Екінші дүниежүзілік соғыста батқан британдық әскери кемесі "Глориус"

Кіріспе

Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің екінші дүниежүзілік соғыста батқан ұшақ тасымалдаушысы. HMS Glorious Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері үшін салынған үш кемеден екіншісі болды. Бірінші теңіз лорды лорд Фишер ұсынған Балтық жобасын қолдау үшін жобаланған бұл кемелер салыстырмалы түрде аз қаруланған және брондалған. Glorious 1916 жылдың соңында аяқталды және соғысты Солтүстік теңізде күзетумен өткізді. 1917 жылдың қараша айында Хелиголанд шығанағындағы екінші шайқасқа қатысты және бір жылдан кейін Германияның Ашық теңіз флоты капитуляциялағанда қатысты. Соғыстан кейін Glorious кемесі қызметтен шығарылды, бірақ 1920 жылдардың соңында ұшақ тасымалдаушы ретінде қайта жаңартылды. Ол өзімен бірдей тоннажды ұшақтарды 30 пайызға көп тасымалдай алды. 1930 жылы қайта қолданысқа енгізілгеннен кейін, ол өзінің мансабының көп бөлігін Жерорта теңізінде өткізді. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Glorious жылдың қалған бөлігін Үнді мұхитында саудалық кемелерді тонаған неміс крейсері «Адмирал Граф Шпее»ді іздеумен өткізді, содан кейін Жерорта теңізіне оралды. 1940 жылдың сәуір айында Норвегиядағы операцияларды қолдау үшін елге қайта шақырылды. Маусым айында Норвегиядан британдық ұшақтарды эвакуациялау кезінде кеме Солтүстік теңізде неміс әскери кемелері «Шарнхорст» және «Гнейзенау» тарапынан батырылды, нәтижесінде 1200-ден астам адам қаза тапты.

Дизайн және сипаттама

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде адмирал Фишерге жеңіл крейсерлерден үлкен кемелерді салуға тыйым салған соғыс уақытындағы шектеулерге байланысты, алдыңғы үлгінің жақсартылған нұсқасын тапсыру мүмкін болмады. Флотты барлау және жаудың шабуылдаушыларын ұстау сияқты әскери-теңіз күштерінің дәстүрлі роліне лайықты кемелер алу үшін ол жеңіл крейсердің ең төменгі бронясымен және шайқас крейсерінің қару-жарағымен құрастырылған жобаны таңдады. Ол олардың қажеттілігін Балтық жобасы үшін – Германияға Балтық теңізі арқылы шабуыл жасау жоспары үшін жылдам, аз суға батып кететін кемелер қажет екенін айту арқылы негіздеді. "Глориус" кемесінің жалпы ұзындығы 786 фут (240 м), ені 81 фут (25 м) және толық жүктемеде 25 фут (8 м) тереңдігі болды. Ол жүктемеде және толық жүктемеде ауысты. "Глориус" және оның бірқатар кемелері Корольдік теңіз күштерінде бу турбиналары бар алғашқы ірі соғыс кемелері болды. Парсонс турбиналары он сегіз Яроу қазандығымен қамтамасыз етілді. Кеме теңіз сынақтарында қысқа мерзім ішінде жылдамдыққа жетті. Кеме әдетте 4000 тонна отын тасымалдауға арналған, бірақ ең көп дегенде 4500 тоннаға дейін тасымалдай алатын. Толық сыйымдылықта ол шамамен 4000 теңіздік мильді жылдамдықпен жүзе алатын.

During the First World War, Admiral Fisher was prevented from ordering an improved version of the preceding s by a wartime restriction that banned construction of ships larger than light cruisers. To obtain ships suitable for traditional battlecruiser roles, such as scouting for fleets and hunting enemy raiders, he settled on a design with the minimal armour of a light cruiser and the armament of a battlecruiser. He justified their existence by claiming he needed fast, shallow draught ships for his Baltic Project, a plan to invade Germany via its Baltic coast. Glorious had an overall length of 786 feet (240 m), a beam of 81 feet (25 m), and a draught of 25 feet (8 m) at deep load. She displaced at load and at deep load. Glorious and her sisters were the first large warships in the Royal Navy to have geared steam turbines. The Parsons turbines were powered by eighteen Yarrow boilers. During the ship's abbreviated sea trials, she reached The ship was designed to normally carry of fuel oil, but could carry a maximum of At full capacity, she could steam for an estimated at
Glorious carried four BL 15 inch (381 mm) Mark I guns in two twin gun turrets, one each fore ('A') and aft ('Y'). Her secondary armament was 18 BL 4 inch (102 mm) Mark IX guns mounted in six triple mounts. A pair of QF 3 inch (76 mm) 20 cwt anti aircraft guns were fitted abreast of the mainmast on Glorious. She mounted two submerged tubes for 21 inch torpedoes and 10 torpedoes were carried. at a cost of £1,967,223. During her sea trials the following month, her sister Courageous sustained structural damage while running at full speed in a rough head sea and had the damaged areas stiffened shortly afterwards to prevent a recurrence. Glorious did not suffer similar damage and did not receive her stiffening until 1918. Upon commissioning, Courageous served with the 3rd Light Cruiser Squadron of the Grand Fleet. After most of the 1st Cruiser Squadron was sunk at the Battle of Jutland, the squadron was re formed with Courageous and Glorious. Glorious received six twin tube torpedo mounts in mid 1917: one mount on each side of the mainmast on the upper deck and two mounts on each side of 'Y' turret on the quarterdeck. On 16 October 1917 the Admiralty received word of German ship movements, possibly indicating some sort of raid. Admiral Beatty, commander of the Grand Fleet, ordered most of his light cruisers and destroyers to sea in an effort to locate the enemy ships. Courageous and Glorious were not initially ordered to sea, but were sent to reinforce the 2nd Light Cruiser Squadron patrolling the central part of the North Sea later that day. Two German light cruisers slipped through the gaps in the British patrols and destroyed a convoy bound for Norway during the morning of 17 October, but the British warships received no word of the engagement until that afternoon. The 1st Cruiser Squadron was ordered to intercept, but was unsuccessful as the German cruisers were faster than expected.

"Глориус" екі екі мұнаралы орналасқан екі 15 дюймдік (381 мм) Mark I зеңбірегін тасымалдады, біреу алдыңғы ('A') және біреу артқы ('Y') бөлікте. Оның қосалқы қарулары алты үштік орналасқан 18 4 дюймдік (102 мм) Mark IX зеңбірегінен тұрды. "Глориус" кемесінде басты мачтаның жанында орналасқан екі 3 дюймдік (76 мм) 20 cwt зениттік зеңбірегі болды. Ол 21 дюймдік торпедаларға арналған екі су асты түтігін және 10 торпеданы тасымалдады. Бұл кеменің құны 1,967,223 фунт стерлингті құрады. Келесі айда теңіз сынақтары кезінде оның бауыры "Карадж" кемесінде қатты толқында толық жылдамдықпен жүрген кезде құрылымдық зақымдарға ұшырады және қайталануын болдырмау үшін зақымдалған жерлер көп ұзамай нығайтылды. "Глориус" ұқсас зақымдарға ұшырамады және 1918 жылға дейін нығайтылмады. "Карадж" кемесі Ұлы флоттың 3-ші жеңіл крейсерлік эскадрильясында қызмет етті. 1-ші крейсерлік эскадрильяның көп бөлігі Ютландия шайқасында батып кеткеннен кейін, эскадрилья "Карадж" және "Глориус" кемелерімен қайта құрылды. 1917 жылдың ортасында "Глориус" кемесіне алты екі түтікті торпедалық орнатылым қосылды: жоғарғы палубадағы басты мачтаның екі жағында және төменгі палубадағы "Y" мұнарасының екі жағында. 1917 жылдың 16 қазанында Адмиралтейство неміс кемелерінің қозғалысы туралы хабар алды, бұл қандай да бір шабуылға әкелуі мүмкін. Ұлы флоттың қолбасшысы адмирал Битти жау кемелерін анықтау үшін өзінің көптеген жеңіл крейсерлері мен эсминецтерін теңізге жіберді. "Карадж" және "Глориус" бастапқыда теңізге жіберілмеді, бірақ сол күні Солтүстік теңіздің орталық бөлігін күзеткен 2-ші жеңіл крейсерлік эскадрильяны күшейту үшін жіберілді. Екі неміс жеңіл крейсері британдық күзеттің аралықтарынан өтіп, 17 қазан күні таңертең Норвегияға бағытталған конвойді жойды, бірақ британдық әскери кемелер сол түстен кейін ғана оқиға туралы хабар алды. 1-ші крейсерлік эскадрильяға қарсы шаралар қабылдау бұйырылды, бірақ неміс крейсерлері күткеннен жылдам болғандықтан сәтті болмады.

Хелиголанд шығанағының екінші шайқасы

1917 жылы Адмиралтейство Германияның Ашық теңіз флоты мен неміс суасты қайықтарының әрекеттерін шектеу үшін британдықтар орналастырған мина өрістері арқылы жол ашуға жасалған неміс күштерге алаңдады. 31 қазанда жеңіл күштер неміс мина тазартушы күштеріне жасаған алдын ала шабуыл 10 шағын кемені жойды, содан кейін Адмиралтейство мина тазартушылар мен олардың жеңіл крейсерлерін жою үшін ірі операция жүргізуге шешім қабылдады. Барлау мәліметтеріне сүйене отырып, 1917 жылдың 17 қарашасында Адмиралтейство 1-ші крейсерлік эскадрильяны, 1-ші крейсерлік эскадрильяның күшейтілген күшімен және 1-ші жекпе-жек эскадрильясының линкорларымен қамтамасыз етті. Неміс кемелері – II барлау күштерінің төрт жеңіл крейсері, сегіз эсминец, үш мина тазарту дивизиясы, сегіз сперрбрехер (пробкамен толтырылған траулерлер) және тазартылған маршрутты белгілеу үшін екі траулер таңғы сағат 7:30-да күннің шығысымен көзге түсіп, байқалды. «Courageous» және жеңіл крейсер жеті минуттан кейін алдыңғы қаруларымен атыс ашты. Немістер түтін қоршауын жасау арқылы жауап берді, бұл нысаналарды анықтауды өте қиын етті. Британдықтар қуғынға түсті, бірақ түтін ішінде көптеген кіші кемелердің жайын жоғалтып, мүмкіндік болғанда жеңіл крейсерлерге атыс шоғырландырды. Бір 15 дюймдік снарядтың оқ тиюінен қару қалқаны зақымданды, бірақ кеменің жылдамдығына әсер етпеді. 8:33-те «Glorious» кемесінің алдыңғы мұнарасындағы сол жақ қаруы снарядтың ішінде жарылуынан қирады. Сағат 9:30-да 1-ші крейсерлік эскадрилья картада белгіленген миналы аймақтан қашу үшін қуғыннан бас тартты. Кемелер оңтүстікке бұрылып, енді шайқасқа қатыспады. «Glorious» кемесіне ерте жарылыс пен өзінің қаруынан туған зақымды жөндеуге бес күн уақыт кетті. Ол шайқас кезінде 57 15 дюймдік және 213 4 дюймдік снаряд атты. 1918 жылы «Glorious» кемесінің мұнараларының үстіне ұшу платформалары орнатылды. Артқы мұнарада Sopwith Camel, ал алдыңғы мұнарада Sopwith 1½ Strutter орналастырылды. 1918 жылдың 5 қарашасында «Glorious» кемесі Форт фиордындағы Бернтислендте су ұшағын тасымалдайтын кемемен және линкормен бірге бекіген кезде күрт 10 күшті дауыл «Campania» кемесінің ілмегін жұлып алып, алдымен «Royal Oak» кемесімен, содан кейін «Glorious» кемесімен соқтығысты. «Royal Oak» және «Glorious» кемелері аз ғана зақым алды, бірақ «Campania» кемесі «Royal Oak» кемесімен соқтығысудан тесікке ұшырады. «Campania» кемесінің машина бөлімшелері суға батып, кеме мұрын бөлігімен суға батып, бес сағаттан кейін жарақатсыз батып кетті. «Glorious» кемесі 1918 жылдың 21 қарашасында неміс Ашық теңіз флотының капитуляциясына қатысты.

Throughout 1917 the Admiralty was becoming more concerned about German efforts to sweep paths through the British laid minefields intended to restrict the actions of the High Seas Fleet and German submarines. A preliminary raid on German minesweeping forces on 31 October by light forces destroyed 10 small ships and the Admiralty decided on a larger operation to destroy the minesweepers and their light cruiser escorts. Based on intelligence reports, the Admiralty allocated the 1st Cruiser Squadron on 17 November 1917, with cover provided by the reinforced 1st Battlecruiser Squadron and distant cover by the battleships of the 1st Battle Squadron. The German ships, four light cruisers of II Scouting Force, eight destroyers, three divisions of minesweepers, eight sperrbrecher (cork filled trawlers) and two trawlers to mark the swept route, were spotted at 7:30 am, silhouetted by the rising sun. Courageous and the light cruiser opened fire with their forward guns seven minutes later. The Germans responded by laying a smoke screen and this made spotting targets very difficult. The British continued in pursuit, but lost track of most of the smaller ships in the smoke and concentrated fire on the light cruisers as opportunity permitted. One 15 inch shell hit a gun shield of , but it did not affect her speed. At 8:33 the left hand gun in Gloriouss forward turret was wrecked when a shell detonated inside the gun barrel. At 9:30 the 1st Cruiser Squadron broke off their pursuit to avoid a minefield marked on their maps. The ships turned south, playing no further role in the battle. Glorious required five days of repairs to fix damage caused by premature detonation and her own muzzle blast. She fired 57 15 inch and 213 four inch shells during the engagement. Glorious received flying off platforms on top of her turrets in 1918. A Sopwith Camel was carried on the rear turret and a Sopwith 1½ Strutter on the forward turret. On 5 November 1918, Glorious was anchored off Burntisland in the Firth of Forth together with the seaplane tender and the battleship when a sudden Force 10 squall caused Campania to drag her anchor and collide first with Royal Oak and then with Glorious. Both Royal Oak and Glorious suffered only minor damage, but Campania was holed by her collision with Royal Oak. Campania′s engine rooms flooded, and she settled by the stern and sank five hours later without loss of life. Glorious was present at the surrender of the German High Seas Fleet on 21 November 1918.

Қайта құру

1922 жылғы Вашингтон теңіздік келісімі капиталдық кемелердің тоннажына шектеу қойды, ал Корольдік теңіз күштері көптеген ескі соғыс кемелері мен крейсерлерін жоюға мәжбүр болды. Дегенмен, қолдағы кемелердің бір бөлігін ұшақ тасымалдағышқа айналдыруға болатын, сондықтан Courageous класындағы кемелердің үлкен корпустары мен жоғары жылдамдығы оларды осы мақсатқа идеалды кандидаттар етті. Glorious 1924 жылы Rosyth-та қайта жаңарту жұмыстарын бастады, ал 1930 жылдың 24 ақпанында Devonport-та аяқтады. Кеменің сынақ сапарлары кезінде, 15 дюймдік артиллериялық мұнаралары сақтауға алынды және кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайта пайдаланылды, ол соңғы салынған соғыс кемесі болды. Жаңа дизайны, арал мен дәстүрлі түтін шығару құрылысы жоқ жартылай әпкесінен жақсырақ болды. Негізгі палубаға дейінгі барлық үстіңгі құрылымдар, қарулар, торпедалық түтіктер мен жабдықтар алынып тасталды. Қалған корпустың үстіне 5 метр биіктігі мен 168 метр ұзындығы бар екі қабатты ангар салынды; жоғарғы ангар деңгейі негізгі ұшу палубасының астында және алдында орналасқан қысқа ұшу палубасына ашылды. Төменгі ұшу палубасы ұшу және қону циклының икемділігін арттырды, бірақ 1930 жылдары ұзақ ұшу қашықтығын қажет ететін ауыр истребительдер пайда болғаннан кейін ескірді. Ұшу палубасының алдыңғы және артқы бөлігінде екі лифт орнатылды. Аралдар турбуленттілікке елеулі үлес қоспайтыны анықталғандықтан, оң жаққа көпір, ұшуды басқару станциясы және түтін шығару құрылысы қосылды. 1939 жылға қарай кеме ұшақтары үшін бензиннің белгілі бір көлемін тасымалдай алды. Glorious бір мақсатты қару ретінде он алты QF 4.7 дюймдік (120 мм) Mark VIII зениттік пушкасын жеке орнатуларда алды. Бір орнату төменгі ұшу палубасының әр жағында, ал екеуі кормада орналастырылды. Қалған он екі орнату кеменің бүйірлері бойымен таратылды. 1935 жылғы жөндеу кезінде кеме үштік QF екі дюймдік (40 мм) pom-pom зениттік пушкаларын алды, біреуі 4.7 дюймдік пушкалардың алдындағы ұшу палубасының әр жағында, ал екіншісі аралдың артында ұшу палубасында орналастырылды. Сонымен қатар, сумен салқындатылатын Vickers AA пулеметтеріне арналған бір төрттік орнату алды. Glorious 1930 жылдың 24 ақпанында Жерорта теңіз флотында қызмет ету үшін қайта жөнделді, бірақ 1930 жылдың наурыз айынан маусым айына дейін Отандық флотқа қосылды. 1930 жылдың маусымында ол Жерорта теңіз флотында Courageous-ты ауыстырды және 1939 жылдың қазанына дейін онда қалды. 1931 жылдың 1 сәуірінде тұманды күні Glorious француз лайнеріне ортасынан соқтырылды. Соқтығыс ұшу палубасының 18 метрлік бөлігін қиратты, Glorious кемесіндегі 1 теңізші және Florida лайнеріндегі 24 жолаушы мен экипаж мерт болды. Glorious уақытша жөндеу үшін Гибралтарға баруға мәжбүр болды. Ол 1931 жылдың қыркүйегіне дейін аяқталған тұрақты жөндеу үшін Мальтаға теңіз сапары жасады. 1930 жылдардың басында көлденең тоқтату жүйесі орнатылды. 1934 жылдың шілдесінен 1935 жылдың шілдесіне дейін Devonport-та қайта жөндеуден өтті, онда ол жоғарғы ұшу палубасына екі гидравликалық үдеткіш (катапульт) алды, ол артқа қарай ұзартылды, кормалық палубасы бір палубаға көтерілді және бірнеше pom-pom зениттік пушкаларын алды. Glorious 1937 жылдың 20 мамырында король Георг VI үшін Spithead-те өткен Корольдік флоттың парадына қатысты, содан кейін Жерорта теңізіне оралды.

The Washington Naval Treaty of 1922 limited the amount of capital ship tonnage and the Royal Navy was forced to scrap many of its older battleships and battlecruisers. However up to of existing ships could be converted into aircraft carriers, for which the Courageous class ships' large hulls and high speeds made them ideal candidates. Glorious began her conversion at Rosyth in 1924, and was towed to Devonport where she was completed on 24 February 1930. During the ship's post conversion sea trials, she reached Her 15 inch turrets were placed into storage and later reused during the Second World War for , the world's last battleship to be built. Her new design improved on her half sister which lacked an island and a conventional funnel. All superstructure, guns, torpedo tubes, and fittings down to the main deck were removed. A two storey hangar, each level 16 feet (5 m) high and 550 feet (168 m) long, was built on top of the remaining hull; the upper hangar level opened on to a short flight deck, below and forward of the main flight deck. The lower flying off deck improved launch and recovery cycle flexibility until heavier fighters requiring longer takeoff rolls made the lower deck obsolete in the 1930s. Two lifts were installed fore and aft in the flight deck. An island with the bridge, flying control station, and funnel was added on the starboard side as islands had been found not to contribute significantly to turbulence. By 1939 the ship could carry of petrol for her aircraft. Glorious received a dual purpose armament of sixteen QF 4.7 inch (120 mm) Mark VIII guns in single mounts. One mount was on each side of the lower flight deck and a pair was on the quarterdeck. The remaining twelve mounts were distributed along the sides of the ship. During her 1935 refit, the ship received three octuple QF two pounder (40 mm) pom pom mounts, one on each side of the flying off deck, forward of the 4.7 inch guns, and one behind the island on the flight deck. She also received a single quadruple mount for water cooled Vickers AA machineguns. Glorious recommissioned on 24 February 1930 for service with the Mediterranean Fleet, but was attached to the Home Fleet from March to June 1930. She relieved Courageous in the Mediterranean Fleet in June 1930 and remained there until October 1939. In a fog on 1 April 1931 Glorious rammed the French ocean liner amidships while steaming at The impact crumpled 60 feet (18 m) of the flying off deck and killed 1 seaman aboard Glorious and 24 passengers and crew aboard Florida. Glorious was forced to put into Gibraltar to temporary repairs. She had to sail to Malta for permanent repairs which lasted until September 1931. Sometime in the early 1930s, transverse arresting gear was installed. She was refitted at Devonport from July 1934 to July 1935 where she received two hydraulic accelerators (catapults) on her upper flight deck, which was also extended to the rear, her quarterdeck was raised one deck and she received her multiple pom pom mounts. Glorious participated in the Coronation Fleet Review at Spithead on 20 May 1937 for King George VI before returning to the Mediterranean.

Әуе тобы

Glorious 48 ұшаққа дейін тасымалдай алатын. Алғашқы қайта жабдықталу кезінде ол Fleet Air Arm құрамындағы Fairey Flycatcher истребительдерін, Blackburn Dart және Blackburn Ripon торпедалық бомбалаушыларын, сондай-ақ Fairey IIIF барлау ұшақтарын тасымалдады. 1933 жылдан бастап Glorious 1940 жылдың сәуір айында Ұлыбританияға оралғанға дейін, 1930 жылдардың ортасында қайта жөндеуден өткен кезеңнен басқа, 802-ші эскадрильяны алып жүрді. Бұл эскадрилья тоғыз Hawker Nimrod және үш Hawker Osprey истребитерін пайдаланды, кейін 1939 жылдың мамырында он екі Gloster Sea Gladiator истребителімен қайта жабдықталды. 812 және 823 эскадрильялары барлау және кемеге қарсы шабуыл міссиялары үшін кемеге мінгізілді. Олар Blackburn Ripon, Blackburn Baffin және Fairey Swordfish торпедалық бомбалаушыларын, сондай-ақ Fairey IIIF және Fairey Seal барлау ұшақтарымен ұшты. Glorious 1935 жылы қайта жабдықталғаннан кейін, 825-ші эскадрилья кемеге мінгізілді, бастапқыда Fairey IIIF ұшақтарымен, бірақ 1936 жылдың мамыр айында эскадрилья Fairey Swordfish ұшақтарына ауысты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Glorious екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қысқа мерзімге Жерорта теңіз флотында қызмет етті. 1939 жылғы қазанда Суэц каналы арқылы Үнді мұхитына өтті, онда неміс крейсері "Адмирал Граф Шпе"ді Үнді мұхитында іздеу үшін құрылған J күшінің құрамына кірді. Іздестіру сәтті болмады, сол себепті Glorious желтоқсанға дейін Үнді мұхитында болып, кейін Жерорта теңізіне қайта оралды.

Норвегиялық науқан

1940 жылы сәуірде ол Норвегияға қоныс аударған британдық әскерлерді әуеден қорғау үшін қайта шақырылды. Glorious 18 мамырда 701-ші эскадрильяның алты Supermarine Walrus амфибиялық ұшу қайығымен және 46-шы эскадрильяның 18 Hawker Hurricane ұшағымен келді. Соңғы ұшақтар кран арқылы тиелген болатын. Walrus ұшақтары тез арада Харстадқа ұшып кетті, бірақ Сканландтағы әуежайы әлі Hurricane ұшақтары үшін дайын емес еді, сондықтан олар 21 мамырда Glorious Скапаға оралған кезде әлі де бортында болды. Glorious 26 мамырда Нарвик аймағына қайта оралды және Hurricane ұшақтары тез арада ұшып кетті. Алайда, бұл жетістік те ұзаққа соқпады, бірнеше күннен кейін британдық әскерлерге кері шегінуге бұйрық берілді. Эвакуация (Альфабета операциясы) 3/4 маусым түнде солтүстікте басталды, ал Glorious 2 маусымда қолдау көрсету үшін жағалауға келді. Бірақ ол тек 802-ші эскадрильяның тоғыз Sea Gladiator ұшағын және 823-ші эскадрильяның алты Swordfish ұшағын өз қорғанысы үшін алып келді, мүмкіндігі болса, RAF истребителінің де эвакуациялануын үміттене отырып. 7 маусым күні түстен кейін Бардуфосстағы базасынан 263-ші эскадрильяның он Gladiator ұшағы ұшып келді, ал 46-шы эскадрильяның Hurricane ұшақтары кешкісін, қону жылдамдығы бипланға қарағанда әлдеқайда жоғары болғанына қарамастан, айтарлықтай қиындықсыз қонды. Бұл ұшақтар құтқару кезінде жойылмауы үшін құрлықтағы әуе базаларынан ұшырылды, себебі ұшқыштар Hurricane ұшағының артқы жағындағы құм қапшығы қону кезінде толық тежеуді дереу қолдануға мүмкіндік беретінін анықтады. Бұл – әуе кемесіне құйрық ілмегі жоқ жоғары өнімді монопланның алғашқы рет қонуы болды.

Суға бату

"Глориус" кемесінің командирі, капитан Гай Д'Ойли Хьюз, 10 ай бойы "Куррейджус" кемесінің басқарушы офицері болған бұрынғы су асты кемешісі еді. 8 маусымның таңында оған өз командирінің (әуе күштерінің командирі) әскери сотын өткізу үшін Скапа-Флоуға дербес жолға шығуға рұқсат берілді. Коммандер (әуе күштерінің командирі) Дж. Б. Хит, нысаналардың анықталмауы және ұшақтарының тапсырмаға сәйкес келмеуіне байланысты жағалаудағы нысаналарға шабуыл жасау бұйрығын орындаудан бас тартқан еді. Хит сотталуын күтіп Скапада қалды. Британдықтар неміс кемелерін 16:00-ден кейін байқады және "Ардент" кемесін тексеруге жіберді. "Глориус" бағытын өзгертпеді және жылдамдығын арттырмады. Бес "Свордфиш" ұшағы ұшу палубасына орналастырылды, ал 16:20-да "Жағдайға дайындық" бұйрығы берілді. Әуеде күштер патрулі ұшқан жоқ, палубада жылдам ұшуға дайын ұшақтар болған жоқ және "Глориус" кемесінің қарауыл мұнарасында күзетші болған жоқ. "Шарнхорст" 16:27-де "Ардент" кемесіне оқ ашты, нәтижесінде эсминец торпедаларды атып, түтін жабынын жасап, кері шегінді. "Ардент" 4,7 дюймдік зеңбіректерімен "Шарнхорст" кемесіне бір рет соққы берді, бірақ неміс кемелерінің қосалқы қарулары бірнеше рет соққы берді және 17:25-те батып кетті. "Шарнхорст" 16:32-де "Глориус" кемесіне оқ атуды ауыстырды және алты минуттан кейін үшінші сальвада бірінші соққысын жасады. Оқ ұшу палубасына тиді және жоғарғы ангарда жарылып, үлкен өртке себеп болды. Бұл соққы ұшуға дайындалып жатқан екі "Свордфиш" ұшағын жойды, ал ұшу палубасындағы тесік басқа ұшақтардың ұшып шығуына кедергі келтірді. Сынықтар қазандықтың қабығына еніп, бу қысымын уақытша төмендетті. 16:58-де екінші снаряд көпірдің үстіндегі бағыттаушы маяққа тиіп, капитанды және ондағы көптеген қызметкерлерді өлтірді немесе жарақаттады. "Ардент" кемесінің түтін жабыны 16:58 мен 17:20 аралығында немістердің көрінуін шектеуге жеткілікті болды, сондықтан олар "Глориус" кемесіне атысты тоқтатты. 43 адам аман қалды. Неміс кемелері "Глориус" кемесіне жақындағанда, түтін жабынын сақтауға тырысқан "Акаста" кемесі өз түтінінен өтіп, "Шарнхорст" кемесіне екі торпеда атып, артқы мұнарасына тигізіп, 17:34-те ауыр зақымдады. "Акаста" сонымен қатар "Шарнхорст" кемесіне 4,7 дюймдік зеңбіректерінен бір рет соққы берді, бірақ неміс оқтарынан зақымдалып, шамамен 18:20-де батып кетті. Корольдік теңіз күштері бұл жағдайды неміс радиосынан хабарланғанға дейін білмеді. Норвегиялық "Боргунд" кемесі 10 маусымның соңында Фарер аралдарына жетіп, аман қалғандарды алып, 37-сін тірі күйінде Торшавенге жеткізді, олардың екеуі кейін қайтыс болды. Норвегияның тағы бір кемесі, "Свалбард II", сонымен қатар Фарер аралдарына бет алғанда, бес аман қалғанды жинады, бірақ неміс ұшағы оны көріп, Норвегияға қайтаруға мәжбүр болды, онда тірі қалған төртеуі келесі бес жылға әскери тұтқынға алынды. "Глориус" кемесінен аман қалған тағы бір адамды неміс гидроұшағы құтқарып алды. Осылайша, аман қалғандардың жалпы саны 40-қа жетті, оның ішінде "Акаста" мен "Ардент" кемелерінен бір-бір адам. "Глориус" кемесінен 1207, "Акаста" кемесінен 160 және "Ардент" кемесінен 152 адам қаза тапты немесе жоғалды, барлығы 1519 адам. Кемелердің батып кетуі және тиімді құтқару операциясын жүргізе алмауы Корольдік теңіз күштері үшін ұятқа толы жағдай болды. Барлық кемелерге жаумен кездескенде дереу хабарлау туралы бұйрық берілген еді, ал "Глориус" кемесінен мұндай хабарлама келмегені парламентте сұрақ тудырды. Ауыр крейсер вице-адмирал Джон Каннингхэмнің туын көтеріп, Норвегия корольдік отбасын Ұлыбританияға эвакуациялау және радио байланысын тоқтату бұйрығын орындап, шайқасқа жақын жерден өткені белгілі болды. "Глориус" және "Девоншир" кемелерінен аман қалғандар хабарлама дұрыс жіберілгенін және "Девоншир" кемесінде алынғанын куәлік етті, бірақ Каннингхэм бұл хабарламаны жойды және бұйрықтарына сәйкес жоғары жылдамдықпен кетіп қалды. Сондай-ақ, "Глориус" кемесінде сымсыз телеграф жиіліктерін пайдалануда шатасу болды, бұл басқа кемелердің немесе жағалау станцияларының хабарламаны қабылдауына кедергі келтірген болуы мүмкін. "Глориус" және оның эсминецтерінің үстіндегі әуедегі қарауылдың болмауы, максималды көріну жағдайында, кемелердің батып кетуіне себеп болды. Суға бату жағдайы 1999 жылдың 28 қаңтарында парламентте талқыланды. 1970 жылдары неміс хабарларын декодтаудың Блетчли Паркте жүргізілгені жарияланғаннан кейін, Блетчли Парк қызметкерлері Корольдік теңіз күштеріне неміс кемелерінің шығуы туралы хабарлағанын айтты. Алайда Корольдік теңіз күштері кодты бұзушыларға сенуден бас тартты, өйткені олардың көпшілігі азаматтық адамдар еді, және кодты бұзушылардың өтініштеріне қарамастан, "Глориус" эскадрильясына неміс шабуылы туралы ескерту жібермеді.

The commanding officer of Glorious, Captain Guy D'Oyly Hughes, was a former submariner who had been executive officer of Courageous for 10 months. He was granted permission to proceed independently to Scapa Flow in the early hours of 8 June to hold a court martial of his Commander (Air), J. B. Heath, who had refused an order to carry out an attack on shore targets on the grounds that the targets were at best ill defined and his aircraft were unsuited to the task. Heath had been left behind in Scapa to await trial. The British spotted the German ships shortly after 16:00 and Ardent was dispatched to investigate. Glorious did not alter course or increase speed. Five Swordfish were ordered to the flight deck and Action Stations were ordered 16:20. No combat air patrol was being flown, no aircraft were ready on the deck for quick take off and there was no lookout in Gloriouss crow's nest. Scharnhorst opened fire on Ardent at 16:27 at a range of , causing the destroyer to withdraw, firing torpedoes and making a smoke screen. Ardent scored one hit with her 4.7 inch guns on Scharnhorst but was hit several times by the German ships' secondary armament and sank at 17:25. Scharnhorst switched her fire to Glorious at 16:32 and scored her first hit six minutes later on her third salvo, at a range of , when one hit the forward flight deck and burst in the upper hangar, starting a large fire. This hit destroyed two Swordfish being prepared for flight and the hole in the flight deck prevented any other aircraft from taking off. Splinters penetrated a boiler casing and caused a temporary drop in steam pressure. At 16:58 a second shell hit the homing beacon above the bridge and killed or wounded the captain and most of the personnel stationed there. Ardents smokescreen became effective enough to impair the visibility of the Germans from about 16:58 to 17:20 so they ceased fire on Glorious. with 43 survivors. As the German ships approached Glorious, Acasta, which had been trying to maintain the smokescreen, broke through her own smoke and fired two volleys of torpedoes at Scharnhorst. One of these hit the battleship at 17:34 abreast her rear turret and badly damaged her. Acasta also managed one hit from her 4.7 inch guns on Scharnhorst, but was riddled by German gunfire and sank at around 18:20. The Royal Navy meanwhile, knew nothing of the sinking until it was announced on German radio. The Norwegian ship Borgund, on passage to the Faroe Islands, arrived late on 10 June and picked up survivors, eventually delivering 37 alive to Tórshavn of whom two later died. Another Norwegian ship, Svalbard II, also making for the Faeroes, picked up five survivors but was sighted by a German aircraft and forced to return to Norway, where the four still alive became prisoners of war for the next five years. Another survivor from Glorious was rescued by a German seaplane. Therefore, the total of survivors was 40, including one each from Acasta and Ardent. The total killed or missing was 1,207 from Glorious, 160 from Acasta and 152 from Ardent, a total of 1,519. The sinkings and the failure to mount an effective rescue were embarrassing for the Royal Navy. All ships encountering enemies had been ordered to broadcast a sighting report, and the lack of such a report from Glorious was questioned in the House of Commons. It emerged that the heavy cruiser had passed within of the battle, flying the flag of Vice Admiral John Cunningham, who was carrying out orders to evacuate the Norwegian royal family to the UK and maintain radio silence. Some survivors from Glorious and Devonshire testified that a sighting report had been correctly sent, and received by Devonshire, but that it had been suppressed by Cunningham, who departed at high speed in accordance with his orders. It was also alleged that there was confusion over the use of wireless telegraphy frequencies on board Glorious which could have contributed to the failure of any other ship or shore station to receive a sighting report. The absence of normal airborne patrols over Glorious and its destroyers, in conditions of maximum visibility, was named as a contributor to the sinkings. The circumstances of the sinking were the subject of a debate in the House of Commons on 28 January 1999. After the existence of the Bletchley Park decoding of German transmissions was made public in the 1970s, Bletchley Park personnel revealed that they had told the Royal Navy of the German breakout. However, the Royal Navy refused to believe the codebreakers partly because they were for the most part civilians, and despite begging from the codebreakers, never notified the Glorious squadron of the German advance.

Ескерткіштер

HMS Glorious, HMS Ardent және HMS Acasta кемелерінің қаза тапқан экипаждарына арналған ең маңызды ескерткіш Портсмут қаласындағы Southsea Common-да орналасқан, ол жағажайға қарап тұрады және әрқашан жұртшылыққа қолжетімді. Портсмут теңіз ескерткіш кешенінде HMS Glorious, HMS Ardent және HMS Acasta кемелерінде қаза тапқан 1531 әскери қызметшіге арналған 176 ескерткіш бар. Көп жылдар бойы үш кемеде қаза тапқан теңізшілерге арналған жалғыз ескерткіш – бұл Камбриядағы Санкт-Петр Мартиндейл шіркеуінің шыны терезесі болды, ол Улсвотердің шығыс жағында орналасқан. 2002 жылы HMS Drake, Девонпорттағы Санкт-Николас шіркеуінде HMS Glorious және оның сүйемелдеуші эсминецтері Ardent және Acasta кемелеріне арналған жаңа ескерткіш тақта ашылды. 2010 жылдың 8 маусымында Glorious, Acasta және Ardent кемелерінің қаза болғанына 70 жыл толуына орай, ағылшын және норвег тілдерінде жазылған ескерткіш тақташа Норвегияның Харстад қаласындағы Тронденес тарихи орталығының жанында, екі эсминецтің соңғы тоқтаған портында ашылды. Еске алу тақташасы ескерткіш ағаштың жанында, Стаффордширдегі Алревастағы Ұлттық ескерткіш арборетомында орналасқан. Оны 19 81 орналасқан бақтардан табуға болады. 2019 жылдың 8 маусымында Плимут Хоудағы Белведер бағында HM Ships Glorious, Ardent және Acasta кемелерінде өмірін қорбан еткен барлық экипаж мүшелеріне арналған ескерткіш тақта ашылды. HMS Glorious кемесінің моделін жасаушы Норман А. Оуг Корольдік Біріккен Қызметтер Музейі үшін жасаған модель қазір RNAS Yeovilton-дағы Әскери-теңіз авиациясы мұражайында қойылған.