Кіріспе

1920 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін екі авианосецтен тұратын жұп Лексингтон классының авианосецтері 1920 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған еді – «Лексингтон» және «Саратога». Кемелер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұрыс крейсерлері ретінде салынған корпус үстінде құрылды, бірақ 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісіміне сәйкес, АҚШ-тың барлық ұрыс кемелері мен ұрыс крейсерлерінің құрылысы тоқтатылды. Дегенмен, келісім бойынша, аяқталмаған екі кемені авианосецке айналдыруға рұқсат берілді. Олар АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі алғашқы операциялық авианосецтер болды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жыл сайынғы жаттығулар сериясында авиациялық тактиканы және процедураларды жетілдіру үшін пайдаланылды. Олар авианосец ретінде өте табысты болды және «Лексингтон» класымен алынған тәжірибе Әскери-теңіз күштерін ірі авианосецтердің маңыздылығына көндірді. Олар АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі ең ірі авианосецтер болды. Кемелер Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген шайқастарда қатысты. «Лексингтон» 1942 жылы тарихтағы алғашқы авианосец шайқасында (Коралл теңізі шайқасында) батып кетті, ал «Саратога» екі рет торпедаға түскеніне қарамастан, соғыс бойында қызмет етті, және 1942 жылдың ортасындағы Шығыс Соломон шайқасында жапондық жеңіл авианосеці «Рюжо»-ны батыруға қатысты. Ол 1944 жылдың соңында оқу кемесіне айналғанға дейін Үнді мұхиты мен Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймақтарында одақтас күштердің операцияларын қолдады. «Саратога» 1945 жылдың басында Иво Джима шайқасында американдық күштерді қорғау үшін қайтадан шайқасқа түсті, бірақ камикадзелердің шабуылынан ауыр зақымдар алды. Соғыс аяқталар кезде авианосецтердің көлемі мен салмағының артуы оны ескірген етті. 1946 жылдың ортасында «Крестовый перелом» операциясы аясында ядролық қаруды сынау кезінде кеме мақсатты түрде батырылды.

Даму

Лексингтон класының кемелері бастапқыда ауыр қару-жарақпен, жоғары жылдамдықпен және орташа броньмен қорғалған жауынгерлік крейсерлер ретінде жобаланған. Әскери-теңіз флоты 1919–1920 жылдары осы кластағы алты кемені салды. 1922 жылғы Вашингтон әскери-теңіз келісімі бойынша жауынгерлік крейсерлер жойылған кезде, аяқталмаған екі кеме тасымалдаушылар ретінде аяқталуына белгіленді. Лексингтон мен Саратога ең жетілген кемелер болғандықтан таңдалды. Егер олар бастапқыда "арнайы жобаланған тасымалдаушылар" болғанда, мұндай мәселелер тумас еді. Жақсы жағынан, кемелерде торпедаға қарсы жақсырақ қорғаныс, ұшақ бомбаларына арналған үлкен қоймалар және артқы лифтің басқалардан 9 метр биік болуы арқасында ұшақтарды қонуға көбірек орын болар еді. Кері жағынан, қайта жаңартылған жауынгерлік крейсер арнайы жобаланған тасымалдаушыдан баяу болар еді, ангарында 16 пайызға аз орын, апаттық отынның жетіспеушілігі және "тар тілімдері" болғандықтан, ұшу жолағы мақсатқа сәйкес келмейтін еді. Құны шамалас болды. Жаңа әуе кемесінің құны 27,1 миллион долларға бағаланды. Лексингтон класын қайта жаңарту 22,4 миллион долларға бағаланды, оған бұрын жұмсалған 6,7 миллион доллар қосылмады. Екеуін қоссақ, құны 28,1 миллион долларға жетер еді. Келісімге қол қойылғаннан кейін, бес қол қойған елдің (АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Италия және Жапония) құрылысы аяқталмаған барлық капиталдық кемелерді жою және сүтіп тастау қажет болды. Бұл АҚШ-тың Лексингтон класы, Жапонияның және Ұлыбританияның G3 жауынгерлік крейсерлерін қамтыды. АҚШ Әскери-теңіз флоты үшін таңдау айқын болды. Егер ол келісімге сәйкес алты Лексингтонды жойса, онда әуе кемелеріне жұмсалатын 13,4 миллион доллар ысырап болар еді. Әскери-теңіз флоты соңғысын таңдады. Әскери-теңіз флотының Құрылыс және жөндеу бюросы алдында тұрған келесі қиындық – келісімде белгіленген тоннаж шегі болды. Тасымалдаушылардың тоннажы 27 000 тоннадан аспауы керек еді. Теодор Рузвельт кіші бастама көтерген және келісімге қосылған ерекшелік капиталдық кемелерді қайта жаңартуға 33 000 тоннаға дейін көтеруге мүмкіндік берді, бұл 6000 тоннаға артық. Электр станциясының жартысын алып тастамайынша, бұл қайта жаңарту үшін жеткіліксіз болар еді, бірақ Әскери-теңіз флотының Бас кеңесі мұны мүмкін емес деп есептеді. Келісімдегі бір тармақты шығармашылықпен түсіндіру осы жағдайдан шығудың жолын ашты. Бұл тармақ болмаса, қайта жаңарту мүмкін болмас еді. 1928 жылы екі кеме үшін жасалған есептеулер Лексингтонның нақты тоннажы 35 689 тонна, ал Саратоганың 35 544 тонна екенін көрсетті. Ресми тізімдерде 33 000 тонна көрсетілген, төменгі жазбада: "[бұл санға] Вашингтон келісімінің 2-тарауы, 3-бөлімі, 1-бөлімі, (d) тармағына сәйкес әуе және су астына қарсы шараларға арналған салмақ қосылмайды". Бұл тоннаж кемелердің өмір бойында қолданылды. Олардың инновациялық ерекшеліктерінің бірі – оның өнертапқышы, Бірінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз флотының Құрылыс және жөндеу бюросының бас конструкторы болған контр-адмирал Дэвид Тейлордың есімімен аталған, бұлақты желек немесе Тейлор желегі деп аталатын салыстырмалы түрде жаңа желек түрі болды. 1910 жылы басталған сүйреу сынақтарының нәтижесінде бұл желек жоғары жылдамдықта суға қарсы кедергіні орташа есеппен алты пайызға төмендетті, алғы қақпақты қолдады және корпустың бүгілу қысымын азайтты. Кемшілігі – корпустың алдыңғы жағында жоғары жылдамдықпен өрлеп шығатын толқынның бір бөлігі – қалың су қабатының пайда болуы, бірақ бұл аймақтың мұқият жобалануымен белгілі бір дәрежеде азайтуға болады.

Ұшу палубасының орналасуы

Бұл кемелерге тектерден жасалған ұшу палубасы берілді. Олардың ангарының биіктігі 20 фут (6 м) құрады. Ангардың ұзындығы 424 фут (129 м) болды, ал ені ірі түтіктер мен қайық бөлімшелерімен шектеліп, өзгеріп тұрды. Ангардың биіктігі 1950 жылдардың ортасында осы кемелер пайда болғанға дейін американдық авианосецтерде одан асып кеткен жоқ. Ұшақ жөндеу шеберханалары ангардың арт жағында, 108 фут (33 м) ұзындықта орналасқан, ал олардың астында 128 фут (39 м) ұзындықтағы бөлшектенген ұшақтарды сақтауға арналған орын болды. Ангарды артқы ұшақ көтергішінің алдындағы бір ғана өртке қарсы перде бөліп тұрды. 155 фут (47 м) ұзындықтағы ұшу дөңгелегімен жұмыс істейтін ұшақ катапульты кеменің басында орнатылған; ол ұшақты белгілі бір жылдамдықпен ұшыра алатын болды. Ол 1934 жылы қажетсіз деп танылып алынып тасталды. Бірақ бұл көрсеткіш Әскери-теңіз күштері ангардың жоғарғы бөлігіндегі бос орынға қосалқы ұшақтарды байлауды қабылдағаннан кейін артты. 1936 жылы оның әуе тобы 18 Grumman F2F 1 және 18 Boeing F4B 4 истребительдерінен, сондай-ақ қосымша тоғыз F2F резервінен тұрды. Шабуылдық күшті 10 қосалқы ұшағы бар 20 Vought SBU Corsair пикировщиктері және тоғыз қосалқы ұшағы бар 18 Great Lakes BG торпедолық бомбалаушылары қамтамасыз етті. Басқа ұшақтардың ішінде екі Grumman JF Duck амфибиялық ұшағы (оның бірі резервте) және үш белсенді және бір резервтік Vought O2U Corsair бақылау ұшағы болды. Бұл барлығы 79 ұшаққа, сондай-ақ 30 қосалқы ұшаққа тең болды. 1942 жылдың ортасында Шығыс Соломон шайқасына дейін "Саратога" әуе тобы 90 ұшақтан тұрды, олардың ішінде 37 Wildcats, 37 Dauntlesses және 16 Grumman TBF Avenger торпедолық бомбалаушылары бар еді. 1945 жылдың басында кемеде 53 Grumman F6F Hellcat истребительдері және 17 Avengers болды.

Қозғалтқыш

Әскери крейсерлер үшін турбоэлектрлік жетегі таңдалды, себебі американдық компаниялар мұндай үлкен кемелерге қажетті аса ірі редукторлы турбиналарды өндіруде қиындыққа тап болды және олар ұшақ тасымалдағышқа айналдырылғанда да сақталды. "[Турбоэлектрлік жетегі] тиімді, мықты және үнемі сенімді болды. Бірақ ол сонымен қатар ауыр, күрделі және күтіп-жөндеуі қиын болды." Бұл механизмге жылуды тарату және тұзды ауаның ішке енбеуі үшін арнайы желдету шаралары да қажет болды. Осы және күрделі оқшаулау шараларына қарамастан, ылғалдан немесе шайқас кезінде келген зақымдардан немесе басқа себептерден туындаған су басудан қорғану мәселелі болып қала берді, сондай-ақ зақымдалған жағдайда экипажға жоғары кернеу қаупі төндіретін еді.

Қару-жарақ

Бұл кезде Құрылыс және жөндеу бюросы ұшақтардың соғыс кемесі үшін тиімді және жеткілікті қару бола алатынына көз жеткізбеген еді. Сондықтан, тасымалдаушы ретіндегі жобалауда аралдың алдында және артында екі жұпты суперфиринг мұнаралары бар төрт екі мұнаралы сегіз 8"/55 калибрлі қару батареясы болды. Бұл мұнаралар оң жақтағы ұшу палубасының үстінде орналастырылды, екеуі көпірдің алдында, екеуі түтін құбырының артында. Теория бойынша, қарулар екі жаққа да оқ атуға қабілетті болды, бірақ егер сол жаққа (палубаның көлденеңінен) атылса, жарылыс ұшу палубасына зақым келтіруі мүмкін еді. Қаруларды -5° дейін төмендетуге және +41° дейін көтеруге болады; олар +9° бұрышта зарядталды. Олардың оқ-дәрілерінің бастапқы жылдамдығы болды, бұл ең үлкен қашықтықты берді. "Лексингтон" класының әуе шабуылына қарсы қарулануы он екі 5"/25 калибрлі қарудан тұрды, кемелердің әр жағында алтыдан. Олардың максималды көтерілу бұрышы +85° болды. Кемелер құрамында жеңіл әуе шабуылына қарсы қарулар болған жоқ, бірақ 1930 жылдары бірнеше сумен салқындатылған M2 Browning әуе шабуылына қарсы пулеметтері орнатылды. 1942 жылдың басында "Лексингтон" батқанда оның бортында 24 осындай пулемет болды. Олардың оқ-дәрілерінің бастапқы жылдамдығы болды, бірақ тиімді қашықтығы болды. Олардың ату жылдамдығы минутына 550–700 оққа жететін, өте сенімді болды, бірақ олардың оқ-дәрілері тым жеңіл және тым аз қашықтықта болды, сондықтан 1942 жылдан бастап лицензиялық Оерликон 20 мм автокөліктік қарумен ауыстырылды. Оерликон жоғары жарылғыш оқтарды атып, максималды қашықтығы болды, бірақ тиімді қашықтығы одан да аз болды. Оқтың циклдық жылдамдығы минутына 450 оқ, бірақ практикалық жылдамдығы минутына 250 және 320 оқ аралығында болды, себебі дүкендерді қайта заряддау қажет болды. 1942 жылдың соңында "Саратога" 52 осындай пулемет орнатты. Әскери-теңіз күштері 1930 жылдардың басынан бері төрт еселік 1.1 дюймдік жеңіл әуе шабуылына қарсы қаруды жасап келді, бірақ ол бастапқы проблемаларға байланысты кешіктірілді, сондықтан 1940 жылы уақытша ауыстыру ретінде бес бірлік 3"/50 калибрлі Mk 10 әуе шабуылына қарсы қару орнатылды. Олардың +85° көтерілу бұрышында әуе шабуылына қарсы төбесі 29800 фут (9083 м) болды. Әскери-теңіз күштері 1940 жылы қару мұнараларын алып тастап, оларды төрт екі мұнаралы 5"/38 калибрлі екі мақсатты қару мұнараларымен (АҚШ соғыс кемелері мен крейсерлеріндегі стандартты орнату) ауыстыруды жоспарлады. Сонымен қатар, 25 калибрлі қарулар салмағының артуын өтеу үшін екіге үш еселік қатынаста 5"/38 қаруларымен ауыстырылуы керек еді. Қарулар минутына 20 оққа дейін ату жылдамдығымен оқтарды атты. Су бетіндегі нысаналарға қарсы қарудың қашықтығы болды. Бес төрт еселік 1.1 дюймдік қару орнатылымдары 1941 жылдың соңы мен 1942 жылдың басында "Лексингтон" класының кемелеріне орнатылды. Оқтардың бастапқы жылдамдығы болды және тиімді қашықтығы болды. Максималды ату жылдамдығы минутына 150 оқ, бірақ сегіз оқтық дүкендерді қайта заряддау қажеттілігі оны азайтты. Қару қызметте сәтті болған жоқ және оны 1942 жылдың соңында лицензиялық Бофорс 40 мм қаруымен ауыстырды. Оқтардың жоғары жарылғыш снарядының бастапқы жылдамдығы болды, максималды қашықтығы болды, бірақ тиімді қашықтығы шамамен болды. Оқтың циклдық жылдамдығы минутына 160 оқ. Соғыс кезінде қарулар көбейтілген санымен төрт және екі мұнаралы орнатуларда орнатылды. 1944 жылдың басында "Саратога" 23 төрт және екі қос орнатуға ие болды. Екі кеменің де 8 дюймдік қарулары мен мұнаралары Оахудағы жағалау қорғаныс қарулары ретінде қайта пайдаланылды.

Өртке қарсы басқару және электроника

Екі сегіз дюймдік супер-атыс мұнарасының артқы жағында Mk 30 қашықтық өлшегіш орналасқан, бірақ қаруды әдетте екі Mk 18 атыс басқару директоры басқаратын, олардың әрқайсысы алдыңғы және артқы бақылау пункттерінде орналасқан. 6 метрлік қашықтық өлшегіш пилот кабинасының үстіне орнатылып, директорларға қашықтық туралы ақпарат берді. "Саратога" 1941 жылдың ақпан айында Бремертондағы жөндеу кезінде RCA CXAM 1 ерте ескерту радарымен жабдықталды. Антенна түтін құбырының алдыңғы жиегіне орнатылды, ал басқару бөлмесі антеннаның тікелей астында, бұрынғы екінші басқару станциясының орнында болды. 1941 жылдың соңында екі FC (Mk 3) су бетіндегі атыс басқару радары алынды, бірақ олардың екеуі де 1942 жылдың қаңтарында негізгі қару-жарақпен бірге алынып тасталды. Жаңа екі мақсатты қаруды екі Mk 37 директоры басқаратын, олардың әрқайсысы FD (Mk 4) әуе шабуылына қарсы атыс радарымен жабдықталған. 1942 жылы 1,1 дюймдік зениттік қарулар 40 мм-лік қарулармен ауыстырылғанда, кіші қарулардың директорлары бес Mk 51 директорымен алмастырылды. 1942 жылы қосымша радарлар қосылды және кеменің электроникасы 1944 жылдың қаңтарындағы жөндеу кезінде жаңартылды.