Кіріспе

Гектограф, желатин дупликаторы немесе желеграф – арнайы боялармен дайындалған түпнұсқаны желатин табаққа немесе металл қаңқаға жақын тартылған желатин төсемеге көшіруді қамтитын баспа процесі. Бұл технологияның бастапқы қолданысы азайғанмен, жақында өнер саласында қайта жандандырылды. Гектограф жаңартылып, кез келген адам пайдалана алатындай етіп жасалды.

Процесс

Анилиннің арнайы бояулары түпнұсқа суретті жасау үшін сия, қалам, қарындаш, көміртек қағаз және тіпті машинка лентасы түрінде келді. Гектограф қаламдары мен қаламсаптары кейде әлі де қолжетімді. Әртүрлі басқа да сиялар осы процесте әртүрлі дәрежеде пайдалы болып табылды; спирттік дубликаторларға арналған түпнұсқа парақтар да қолданылды. Спирттік дубликатордың түпнұсқасынан айырмашылығы, гектографтың түпнұсқасы кері бейне емес. Сондықтан, спирттік дубликатордың түпнұсқасын гектографпен пайдаланғанда, ақ парақтың алдынан жазудың орнына, ақ парақта бейне жасау үшін күлгін парақты көміртек қағаз сияқты пайдаланып, оның артына жазады, кері бейне жасау үшін емес. Түпнұсқа гелатинге салынып, бояны гелатинге көшіру үшін спирт қолданылады. Бейнені боялған гелатин бетіне көшіргеннен кейін, оған қағаз басып көшірмелер жасалады. Егер төсем пайдасын жойғанда, гелатинді спиртпен сіңдіріп, бояны сүңгірмен алып тастап, келесі түпнұсқа үшін таза қалдыруға болады.

Сақтау

Желатин бетін сақтау үшін сұр түсті, қалың, сіңімді қағаз төсеме берілді. Бұл қағаз бетіндегі сияны да кетірді, бірақ оған көп уақыт – бірнеше сағат кетті. Желатин бетін таза ұстау және көшіру кезінде зақымдамау (мысалы, тырнақтармен) қажет болды. "Гектограф" деген атау 100 дана көшірме жасауды білдіргенімен, шындығында желатин процесінде пайдаланушының шеберлігіне және түпнұсқаның сапасына қарай 20-дан 80 данаға дейін басылым жасауға болады. Бір уақытта гектографиялық сияның кем дегенде сегіз түрлі түсі болған, бірақ қызғылт түсті сия тығыздығы мен контрастының арқасында ең көп қолданылды.

Тарихи қолданысы

Хартум қоршауындағы қағаздар (1884) Хартум қоршауындағы қағаздар, 1884 жылы генерал-майор Чарльз Джордж Гордон қол қойған. Жоғарғы қағаз қолмен жазылған, ал төменгі қағазда гектографиялық қолтаңба бар. Гектография – технологияны аз қажет ететін және із қалдырмайтын әдіс, сондықтан ол технологиясы төмен жағдайларда да, құпиялылықты сақтау қажет болған жағдайларда да пайдалы саналды. 20 ғасырдың басында бұл әдіс мектептегі тест жұмыстарын, шіркеу хабарларын және ғылыми-фантастикалық журналдарды аз ғана көшіру үшін қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Stalag Luft III (Ұлы қашу оқиғасы болған жер) және Колдиц қамалындағы соғыс тұтқындары жоспарланған қашу үшін құжаттарды көбейту үшін импровизацияланған гектографты пайдаланды. 1948 жылдың қараша айында Қытайдың Цзянсу-Аньхой шекаралық аймағындағы коммунистік билік 35 данадан тұратын почта маркаларын шығарды: он үш 50 долларлық, алты 100 долларлық, он екі 200 долларлық, екеуі 300 долларлық және екеуі 500 долларлық. Бұл әдіс баспа өнерінде де, бірақ кеңінен емес, көркемдік құрал ретінде қолданылды. Орыс футуристері кітап иллюстрациялары үшін, ал неміс экспрессионисі Эмиль Нольде төрт гектограф жасады. Стивен Кинг өзінің «Жазу туралы» кітабында ағасы Дейвпен бірге газетін, «Дейвтің матасы» деп аталатын басылымды жасау үшін осы әдісті қалай қолданғанын айтады. Бұл әдіс кәсіби салаларда да қолданылды; 1950 және 1960 жылдары Macy's жарнама бөлімінде газетке арналған жарнама макеттері гектографиялық қарындаштармен салынып, кейіннен файлдық көшірмелерді жасау үшін гектографта көшірілді. Спирттік дупликаторлар мен мимеографтар танымал болғанға дейін, желатиннен жасалған қарапайым табақ емес, барабанды қолданатын механикалық гектография машиналары болған.

Қазіргі күн

Гектограф әдісі қағазға басып шығару үшін қолданылмайтын болғанымен, ол әлі де адам терісіне уақытша татуировка жасау үшін қолданылады. Татуировка шеберлері гектограф қаламдарымен суреттерді қағазға салып, содан кейін оларды клиенттің терісіне көшіреді. Тырнақ шеберлері мен маникюршілер де тырнаққа бедер салу деп аталатын процесте осыған ұқсас әдісті пайдаланады. Тырнақ лагы металл пластинаға жағылады, оған өрнек ойылып салынған. Артық лакты сүртіп тастағаннан кейін, штамп блогы пластинаға басылып, ойылып салынған бөлікте қалған лакты жинап алады, содан кейін ол клиенттің тырнағына көшіріледі. Ол сондай-ақ бірегей акрил бояу басылымдарын жасау үшін де қолданылады. Желатин гектографы Джоан Бесс пен Лу Энн Глисон тарапынан коммерцияландырылды. Гектограф пластикалық етіп, одан да берік етіп жасалды. Интернетте әдеттегі үй шаруашылық заттарынан баспа табағын жасау рецепттері бар. Баспа техникасы өте қарапайым. Бояуды брейермен табаққа жайып, бояудың үстіне қағаз қойып, қағаздың арт жағын қысқаша сүртіп, басылымды көтеріп алады. Сулы бояу қағазға жабысады. Басылымның тартымдылығы қағазды табаққа қоймас бұрын бояуға салынған іздерге байланысты. Басып шығару үшін қолданылатын материалдар алуан түрлі: кез келген қағазды пайдалануға болады; мата, пластик/ацетат парақтары, түрлі таспалар, картон, ағаш тақтайшалар, металл пластиналар, бояу жабысатын кез келген нәрсені қолдануға болады. Басылымдарды көптеген көркемдік қолданбаларда пайдалануға болады.