Кіріспе

Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстарда батып кеткен британдық әскери кемесі, 1939 жылы батып кеткен.

Курэйдж кемесінің жалпы ұзындығы 786 фут (240 м), ені 81 фут (25 м) және максималды сусыру тереңдігі 25 фут (8 м) болды. Ол жүкпен және толық жүкпен ауысты. Курэйдж және оның әпкелері – Корольдік теңіз күштеріндегі алғашқы ірі соғыс кемелері болды. Жобалау уақытын үнемдеу үшін, теңіз күштеріндегі алғашқы крейсерде қолданылған орналым, төрт турбиналық жиынтық үшін қайталанған. Парсонс турбиналары он сегіз Yarrow шағын құбырлы қазандықтармен қуаттандырылды. Олар жалпы сомада қуат өндіруге арналған, жұмыс қысымында кеме теңіз сынақтарында шамамен жылдамдыққа жетті. Кеменің қалыпты конструкциялық жүктемесі жанар-жағар майы болды, бірақ ол ең көп дегенде 100 м³ отын тасымалдай алды.

Курэйдж кемесінде екі гидравликалық қуатты қос зеңбірек мұнарасында, алдыңғы жағынан артқы жағына қарай «А» және «Y» деп белгіленген, төрт 15 дюймдік BL Mk I зеңбірегі орналасқан. Оның қосалқы қару-жарағы он сегіз BL 4 дюймдік Mk IX зеңбірегінен тұрды. Курэйдж кемесінде бастимшаның жанында QF 3 дюймдік 20 кВт әуе шабуылына қарсы зеңбірек орнатылған. Ол 21 дюймдік торпедаларға арналған екі су асты түтігін орнатып, оларға 10 торпеда тасымалдады. Алдыңғы қамалдың палубасы үш жерде, су бұрғышы мен алдыңғы мұнара арасында терең бүкілген. Қабырғалық қаптамасы жоғары палубамен арада көрінетіндей бүкілген. Су топыраққа батқан торпедалық бөлмеге еніп, палубаның броньын бекітетін бұрышты темірлерді қисайтып жіберген. Кемеге 500 тонна болат қосылып, нығайтылған.

Курэйдж кемесі Ұлы флоттың 3-жеңіл крейсерлік эскадрильясына тағайындалды. 1916 жылдың соңында ол 1-ші крейсерлік эскадрильяның флагманы болды, өйткені май айында Ютландия шайқасында оның көптеген кемелері батып кеткеннен кейін бұл бөлім қайта құрылды. 1917 жылдың сәуір айында кемеге 200-ден астам минаны ұстайтын миналық рельстер қосылып, уақытша мина тастаушы ретінде жабдықталды, бірақ ол ешқашан мина тастаған жоқ. 1917 жылдың ортасында ол жарты ондаған торпедалық орналымдарды алды, олардың әрқайсысында екі түтік болды: жоғарғы палубадағы бастимшаның әр жағында бір орналым және артқы мұнараның әр жағындағы төрттен бір палубада екі орналым. 1917 жылдың 30 шілдесінде контр-адмирал Тревилян Нейпир 1-ші крейсерлік эскадрильяның командасын қабылдады және 1918 жылдың 26 қазанына дейін Жеңіл крейсерлік күштің вице-адмиралы болып тағайындалды. 1917 жылдың 16 қазанында Адмиралтействоға неміс кемелерінің қозғалысы туралы хабар келді, бұл шабуылға әкелуі мүмкін. Ұлы флоттың қолбасшысы адмирал Бити жау кемелерін іздеу үшін өзінің көптеген жеңіл крейсерлері мен эсминецтерін теңізге жіберді. Курэйдж және Глориус бастапқыда олардың қатарына енгізілмеген, бірақ сол күні Солтүстік теңіздің орталық бөлігін қарауылдаған 2-жеңіл крейсерлік эскадрильяны күшейту үшін жіберілді. Екі неміс жеңіл крейсері британдық патрульдер арасындағы саңылаулардан өтіп, 17 қазан күні таңертең Норвегияға бара жатқан конвойді жойды, бірақ шабуыл туралы хабар сол түстен кейін ғана алынды. 1-ші крейсерлік эскадрильяға қарсылық көрсету бұйырылды, бірақ ол сәтсіз болды, өйткені неміс крейсерлері күткеннен жылдам болды.

Хелиголанд шығанағының екінші шайқасы

1917 жылы Адмиралтейство Германияның Ашық теңіз флоты мен неміс суасты қайықтарының әрекеттерін шектеу үшін британдықтар орнатқан мина далаларын бұзуға жасалған Германияның күш-жігеріне алаңдады. 31 қазанда жеңіл күштер жасаған алдын ала шабуыл неміс мина тазартушы күштерінің он кішкентай кемесін жойды. Барланған мәліметтерге сүйене отырып, Адмиралтейство 1917 жылдың 17 қарашасында 1-ші крейсерлік эскадрильяны, 1-ші броненосец эскадрильясының күшейтілген күшімен және 1-ші шайқас эскадрильясының линкорларының алыс тірегімен қамтамасыз етіп, мина тазартушыларды және олардың жеңіл крейсерлік эскорттарын жоюға жіберді. Неміс кемелері – II барлау тобының төрт жеңіл крейсері, сегіз эсминец, үш мина тазарту дивизиясы, сегіз Sperrbrecher (пробкамен толтырылған траулерлер) және тазартылған маршрутты белгілеу үшін екі басқа траулер сағат 7:30-да байқалды. «Батыл» және жеңіл крейсер жеті минуттан кейін алдыңғы қаруларымен атыс ашты. Немістер тиімді түтін пердесін жасауға жауап берді. Британдықтар қудалауды жалғастырды, бірақ түтін ішінде көптеген кішкентай кемелердің жайын білдіре алмады және атысын жеңіл крейсерлерге шоғырландырды. «Батыл» шайқаста 92 15 дюймдік және 180 4 дюймдік снаряд атты, ал ол алған жалғыз зақым – өзінің қаруынан шыққан газдан болды. Бір 15 дюймдік снаряд жеңіл крейсердің қару қалқанына тиді, бірақ оның жылдамдығына әсер етпеді. Сағат 9:30-да 1-ші крейсерлік эскадрилья өздерінің карталарында белгіленген мина даласына кірмеу үшін қудалауды тоқтатты; кемелер оңтүстікке бұрылып, енді шайқасқа қатыспады. Шайқас аяқталғаннан кейін «Батыл» кемесіндегі миналық жабдықтар алынып тасталды, ол соғыстың қалған бөлігін Солтүстік теңізде кезекпен патрульдеумен өткізді. 1918 жылы екі мұнараға Sopwith Camel және Sopwith 1½ Strutter ұшақтары үшін қысқа ұшу алаңдары орнатылды. Кеме 1918 жылдың 21 қарашасында неміс Ашық теңіз флотының тапсырылуына қатысты. Капитан Сидни Мейрик 1920 жылы оның штаб капитаны болды. Ол 1921 жылдың тамызында капитан Джон Кэсментпен ауыстырылды.

Қайта құру

1922 жылғы Вашингтон теңіздік келісімі капиталдық кемелердің тоннажына қатаң шектеулер қойды, соның салдарынан Корольдік теңіз күштері көптеген ескі соғыс кемелері мен крейсерлерін жоюға мәжбүр болды. Келісімде, бар болғаны 500 тоннаға дейін болатын, қолдағы кемелерді ұшақ тасымалдағыштарға айналдыруға рұқсат етілді. «Courageous» класындағы кеменің түрлендірілуі 1924 жылғы 29 маусымда Девонпортта басталды. Оның 15 дюймдік зеңбірек мұнаралары сақтауға алынып, Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік теңіз күштерінің соңғы линкоры үшін қайта пайдаланылды. Ұшақ тасымалдағышқа айналдыруға кеткен шығын – 2,025,800 фунт стерлинг. Ұшу палубасының алдыңғы және артқы бөлігіне екі лифт орнатылды. Аралдар турбуленттілікке елеулі үлес қоспайтыны анықталғандықтан, оң жаққа көпір, ұшуды басқару станциясы және түтік қосылған арал салынды. 1939 жылға қарай кеме ұшақтары үшін бензиннің шамамен жатағын тасымалдай алды. «Courageous» екі мақсатта қолданылатын қару-жарақпен жабдықталды: бір HA Mark XII тірегінде орналасқан он алты 4,7 дюймдік QF Mk VIII зеңбірегі. Төменгі палубаның әр жағында бір-бір тірек болды, ал екеуі кормада орналастырылды. Қалған он екі тірек кеменің бүйірлері бойымен таратылды. 1930 жылдардың ортасында «Courageous» үш төрттік Mk VII тірегінде 2 фунттік «pom-pom» зениттік пушкаларын алды, олардың екеуі соғыс кемесінен ауыстырылды. Ұшу палубасының әр жағында 4,7 дюймдік зеңбіректердің алдында тіректер орналастырылды, ал біреуі ұшу палубасындағы аралдың артында болды. Сонымен қатар, ол сумен салқындатылатын .50 калибрлі Mk III зениттік пулеметтерінен тұратын бір төрттік қондырғы алды. Бұл порт жағындағы кормадағы спонсонда орналастырылды. Жаңғырту 1928 жылғы 21 ақпанда аяқталды, ал кеме келесі бірнеше айды сынақтар мен оқуларға жұмсады. Содан кейін ол 1928 жылғы мамырдан 1930 жылғы маусымға дейін Мальтада орналасқан Жерорта теңіз флотына тағайындалды. 1929 жылғы тамызда Палестинадағы тәртіпсіздіктер басталды, соның салдарынан «Courageous» жауап беруге бұйрық алды. Палестинаға келгеннен кейін, оның әуе күштері тәртіпсіздікті басуға көмектесетін операцияларды жүргізу үшін жаяу әскерге түсірілді. 1930 жылғы маусым мен тамыз аралығында «Glorious» кемесі Жерорта теңізінен алып шығып, қайта жөндеуден өтті. Ол 1930 жылғы 12 тамыздан 1938 жылғы желтоқсанға дейін Атлант және үй флотына тағайындалды, 1936 жылы Жерорта теңіз флотына уақытша қосылды. 1930 жылдардың басында, ол екі гидравликалық ұшақ катапульттарын алды. «Courageous» 1935 жылғы қазан мен 1936 жылғы маусым аралығында «pom-pom» тіректерімен қайтадан жабдықталды. Ол 1937 жылғы 20 мамырда Спитхедтегі король Георг VI-ның флотының парадына қатысты. 1938 жылғы желтоқсанда «Courageous» үй флотына қосылғаннан кейін оқу-жаттығу кемесіне айналды. 1939 жылғы мамырда оны осы міндеттен оның жарты әпкесі «Furious» босатты. «Courageous» 1939 жылғы 9 тамызда Портленд флотының парадына қатысты. Осы кезеңде 810, 820 және 821 эскадрильялары барлау және кемеге қарсы шабуыл міндеттері үшін жіберілді. Олар Blackburn Baffin, Blackburn Shark, Blackburn Ripon және Fairey Swordfish торпедалық бомбалаушыларын, сондай-ақ Fairey Seal барлау ұшақтарын ұшырды. 1939 жылдың басында «Courageous» 801 эскадрильясының Blackburn Skua және Gloster Sea Gladiator истребительдерін, сондай-ақ 811 эскадрильясының Swordfish торпедалық бомбалаушыларын ұшаққа қондыру оқулары үшін алды, бірақ екі эскадрилья да кеме оқу міндеттерінен босатылған мамыр айында жаяу әскерге түсірілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс және бату

Батыл екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда 811 және 822 эскадрильялармен бірге Әуе флотында қызмет етті, әр эскадрильяда он екі Феялық семсер балықтары бар. Соғыстың алғашқы күндері флоттың ұшақ тасымалдаушыларының айналасында U- қайықтарын табу және жою үшін аңшы-қатершілер топтары құрылды. 1939 жылы 31 тамызда ол Портлендтегі соғыс станциясына барып, екі эскадрильялы "Свордфиш" ұшақтарын қабылдады. Батыл 1939 жылы 3 қыркүйек күні кешке Плимуттан шығып, Батыс жағалаудағы суасты қайықтарына қарсы патрульге, төрт эсминецтің сүйемелдеуімен аттанды. АҚШ жүк кемесі Collinsgworth, Ellerman Lines жүк кемесі Dido және Голландияның океандық лайнері аман қалғандарды құтқарып алды. Екі эсминец U 29 суасты қайығына төрт сағат бойы қарсы шабуыл жасады, бірақ суасты қайық қашып кетті. 1938 жылы U 39 суасты қайығы "Арк Рояльға" сәтсіз шабуыл жасады. 14 қыркүйекте Courageous суға батып, үш күннен кейін Корольдік теңіз флоты ұшақ тасымалдаушыларын суасты қайықтарына қарсы патрульдерден шығаруға мәжбүр болды. Courageous неміс күштері бағындырған алғашқы британдық әскери кеме болды. (Бұл суасты қайық бір апта бұрын британдық суасты қайығынан туындаған оқтан зардап шегіп батқан еді.) Неміс суасты қайықтарының қолбасшысы, коммодор Карл Дёниц, Courageous-тің батуын "тамаша жетістік" деп бағалады, бұл Кригсмаринеде (неміс теңіз флоты) кеңінен қуаныш тудырды. Кригсмарине қолбасшысы, бас адмирал Эрих Радер Шухартқа Бірінші дәрежелі Темір крест, ал экипаждың барлық басқа мүшелеріне Екінші дәрежелі Темір крест беруді бұйырды.