Кіріспе

Шотландтық сарбаз және саясаткер (1682–1761)

Арчибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 3-ші герцогы, Илайдың 1-ші графы (1682 жылдың маусымы – 1761 жылдың 15 сәуірі) – шотландтық ақсүйек, саясаткер, заңгер, кәсіпкер және сарбаз. Ол 1703 жылдан 1706 жылға дейін Арчибальд Кэмпбелл лорды, ал 1706 жылдан 1743 жылға дейін, герцогтікке мұрагер болғанға дейін Илай графы ретінде танылды. Ол өз заманында Шотландиядағы ең ықпалды саяси лидер болды және көптеген азаматтық жобаларға қатысты.

Ерте өмір және мансап

Хэм Хауста, Питершам, Суррейде дүниеге келді. Ол Аргиллдің 10-шы графы және 1-ші герцогы (1658–1703) Арчибальд Кэмпбелл мен оның әйелі Элизабеттің екінші ұлы, Сер Лайонель Толлемахтың үлкен қызы, Хельмингемнің 3-ші баронеті, Суффолк. Ол Лорд Уильям Кэмпбеллдің бірінші туысы еді. Ол Итон колледжінде, содан кейін Глазго университеті мен Утрехт университетінде білім алды, онда азаматтық құқықтарды оқыды. Әкесі 1703 жылы герцог атанғаннан кейін ол әскерге қатысты және қысқа уақыт бойы Марлборо герцогының басшылығымен қызмет етті. 1705 жылы королева Анна оны Шотландияның Жоғарғы қазынашысы етіп тағайындады. Ол ағасы Джон Кэмпбеллді, Аргиллдің 2-ші герцогын (көптеген мәселелерде, ең бастысы – Одақ актісі) қолдады, бұл оған 1706 жылы Ілай графы атағын әкелді. Одақ туралы шартқа қол қойылғаннан кейін ол Шотландияның он алты пьерінің бірі болып сайланды және Лордтар палатасына өтті. Оның әскери мансабы ағасының мансабына қарағанда сәл кем сәтті болғанымен, көзге түсетін болды. Ол 1709 жылы жаңадан құрылған 36-шы жаяу әскер полкінің полковнигі болды (1710 жылға дейін) және 1715 жылы Шерифмуир шайқасында ағасына көмектесті.

Саяси билік

1711 жылы ол Тайлық кеңеске тағайындалды. Көптеген адамдар оны "Шотландиядағы ең күшті адам" деп атады, кем дегенде Генри Дандастың дәуіріне дейін. Премьер-министр Роберт Уолполл Кемпбеллге Шотландиядағы корольдік қамқорлықты басқаруды тапсырды. Бұл оның билік негізіне айналды; ол оны Лондондағы Британ Парламентіне 16 өкілдік иесін сайлауда басқа шотланд ақсүйектерінің дауыстарын бақылау үшін пайдаланды. Ол 1721 жылы Шотландияның құпия мөрінің сақтаушысы болып тағайындалды, кейіннен оған Шотландия істерін басқару сеніп тапсырылды. 1733 жылы ол Шотландияның Ұлы мөрінің сақтаушысы болды және өліміне дейін осы лауазымды атқарды. Лорд Илай 1726 жылы Эдинбург университетінде Медицина факультетін құруда маңызды рөл атқарды. Ол 1727 жылы Шотландия Корольдік банкінің негізін қалаушылардың бірі болды және банктің бірінші губернаторы қызметін атқарды. Оның суреті 1987 жылы жаңа дизайндалғаннан бері Шотландия Корольдік банкінің барлық банкноттарында және банкноттардағы су таңбасы ретінде пайда болып келеді. Портрет Шотландия Ұлттық портрет галереясында сақталатын Аллан Рамзидің суретіне негізделген. Ол сондай-ақ 1746 жылы құрылған Британдық зығыр компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол компанияның бірінші губернаторы болып 1761 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті және Шотландияда зығыр өндірісін дамытуда маңызды рөл атқарды.

Аргилл герцогы

Ол 1743 жылғы қазанда ағасынан кейін Аргайл герцогы атағына ие болды. Ол 1750 жылдары аяқталған ағасының иелігі – Инверарей қамалында жұмыс істеді, бірақ онда ешқашан тұрмады және 1761 жылы қайтыс болды. Ол Килмун шіркеуінде жерленген. Ол шамамен 1712 жылы Анна Уитфилдке үйленді, бірақ қайтыс болғанда заңды ұлдары болған жоқ. Өсиетімен ол ағылшын мүлігін сүйіктісі Энн (туған тегі Ширберн) Уильямсқа қалдырды. Оның лауазымдары ағасының ұлы, Маморлық Джон Кэмпбеллдің ұлы Джон Кэмпбеллге, 4-ші Аргайл герцогына көшті. Герцог 1722 жылы Миддлсекс округындағы Уиттон паркінде, бұрын Хунслоу Хиттен қоршалған жерде иелік құрды. Герцог әуесқой бағбан болды және өзінің иелігіне көптеген экзотикалық өсімдіктер мен ағаштарды әкелді. Оны Гораций Уолпол «Ағаш сатушы» деп атады. Оның қайтысынан кейін, оның көптеген ағаштары, тіпті ересек ағаштар да, немере інісі Джон Стюарт, 3-ші Бют графымен Уэльс ханшайымының Кьюдегі жаңа бағына көшірілді. Кейін ол Кью бағына айналды және герцогтың ағаштарының кейбірін әлі күнге дейін көруге болады. Аргайл герцогының шай ағашы – оның құрметіне аталған және Англияның кейбір аймақтарында тікенді бұталардың арасында тамыр түбітіп, өсіп кеткен импортталған бұта.

Әдебиетте

Нил Мунроның "Қиямет сарайы" романында (1901) Арчибальд Кэмпбелл Аргиллдың 3-ші герцогы болып бейнеленеді және "Жаңа жол" (1914) романында Илай графы ретінде қайта пайда болады.