Кіріспе
Жайм Лернер (17 желтоқсан 1937 – 27 мамыр 2021) – бразилиялық саясаткер. Ол Бразилияның оңтүстігіндегі Парана штатының губернаторы болды. Лернер – сәулетші және қала құрылысшы ретінде танымал, ол Парананың астанасы Куритиба қаласының үш рет (1971–1974, 1979–1983 және 1989–1992) мэрі қызметін атқарды. 1994 жылы Лернер Парана губернаторы болып сайланды және 1998 жылы қайта сайланды. Қала құрылысшы және сәулетші ретінде ол Бразилияда кеңінен танылды, себебі Куритиба қаласының көптеген жаяу жолдары, жолдары және Rede Integrada de Transporte сияқты қоғамдық көлік жүйесін жобалауға үлкен үлес қосты. 1965 жылы ол Куритиба қалалық зерттеу және жоспарлау институтын құруға көмектесті және Куритибаның бас жоспарын жасады.
Jaime Lerner (17 December 1937 – 27 May 2021) was a Brazilian politician. He was the governor of the state of Paraná, in southern Brazil. He is renowned as an architect and urban planner, having been mayor of Curitiba, capital of Paraná, three times (1971–1974, 1979–1983 and 1989–1992). In 1994, Lerner was elected governor of Paraná, and was re elected in 1998. As an urban planner and architect, he was renowned in Brazil as he helped design most of the city walkways, roads, and public transportation of Curitiba such as the Rede Integrada de Transporte. In 1965, he helped create the Instituto de Pesquisa e Planejamento Urbano de Curitiba and designed the Curitiba Master Plan.
Ерте өмір
Лернер еврей отбасында дүниеге келген, тегі Польшаның Лодзь қаласынан, бірақ Куритибаға көшіп келген. 1964 жылы Парана Федералды университетінің сәулет мектебін бітірді. 1965 жылы Куритиба қала құрылысы және зерттеу институтының (IPPUC) құрылуына көмектесті және Куритибаның бас жоспарын әзірлеуге қатысты.
Куритиба қаласының әкімі
1988 жылы Хайме Лернер сайлауға 12 күн қалғанда Куритиба қаласының мэрі лауазымына үміткерлігін жариялады. Өзінің алғашқы мерзімінде Лернер Rede Integrada de Transporte (сондай-ақ автобус жедел транзиті деп аталады) жүйесін іске қосты және қала әкімі болғаннан кейін әлеуметтік, экологиялық және қалалық реформаларды жалғастырды. Қала әкімі ретінде Лернер Куритибаның географиялық ерекшеліктеріне байланысты ерекше шешімдер қабылдады. Көптеген қалалар сияқты, Куритиба да тасқын суға ұшырайтын аймақтармен шектеседі. АҚШ-тың Нью-Орлеан және Сакраменто сияқты бай қалалары тасқын судан қорғану үшін қымбат және күтіміне де қымбат жүйелер салған. Ал Куритиба керісінше, тасқын суға ұшырайтын жерді сатып алып, оның орнына саябақтар құрды. Қазіргі таңда қала адам басына шаққандағы саябақ аумағы бойынша әлемдік көшбасшылардың біріне айналды. Куритиба үшін үшінші дүниелік қала мәртебесінде болу мәселесі тұрды, ол саябақтарды күтіп ұстау үшін тракторлар мен жанармайға қаражат жұмсауға шамасы келмеді. Осыған байланысты инновациялық шешім ретінде «қалалық қойлар» пайда болды, олар саябақтардағы өсімдіктерді бақылауда ұстайды, ал олардың жүні балалар бағдарламаларын қаржыландыруға жұмсалады. Лернер қала әкімі болған кезде Куритибада коммуналдық қалдықтарды шығару қызметін ұйымдастыру қиын болған бірнеше баирролар болды. «Көшелер» тым тар болды. Осы адамдарды тастап кетуге немесе осы шағын аудандарды бұзуға орнына, Лернер азық-түлік жиынтығы мен қоғамдық көлік жолдамаларын қоқыс жинауға алмастыру бағдарламасын бастады. Шағын аудандар айтарлықтай тазаланды. Сол сияқты, Куритибаның жанындағы шығанақ қоқыс жиналатын орын болған, оны тазалау өте қымбатқа түсер еді. Лернер балықшыларға олар жинаған қоқыс үшін (бір килограмм үшін) ақы төлейтін бағдарламаны бастады. Осылайша олар балық аулау маусымы болмаған кезде де ақша таба алады, бұл олардың табысын толықтырады. Куритиба бұл бағдарлама арқылы миллиондаған доллар үнемдеді. Лернер көптеген инновациялық әлеуметтік және білім беру бағдарламаларын енгізді. Егер бала мектепке баруды қаламаса, ол қала қызметкерлеріне шәкірттікке түсуге мүмкіндік алады. Оның мэрлік қызметі кейбір дау-дамазылдарсыз болмаса да, Куритибада Рио-де-Жанейро сияқты халық саны көп қалалардағы сияқты қылмыстық топтар жоқ.
Автобустармен жылдам тасымалдау
Мүмкін, Куритибаның ең үлкен жетістігі – оның Rede Integrada de Transporte Bus Rapid Transit жүйесі ("Speedybus" деп аталады). Бастапқыда қалаға метро салуға федералдық қаржы берілді (Куритиба шағын қала емес), бірақ Лернер метро сияқты "ауыр рельстік көлік" "жеңіл рельстік көлік" (троллейбус) сияқты он есе қымбатқа түсетінін, ал троллейбус өз кезегінде, тіпті арнайы автобус жолдарымен де автобус жүйесінен он есе қымбат екенін анықтады. Әдетте, муниципалды шешім қабылдаушыларды ықпал ету үшін айтылатын "жеңіл рельстік көлік" үнемдеуі, троллейбустарда да 40-60 орындық автобусқа қарағанда салыстырмалы түрде аз жүргізуші қажеттілігінен туындайды. Ол Volvo компаниясынан 270 орындық шведтік буыралық автобустар жасауды сұрады (Лернердің айтуынша, 300 бразилиялық), соның арқасында жолаушылар мен жүргізуші арақатынасының нашарлауы мәселе болмай қалды. Қала тартымды аялдамалар салды, олар теміржол станцияларына ұқсайды, және барлығы мүгедектерге арналған жабдықтармен жабдықталған, бұл жеке компанияларды автобустарды сатып алуға және пайдалануға итермеледі. Алты түрлі өлшемдегі автобустардың иерархиясы бірін-бірімен байланысты. Қала бағыттар мен бағаларды бақылайды, ал жеке компаниялар жүргізушілерді жалдап, жабдықтарды күтіп ұстайды. Куритиба қаласының табиғи жер пайдалану ерекшеліктері қоғамдық көлікті қолдайды. Арнайы автобус жолдары бойындағы ғимараттар алты қабатқа дейін жетеді, ал бірнеше блоктан кейін бір қабатты үйлерге ауысады. Мұндай тығыздықтардың үйлесімі автобус аялдамаларынан жаяу арақашықтықта жеткілікті жолаушылар болуын қамтамасыз етеді.
Парананың губернаторы ретінде
Парананың губернаторы ретінде Лернер инвестиция тарту саясатын қолданып, штатты Бразилияның өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналдырды, 1995 және 2001 жылдар аралығында 20 миллиард доллардан астам инвестиция тартты. Куритибадағы тәжірибесінен пайдаланып, Лернер көлік, білім беру, денсаулық сақтау, санитария, демалыс және индустрияландыру мәселелеріне баса назар аударды. 1996 жылы ЮНИСЕФ Лернерге "Da Rua para a Escola" ("Көшеден мектепке"), "Protegendo a Vida" ("Өмірді қорғау") және "Universidade do Professor" ("Профессор университеті") бағдарламалары үшін Балалар мен бейбітшілік сыйлығын табыс етті. 2011 жылы Лернер губернаторлық қызметі кезінде мемлекеттік тендерді заңсыз тоқтатуы үшін үш жарым жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ, жасының қарттығына байланысты ол тұтқындалмады.
Кейінгі өмірі
2002 жылдың шілдесінде Халықаралық сәулетшілер одағының Бас ассамблеясында Лернер үш жылға президент болып сайланды. Лернер сонымен қатар өзі бітірген Universidade Federal do Paraná университетінде қала және аймақтық жоспарлау бойынша профессор болды, ал Берклидегі Калифорния университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 2005 жылдың сәуірінде Хайме Лернер Қытайдың автобус жедел транзиті бастамасы (Шанхай) симпозиумына қатысып, ірі қалаларда BRT жобасын ілгерілетуге атсалысты. Ол арнайы сұхбат берді, ол Қытайдың қала әкімдері мен қала құрылысшыларына үлкен әсер етті. Лернер Дүниежүзілік ресурстар институты директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2021 жылдың 27 мамырында 83 жасында бүйрек ауруынан көз жұмды.