manners: the previous envoy, the bishop of Parma, had quit because the duke had wiped his buttocks in front of him: Saint Simon in his Mémoires relates that Alberoni gained Vendôme's favour when he was received in the same way, but reacted adroitly by kissing the duke's buttocks and crying "O culo di angelo!". The duke was amused, and this joke started Alberoni's brilliant career. When the French forces were recalled in 1706, he accompanied the duke to Paris, where he was favourably received by Louis XIV.
Орта жастары
Альберони Вендомды Испанияға оның хатшысы ретінде ертіп барды және француз кандидаты Филипп V ісіне белсенді араласты. Вендом қайтыс болғаннан кейін, 1713 жылы ол граф атанды және Филипп сотында Парма үшін консулдық агент болып тағайындалды. 1713 жылғы Утрехт келісімінің шарттарына сәйкес Филип Испанияның патшасы болды, бірақ Испания империясы тиімді түрде бөлінді. Оңтүстік Нидерланды және оның итальяндық иеліктері Австрия Габсбургтарына берілді, ал Савойя, Менорка және Гибралтар Ұлыбританияға өтті, ал британдық саудагерлер бұрын жабық болған испан Америкасындағы сауда құқықтарын алды. Бұл кезде Испанияның сотындағы негізгі ықпал етуші Мари Анна де ла Тремойль, Урсин принцессасы болды, ол Филипп пен оның әйелі Мария Луиза Савойяға үстемдік етті. Альберони онымен жұмыс істеді және Мария Луиза 1714 жылы қайтыс болғанда, олар Филиппті Парма герцогының қызы Элизабетта Фарнезеге үйлендіруге ұйымдастырды. Элизабеттаның өзі де күшті тұлға болғандықтан Альберонимен одақ құрды, олардың алғашқы әрекеті Урсин принцессасын қуу болды. 1715 жылдың соңына қарай Альберони Испанияның герцогы және гранды, корольдік кеңес мүшесі, Малага епископы және испан монархиясының бас министрі болды. 1717 жылдың шілдесінде папа Климент XI оны Рим мен Мадрид арасындағы бірнеше шіркеулік дауларды Римнің пайдасына шешуге көмектескені үшін кардинал етіп тағайындады. Соғыстың бір салдары Кастилия мен Арагонның күшін әлсірету және орталықтандырылған француз жүйесіне ұқсас испан мемлекетін құру болды. Бұл Альберониге Кольберттің экономикалық реформаларын көшіруге мүмкіндік берді және ол испан экономикасын қалпына келтіруге бағытталған бірқатар жарлықтар қабылдады. Олар ішкі кеденді жойды, Америкамен сауданы ынталандырды, колонияларға тұрақты почта қызметін енгізді және француз экономисі Жан Орри белгілеген принциптер бойынша мемлекеттік қаржыны қайта ұйымдастырды. Кейбір испан консерваторларын қанағаттандыруға да тырысты, мысалы, жаңа Навигация мектебі ақсүйектердің ұлдарына арналды. Бұл реформалар Испанияға Савойя мен Австрияның Карл VI-ға берілген Италиядағы аумақтарды қайтарып алуға тырысуға жеткілікті сенімділік берді. 1717 жылы испан әскері Сардинияны қарсылықсыз басып алды; Австрия мен Савойяда маңызды теңіз күштері болмады, ал Австрия 1716-18 жылдардағы австрия-түрік соғысына қатысты. Бұл британдықтардың араласпайтынын болжады, бірақ 1718 жылы 38 000 испан әскері Сицилияға қонғанда, Ұлыбритания оны Утрехт келісімін бұзу деп жариялады. 1718 жылдың 2 тамызында Ұлыбритания, Франция, Нидерланды және австриялықтар Төрттік одақты құрды, ал 11 тамызда Корольдік флот Сицилия жанында Испан флотын талқандады. Альберони енді Жерорта теңізінде британдықтардың ықпалын тежеуге тырысты, якобиттердің қонуын демеушілік етіп, олардың теңіз күштерін аударды; сонымен қатар ол 1716 жылғы ағылшын-француз одағын тоқтатуға тырысты, қазіргі француз регенті Орлеан герцогын Испанияның Филиппімен алмастыру үшін Селламар қастандығын пайдаланды. Алайда ол Ұлыбританияның қазір Жерорта теңізі мен Атлант мұхитында теңіз үстемдігін сақтауға жеткілікті күшті екенін түсінбеді, ал Франция 1718 жылдың желтоқсанында қастандық ашылғаннан кейін Испанияға соғыс жариялады. Франция Испанияның шығысына шабуыл жасады және 1719 жылдың қазан айында британдық әскери экспедициясы Испанияның Виго портын басып алды; олар 6000 әскерді түсіріп, Вигоны он күн бойы ұстады, көптеген дүкендер мен жабдықтарды жойды, содан кейін қарсылықсыз қайта кемеге отырды. Жақын маңдағы Сантьяго-де-Компостела қаласы тіпті өздеріне тиіспеу үшін 40 000 фунт төледі. Бұл британдық теңіз күшінің күшін көрсету және испандықтарға олардың жағалауындағы кез келген жерге қонуға және қалаған кезде кетуге қабілетті екенін көрсету болды. Оның саясатының сәтсіздігі Альберониді 1719 жылдың 5 желтоқсанында қызметтен босатып, Испаниядан кетуге бұйырды, ал 1720 жылғы Гаага келісімі Утрехт қорытындысын растады.
Alberoni accompanied Vendôme to Spain as his secretary and became very active in promoting the cause of the French candidate Philip V. Following Vendôme's death, in 1713 he was made a Count and appointed Consular agent for Parma at Philip's court where he was a Royal favourite. Under the terms of the 1713 Treaty of Utrecht, Philip became King of Spain but the Spanish Empire was effectively partitioned. The Southern Netherlands and their Italian possessions were ceded to the Austrian Habsburgs and Savoy, Menorca and Gibraltar went to Britain while British merchants gained trading rights in the previously closed market of the Spanish Americas. At this time, the key powerbroker at the Spanish court was Marie Anne de la Trémoille, princesse des Ursins who dominated Phillip and his wife Maria Luisa of Savoy. Alberoni worked with her and when Maria Luisa died in 1714 they arranged for Philip to marry Elisabetta Farnese, daughter of the Duke of Parma. Elisabetta was a strong personality herself and formed an alliance with Alberoni, their first action being to banish the Princesse des Ursins. By the end of 1715, Alberoni had been made a Duke and Grandee of Spain, a member of the King's council, Bishop of Málaga and Chief Minister of the Hispanic Monarchy. In July 1717, Pope Clement XI appointed him Cardinal, allegedly because of his assistance in resolving several ecclesiastical disputes between Rome and Madrid in favour of Rome. One outcome of the war was to reduce the powers of Castile and Aragon and create a Spanish state similar to the centralised French system. This allowed Alberoni to copy the economic reforms of Colbert and he passed a series of decrees aimed at restoring the Spanish economy. These abolished internal custom houses, promoted trade with the Americas, instituted a regular mail service to the colonies and reorganised state finances along lines established by the French economist Jean Orry. Some attempts were made to satisfy Spanish conservatives e. g. a new School of Navigation was reserved for the sons of the nobility. These reforms made Spain confident enough to attempt the recovery of territories in Italy ceded to Savoy and Charles VI of Austria. In 1717, a Spanish force occupied Sardinia unopposed; neither Austria or Savoy had significant naval forces and Austria was engaged in the Austro Turkish War of 1716–18. This assumed the British would not intervene but when 38,000 Spanish troops landed on Sicily in 1718, Britain declared it a violation of Utrecht. On 2 August 1718, Britain, France, the Netherlands and the Austrians formed the Quadruple Alliance and on 11 August the Royal Navy destroyed a Spanish fleet off Sicily at the Battle of Cape Passaro. Alberoni now attempted to offset British in the Mediterranean by sponsoring a Jacobite landing to divert their naval resources; he also sought to end the 1716 Anglo French Alliance by using the Cellamare conspiracy to replace the current French Regent the Duke of Orleans with Phillip of Spain. However, he failed to appreciate that Britain was now powerful enough to maintain naval superiority in the Mediterranean and the Atlantic while France declared war on Spain in December 1718 on the discovery of the Conspiracy. France invaded eastern Spain and in October 1719 a British naval expedition captured the Spanish port of Vigo; they landed 6,000 troops, held Vigo for ten days, destroyed vast quantities of stores and equipment and then re embarked unopposed. The nearby city of Santiago de Compostela even paid £40,000 in return for being left alone. As intended, this was a crushing demonstration of British naval power and showed the Spanish Britain could land anywhere along their coastline and leave when they wanted to. The failure of his policy meant Alberoni was dismissed on 5 December 1719 and ordered to leave Spain, with the Treaty of The Hague in 1720 confirming the outcome of Utrecht.
Кейінгі жылдар
Ол Италияға барып, Генуяда тұтқындалудан қашып, Апеннин тауларына паналауға мәжбүр болды, өйткені оның қатты жауы Папа Клемент XI оны тұтқындауға қатаң бұйрық берген еді. 1721 жылы Клемент қайтыс болған соң Альберони конклавқа батыл түрде келді және Иннокентий XIII сайлауына қатысты, ал кейін Испанияның талабымен жаңа папамен қысқа мерзімге түрмеге қамалған еді (Елизавета Шарлотта Палатин күнделігінде оның педераст екенін жазған). Ақырында, ол әріптес кардиналдар комиссиясымен ақталды. Келесі сайлауда (1724) ол өзі папалық таққа ұсынылып, Бенедикт XIII сайланған конклавта он дауыс жинады. Бенедикттің ізбасары Клемент XII (1730 жылы сайланған) оны Равеннаның легаты етіп тағайындады, онда ол 1739 жылы Porta Alberoni қақпасын салды, ол бұрын қаланың кемежайларына кіруге мүмкіндік берген әсем қақпа еді, бірақ қазір Театра Расидің кіреберісіне көшірілген. Сол жылы Сан-Марино республикасын папалық мемлекеттерге бағындыру үшін қолданған қатаң және негізсіз шаралары папаның наразылығын тудырып, сол жердің тарихында теріс із қалдырды. 1740 жылы оның орнына басқа легат тағайындалды, ол Пиаченцаға кетіп, 1730 жылы Клемент XII оны орта ғасырда құрылған, мәжірімдерге арналған Сан-Лазаро ауруханасының басқарушысы етіп тағайындады. Италияда мәжірім ауруы дерлік жойылғандықтан, Альберони папаның келісімін алып, аурухананы жапты, ол үлкен тәртіпсіздікке ұшыраған еді, және оны жетпіс кедей баланың діни білім алуы үшін семинариямен алмастырды, ол әлі күнге дейін Collegio Alberoni деп аталады. Кардиналдың Рим мен Пиаченцада жинаған өнер коллекциялары, оның сәнді жеке пәтерлерінде сақталған, Колледжбен толықтырылды. Фламанд гобелендері мен картиналарының керемет жиынтығы бар, олардың ішіндегі ең танымал – Антонелло да Мессинаның 1473 жылғы «Ecce Homo» туындысы, сонымен қатар Ян Провост және басқа фламанд суретшілерінің картиналары, Доменико Мария Виани мен Франческо Солименаның майлы бояулары бар. Альберони дәмді тағамдарды ұнатқан. Пармамен ресми хат алмасуларында ол жергілікті деликатестер – трюфельдер, салями, робиола ірімшігі және агнолини (макаронның бір түрі) туралы сұрауларын жиі қосатын. Пиаченцаның арнайы тағамы – «Coppa del Cardinale» шошқа еті тағамы оның құрметіне аталған. «Тимбало Альберони» макарони, креветка соусы, саңырауқұлақтар, май және ірімшікті біріктіреді.
He went to Italy, escaped from arrest at Genoa, and had to take refuge among the Apennines, Pope Clement XI, who was his bitter enemy, having given strict orders for his arrest. On the death of Clement in 1721, Alberoni boldly appeared at the conclave, and took part in the election of Innocent XIII, after which he was for a short time imprisoned by the new pontiff on the demand of Spain on charges including sodomy (Elizabeth Charlotte of the Palatine noted in her diaries that he was a pederast). He was ultimately cleared by a commission of his fellow Cardinals. At the next election (1724) he was himself proposed for the papal chair, and secured ten votes at the conclave that elected Benedict XIII. Benedict's successor, Clement XII (elected 1730), named him legate of Ravenna, where he erected the Porta Alberoni (1739), a magnificent gateway that formerly provided access to the city's dockyards, and has since been moved to the entrance of the Teatro Rasi. That same year, the strong and unwarrantable measures he adopted to subject the grand republic of San Marino to the papal states incurred the pope's displeasure and left a historical scar in that place's memory. He was soon replaced by another legate in 1740, and he retired to Piacenza, where in 1730 Clement XII appointed him administrator of the hospital of San Lazzaro, an institute founded in the medieval era for the benefit of lepers. Since leprosy had nearly disappeared in Italy, Alberoni obtained the consent of the pope to suppress the hospital, which had fallen into great disorder, and replaced it with a seminary for the priestly education of seventy poor boys, under the name of the Collegio Alberoni, which it still bears. The Cardinal's collections of art gathered in Rome and Piacenza, housed in his richly appointed private apartments, have been augmented by the Collegio. There are remarkable suites of Flemish tapestries, and paintings, among which the most famous is the Ecce Homo by Antonello da Messina (1473), but which also include panels by Jan Provoost and other Flemish artists, oil paintings by Domenico Maria Viani and Francesco Solimena. Alberoni was a gourmand. Interspersed in his official correspondence with Parma are requests for local delicacies triffole (truffles), salame, robiola cheeses, and agnolini (kind of pasta). The pork dish "Coppa del Cardinale", a specialty of Piacenza, is named for him. A "timballo Alberoni" combines maccaroni, shrimp sauce, mushrooms, butter and cheese.
Өлім және мұра
Ол өзі құрған семинарияны қаржыландыру үшін 600 000 дукат сомасын қалдырып қайтыс болды. Испанияда жинаған зор байлығының қалғанын племяннигіне берді. Альберони көптеген қолжазбалар жасады. 1753 жылы Лозаннада оның атынан жарияланған Саяси өсиеттің нақтылығы күмәнді.
He died leaving a sum of 600,000 ducats to endow the seminary he had founded. He left the rest of the immense wealth he had acquired in Spain to his nephew. Alberoni produced many manuscripts. The genuineness of the Political Testament, published in his name at Lausanne in 1753, has been questioned.