Кіріспе

Тіс аралық тазалауда қолданылатын жұқа жіпшелер – тіс жібі. Тіс жібі тістердің арасынан немесе тіс щеткасының жете алмайтын жерлерінен тамақ қалдықтары мен тіс қабыршағын алып тастау үшін қолданылады. Оны ауыз қуысын тазалаудың бір бөлігі ретінде үнемі қолдану ауыз денсаулығын сақтауға көмектеседі. Гингивиттің және тіс қабыршағының жиналуын болдырмау үшін тіс жібін пайдалану ұсынылады. Американдық стоматологтар қауымдастығы тіс жібі арқылы тіс қабыршағының 80%-ға дейін алынып тасталатынын, сондай-ақ ортодонтиялық құрылғылары бар адамдар үшін ерекше пайдалы екенін мәлімдейді. Дегенмен, тек тістерді тазалаумен қатар тіс жібін қолданудың клиникалық тиімділігін көрсететін ғылыми дәлелдер әлі де шектеулі.

Тарих

Леви Спир Пармли (1790-1859), Нью-Орлеан қаласынан шыққан стоматолог, тіс жібінің алғашқы нұсқасын ойлап тапқан адам ретінде танылады. 1819 жылы ол "тістердің арасындағы кеңістіктерге, тіс мойны мен қызыл иек арасына балауыз жаққан жібек жіпті өткізу арқылы тіс щеткасымен алып тастау мүмкін емес, аурудың нағыз себебі болатын жағымсыз қалдықтарды жоюды" ұсынды. Ол осыны ауыз қуысының күтіміндегі ең маңызды бөлік деп есептеді. 1898 жылы «Джонсон және Джонсон» корпорациясы дәрігерлер тігіс үшін қолданатын жібек материалынан жасалған тіс жібіне алғашқы патент алды.

Қолдану

Тіс дәрігерлері тіс щеткасы жетпейтін жерлерге жету үшін, тіс пастасының фториді тістердің арасына жетуі үшін, күніне бір рет, щеткадан бұрын немесе кейін, тіс жіппен жуып тұруды ұсынады. Жіп көбінесе 10-100 метр жіп бар пластикалық дозаторларда беріледі. Шамамен 40 см жіпті суырып алғаннан кейін, пайдаланушы оны дозатордағы кескіш жиекке сүйреп кесіп алады. Содан кейін пайдаланушы жіпті шанышқы сияқты құралға бекітеді немесе екі қолмен ұстап, шамамен 1-2 см жіпті ашық қалдырады. Пайдаланушы жіпті әр тіс жұбының арасына енгізіп, оны тістің бүйіріне «С» әрпіндей иіп, қызыл иек астына бағыттайды. Бұл тістердің арасындағы тағам қалдықтарын және қызыл иек астындағы тіс бетіне жабысқан тіс қабыршағын кетіреді. Бірақ кейбір майлы жіптерде бактерияға қарсы заттар және/немесе натрий фториді бар деген сөздер бар. Жіп таңдағанда тістердің арасындағы кеңістік мөлшері мен пайдаланушының қалауын ескеру керек. Тіс таспасы – бұл дәстүрлі жіптен кеңірек және жалпақ жіп. Үлкен тіс бетіне ие адамдарға тіс таспасын қолдану ұсынылады. Ең арзан жіптің ауыз гигиенасына әсері ең қымбат жіптің әсерімен бірдей. Жіпті дұрыс таңдағанда немесе тіс аралық тазалау құралы ретінде жіптің қолданылуының орындылығын анықтағанда келесі факторларды қарастыру қажет: және ауыз иісі. Алайда, жіпті қолданудың пайдалы екенін көрсететін дәлелдер әлі де шектеулі. 2008 жылғы жүйелі шолуда қосымша жіп қолдану, тіс қабыршағын немесе қызыл иектің қабынуын азайтуда тек тіс щеткасымен тазалаудан артық емес деген қорытындыға келді. Жіп қолдану әдеті туралы зерттеулер өзіндік бағалауға негізделген және көптеген адамдар жіпті дұрыс қолданбайды. 2006 жылы 6 зерттеуді қарау кезінде 1,7 жыл бойы мектеп оқушыларының тістерін мамандар жіппен тазалағанда тіс шіруінің тәуекелі 40% азайды. Соңғы кезде, 2019 жылғы Кокрайн дерекқорының жүйелі шолуы тек тіс щеткасымен тазалауды тіс аралық тазалау құрылғыларымен, сондай-ақ жіпті басқа тіс аралық тазалау әдістерімен салыстырды. Барлығы 35 рандомизацияланған бақылау сынағы енгізу критерийлерін орындады, олардың 2-сінен басқа барлық зерттеулері нәтижелердің бұрмалануының жоғары тәуекелімен жүргізілді. Авторлар «жалпы алғанда, дәлелдемелердің сенімділігі төмен немесе өте төмен болды және байқалған әсерлер клиникалық тұрғыдан маңызды болмауы мүмкін» деген қорытындыға келді. Көптеген авторлар атап өткендей, жіптің тиімділігі жеке қалауға, техникаға және ынтаға байланысты өте өзгеріп кетуі мүмкін. Сонымен қатар, тіс аралық тазалаудың басқа құралдарымен салыстырғанда жіппен тазалау біршама қиын және көңіл көтеруге келмейтін әдіс болуы мүмкін. АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаменті мен АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі әр бес жылда америкалықтарға арналған диеталық нұсқаулықтарды жариялайды. 2000, 2005 және 2010 жылдары жарияланған нұсқаулықтарда тіс ауруларының алдын алуға бағытталған кешенді тәсілдің бір бөлігі ретінде жіп қолдану ұсынылды. 2010 жылғы нұсқаулықта жіп туралы 95 беттен бір рет, 2005 жылғы нұсқаулықта 71 беттен бір рет, ал 2000 жылғы 38 беттік құжатта екі рет айтылған. 2016 жылдың тамызында Associated Press (AP) басылымында «Тіс жібінің пайдасы дәлелденбеген» деген мақала жарияланды, онда 2015 жылғы құжаттан жіптің алынып тасталғаны туралы хабарланды. Мақалада бұл шешім AP-нің Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету және Ауыл шаруашылығы департаменттеріне жіберген ақпараттық сұрауымен байланысты екені айтылды, онда нұсқаулықтардағы жіпті қолдану туралы ұсынымның негізінде жатқан ғылыми дәлелдерді сұраған. «Заң бойынша, нұсқаулықтар ғылыми дәлелдерге негізделуі керек» делінген. Бұл оқиға басқа да жаңалықтар ұйымдары, соның ішінде The New York Times басылымында «Жіпке жаба алмағаныңыз үшін кінәлі сезінуде месіз? Мүмкін, мұның қажеті жоқ» деген мақаламен жарияланды. Американдық стоматологиялық қауымдастық АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментімен байланысқа түсіп, жіпті қолдану туралы ұсынымның алынып тасталу себебі департаменттің диеталық нұсқаулықтарда диетаға назар аударуды таңдауы болғанын және Департаменттің жіптің тиімділігіне күмән келтірмейтінін хабарлады. Medscape сайтының хабарлауынша, тіс жібін шығаратын компанияның веб-сайты бұл оқиғаны «Flossgate» деп атады.

Ортодонтиялық аспаптар үшін жіп

Ортодонтиялық аспаптар, мысалы, брекеттер, сымдар және сақиналар, бактериялық құрамында күшті өзгерістер болатын тіс қабығын жинақтауға мүмкіндік береді, бұл тіс етінің керілуінің артуы, зондтау кезінде қан кету және тіс қабығының мөлшерін анықтау сияқты көрсеткіштер арқылы пародонт денсаулығының нашарлауына әкелуі мүмкін. Бұған қоса, бекітілген аспаптар тіс қабығын бақылауды қиындатады және тілдің, еріннің және жақтың тіс бетінен тамақ қалдықтары мен бактерияларды табиғи түрде тазалау мүмкіндігін шектейді, сондай-ақ патогенді бактериялардың көбейіп өсуіне жағдай жасайтын тіс қабығының жиналу орындарын құрайды. Ортодонтиялық емделушілерге тіс қабығын бақылаудың жоғары деңгейін сақтау үшін, тек қана ұқыпты тіс тазалау ғана емес, сонымен қатар тіс аралық кеңістіктерін тазартатын арнайы құралдарды қолдану арқылы тіс беткейлерін тазалау ұсынылады, ал стоматологтардың ең ұсынатыны – тіс жібі. Тіс тіреуіштерін, бекіткіштерді және көпірлерді орнату үшін кейде жіп өткізгіштер қажет болуы мүмкін.

Қалқанның қағып алуы

Тіс жіптері – ауыз гигиенасы үшін қолданылатын, әдетте пластиктен және тіс жібінен жасалған бір рет қолданылатын құрал. Бұл құралдың жоғары соққыға төзімді полистиролдан жасалған жұқа пластикалық корпусынан екі тіс шығады. Екі тістің арасында бір тіс жібі бекітілген. Тіс жібінің корпусы көбінесе тіс тазартқыш пішіндес болып, ұшына қарай тартылады. Ауыз қуысы күтімі саласында екі түрлі бұрышты тіс жіптері бар: Y пішіндес және F пішіндес. Y әрпінің тармақтала бастаған жерінде, ол шұңқырға айналғанға дейін, ұстап, қимылдауға арналған тұтқасы болады. Тіс жіптері ересектер мен балаларға арналған түрлі пішінде, түсте және өлшемде шығарылады. Тіс жібі фтор, хош иіс немесе балауызбен қапталуы мүмкін.

Тіпті тігудің тарихы

1888 жылы Б. Т. Мейсон талшықты материалды тіс тазартатын таяқшаның үстіне орап, оны "біріктірілген тіс тазартатын таяқша" деп атады. 1916 жылы Ж. П. Де Льо екі тік полюстің арасына тіс жібін орналастыратын құрылғыны ойлап тапты. 1935 жылы Ф. Х. Донер қазіргі тұтынушыларға Y пішіндес бұрышты тіс құралы ретінде таныс болған құрылғыны ойлап тапты. 1963 жылы Джеймс Б. Кирби қазіргі F пішіндес тіс жібін тартатын құралға ұқсайтын тіс тазалайтын құрылғыны ойлап тапты. 1972 жылы Ричард Л. Уэллс аталған жіпті бір таяқшаның ұшына бекітудің жолын тапты. Сол жылы Гарри Селиг Кац бір рет қолданылатын тіс жібінен жасалған тіс тазартатын таяқшаны жасау әдісін ойлап тапты.