Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы жанартау
Volcano in New Zealand
Таравера тауы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында орналасқан жанартау. Роторуа қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 24 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол 1886 жылы болған күшті жарылыс кезінде ортасынан тілгіленген риолиттік лава дөңгелектерінен тұрады. 1886 жылғы жарылыс базальттық болғанымен, зерттеулер көрсеткендей, бұрынғы риолиттік жарылыстарда базальттың үлесі шамалы болған. Бұл жарылыс Жаңа Зеландия тарихындағы ең ірі жарылыстардың бірі болып есептеледі және шамамен 120 адамның өмірін қиды. Жарқалар солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылады. Жанартаудың құрамына Руавахия дөңгелегі (биіктігі 1111 метр), Таравера дөңгелегі және Ваханга дөңгелегі кіреді. Оны бірнеше көлдер қоршап тұр, олардың көпшілігі 1886 жылғы жарылыс нәтижесінде пайда болған немесе айтарлықтай өзгерген. Оларға Таравера, Ротомахана, Реревхакааиту, Окатина, Окарека, Тикитапу / Көк және Ротокакахи / Жасыл көлдері жатады. Таравера өзені таудың солтүстік беткейімен Таравера көлінен солтүстік-шығысқа қарай ағып өтеді. 2000 жылы тау Те Арава тайпасының Нгати Рангитихи тармағына берілді. 2002 жылы бұл топ және олардың жалға алушылары тауға бұрынғыдай еркін қоғамдық кіруді тоқтатты. Бұл шешім Роторуа тұрғындарының арасында алаңдаушылық тудырды.
Mount Tarawera is a volcano on the North Island of New Zealand within the older but volcanically productive Ōkataina Caldera. Located 24 kilometres southeast of Rotorua, it consists of a series of rhyolitic lava domes that were fissured down the middle by an explosive basaltic eruption in 1886. While the 1886 eruption was basaltic, study has shown there was only a small basalt component to the previous recent rhyolitic predominant eruptions. This eruption was one of New Zealand's largest historical eruptions, and killed an estimated 120 people. The fissures run for about northeast–southwest. The volcano's component domes include Ruawahia Dome (the highest at 1,111 metres), Tarawera Dome and Wahanga Dome. It is surrounded by several lakes, most of which were created or drastically altered by the 1886 eruption. These include Lakes Tarawera, Rotomahana, Rerewhakaaitu, Ōkataina, Ōkareka, Tikitapu / Blue and Rotokākahi / Green. The Tarawera River runs northeastwards across the northern flank of the mountain from Lake Tarawera. In 2000, the mountain was ceded to the Ngāti Rangitihi sub tribe of Te Arawa. In 2002, the group and their lessee stopped previously free public access to the mountain. This decision caused angst among Rotorua residents.
Окарека атылуы
Окарека тефрасын құраған жарылыс қазіргі уақыттан 23 535 ± 300 жыл бұрын болған. Оның тефра көлемі шамамен, бірақ одан кем болуы мүмкін, ең көп дегенде бірнеше күн немесе апта ішінде қалыптасқан. Бұл жарылысқа байланысты тау құрылысы кешеннің екі шетінде байқалған, ал шығыс жағындағы қазіргі ерекшеліктері, мысалы, Ротомахана күмбезі (оны қалыптасуына бірнеше жыл кеткен болар еді). Бір жарылыс кезінде таудың құрылымы күйреген. Бұл Кахароа жарылысы болды. Дегенмен, кең аумаққа қоныстану 1320-1350 жылдарға дейін болмағаны қабылданған. Бұл жарылыстың Плиний фазасы VEI 4 дәрежелі 11 жеке эпизодтан тұрды, бірақ кемінде екі түрлі тетікпен екі сатылы жарылыстың Плинийге дейінгі екі фазасы болуы мүмкін. Жалпы тығыз тау жынысының (DRE) көлемі кем дегенде тефраға тең, ал кейбір мәліметтерде кем дегенде тефра көлемінде екені айтылған. Сағат 2:45-те Таравера тауының үш шыңы жарылып, мыңдаған метр биікке түтін мен күлдің үш бөлек жотасын шығарды. Сағат 3:30 шамасында жарылыстың ең ірі фазасы басталды; Ротомаханадағы жер асты шығарулары 6 километр радиустағы бірнеше ауылды қиратқан пирокластикалық қозғалыс тудырды, ал қызғылт және ақ террасалар жойылғандай болды. Ротомахананың кейінгі жарылыс фазасындағы оқиғалардың математикалық модельдеуін қолданған соңғы зерттеулер куәгерлердің айғақтарымен сәйкес келеді, олар оны қайнап тұрған қазанға теңеген. Таравера көлінің Арики тармағы маңында Нгати Рангитихи және Тухуранги тайпаларының қоныстарындағы Моура, Коту, Кокотая, Пирипай, Пукекиоре, Отуапане, Тапахоро, Те Ваироа, Тотарарики және Ваингонгоро елді мекендері көміліп немесе қиратылды. Олардың ішінде Те-Ваироа қазір туристік орталыққа айналған және "көмілген ауыл" деп сипатталады. Ресми мәліметтер бойынша, 153 адам қаза тапты, ал көптеген адамдар қоныс аударды, бұл Жаңа Зеландия тарихындағы ең қорқынышты жарылысқа айналды. Тірі қалғандар ұрпақтан-ұрпаққа өз елінде қашқынға айналды. Жарылыс әлемге әйгілі қызғылт және ақ террасаларды жойғаны да сенеді. Алайда, жарылыстан 125 жыл өткен соң Ротомахана көлінің астында қызғылт террасаның шағын бөлігі қайта табылды. Бұл Фердинанд фон Хохстеттердің 1859 жылғы Ротомахана көлінің бұрын белгісіз зерттеуін тапқандықтан болды, ол 2016-2019 жылдар аралығында жарық көрді. Бұл бірегей бастапқы деректер қызғылт, қара және ақ террасалардың орналасқан жері қазіргі көл жағалауында екенін көрсетеді. Террасалардың немесе олардың бөліктері көмілген болуы мүмкін, сондықтан террасалар жойылды деп есептеуге болмайды.
The eruption that generated the Ōkareka Tephra has been dated to 23,535 ± 300 years before the present. It had a tephra volume of about but may be less, generated in days or weeks at the most. The associated eruption mountain building appears to have been at both ends of the complex and includes present features at the eastern end such as the Rotomahana Dome ( and would have taken several years to form. During one of the eruptions structural collapse of the then mountain occurred. in the Kaharoa eruption. although more wide spread settlement is now believed to have not taken place until 1320 to 1350 AD. The Plinian phase of this eruption consisted of 11 discrete episodes of VEI 4 although there are possibly two more discrete sub Plinian phases in a two stage eruption from at least two different vents along a long fissure. The total dense rock equivalent (DRE) was at least and has been stated to be at least of tephra. and by 2:45 am Mount Tarawera's three peaks had erupted, blasting three distinct columns of smoke and ash thousands of metres into the sky At around 3.30 am, the largest phase of the eruption commenced; vents at Rotomahana produced a pyroclastic surge that destroyed several villages within a 6 kilometer radius, and the Pink and White Terraces appeared to be obliterated. Recent research using mathematical modelling of events during the later Rotomahana eruption phase, is consistent with eyewitness accounts; describing it resembling a pot boiling over. Settlements inhabited by Ngāti Rangitihi and Tūhourangi around the Ariki arm of Lake Tarawera, including Moura, Koutu, Kokotaia, Piripai, Pukekiore and Otuapane, Tapahoro, Te Wairoa, Totarariki, and Waingongoro, were buried or destroyed. Of these, Te Wairoa is now a tourist attraction and is described as the "buried village". The official death toll was reported as 153, and many more were displaced, making the eruption the most deadly in New Zealand history. The survivors became refugees in their own country, for generations. The eruption was also believed to have destroyed the world famous Pink and White Terraces. However, 125 years after the eruption a small portion of the Pink Terraces was reportedly rediscovered under Lake Rotomahana. This was due to the discovery of a previously unknown 1859 survey of Lake Rotomahana by Ferdinand von Hochstetter, which was deciphered and published between 2016 and 2019. This unique primary data indicate the Pink, Black and White Terrace locations now lie along the present lake shores. There is a prospect the terraces or sections of them, may lie buried, and as a result the terraces can no longer be assumed destroyed.
Қасқыр вака
1886 жылғы жарылыс туралы бір аңыз – фантомдық вака (каноэ). Жарылыстан он бір күн бұрын, Террасалардан қайтып келе жатқан туристер қайыққа мінгенде, оларға жақындап келіп, жарты миль қашықтықта тұманға сіңіп кеткен ваканы көрді. Куәгерлердің бірі – Те Арава иви тайпасының жергілікті маори адамы, дін қызметкері. Көл маңында мұндай соғыс каноэсі ешкімде болған жоқ, және көп жылдар бойы көлде осындай нәрсе көрінбеген. Мүмкін, жарылысқа дейін пайда болған жарықтардың салдарынан көл деңгейінің көтерілуі мен төмендеуі жерленген ваканы оның жатқан жерінен босатқан болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, өлгендер тік байланып қойылатын. Оқиғаны бастан өткерген туристердің бірнеше хаттары жарияланды. Скептиктер бұл тұманға түскен ерекше көрініс дейді, бірақ Те Ваироадағы тайпа ақсақалдары бұл вака ваируа (рух каноэсі) екенін және ол апаттың алғышары екенін мәлімдеді. Ваканың ішкі белсенділіктен туған су толқыны болғаны туралы болжам бар, бірақ жергілікті тұрғындар болашақта жарылыс қайталанса, вака қайта пайда болады деп сенеді.
One legend surrounding the 1886 eruption is that of the phantom waka (canoe). Eleven days before the eruption, a boat full of tourists returning from the Terraces saw what appeared to be a waka approach their boat, only to disappear in the mist half a mile from them. One of the witnesses was a clergyman, a local Maori man from the Te Arawa iwi. Nobody around the lake owned such a war canoe, and nothing like it had been seen on the lake for many years. It is possible that the rise and fall of the lake level caused by pre eruption fissures had freed a burial waka from its resting place. Traditionally, the dead were tied in an upright position. A number of letters have been published from the tourists who experienced the event. Though skeptics maintained that it was a freak reflection seen on the mist, tribal elders at Te Wairoa claimed that it was a waka wairua (spirit canoe) and was a portent of doom. It has been suggested that the waka was actually a freak wave on the water, caused by seismic activity below the lake, but locals believe that a future eruption will be signalled by the reappearance of the waka.
Геология
Ол Таупо жанартау аймағының орталық бөлігіндегі Окатайна жанартау орталығындағы Окатайна кальдерінің ішінде орналасқан. Бұл риолиттік сегментті жарылғыш кальдералар басып алады. 1886 жылғы жарылыстың нақты базальттық жарығы ұзын, Таравера тауының жарылыс тірегінен Ротомахана көліне дейін созылып, Ваймангу жанартаулық риф аңғарында қалдық гидротермальдық ыстық нүктесі бар. Жарық пен сызықтық тетіктер осы тұста Таупо рифтімен түзу сызықта келіседі.
It is within the Ōkataina Caldera of the Ōkataina Volcanic Centre in the central segment of the Taupō Volcanic Zone. This rhyolitic segment is dominated by explosive caldera. The actual basaltic dyke of the 1886 eruption is long and extends from the eruptive fissure of Mount Tarawera to Lake Rotomahana and has a remnant hydrothermal hot spot in the Waimangu Volcanic Rift Valley. The dyke and linear line of vents align with the Taupō Rift at this point.