Кіріспе

Babylon 5 телесериалының көркем кейіпкері Сьюзен Иванова (Сью́зен Ива́нова) – Клаудия Кристиан ойнаған ғылыми-фантастикалық телесериалдың басты кейіпкері.

Таңбаның жалпы көрінісі

Сюзан Иванова бірінші маусымда лейтенант-командир шенімен бастайды және екінші маусымда командир шеніне көтеріледі. Сериалдың бірінші төртінші маусымдары аралығында Командир Иванова Вавилон 5 ғарыш станциясының бірінші офицері (XO) қызметін атқарады. Сериалдың төртінші маусымынан кейін ол капитан шеніне көтеріліп, Жер Одағының жаңа кластағы әскери кемесі – "Варлок класының" басқарушысы болады. Ол Жер Одағы Азамат соғысының соңында Вавилон 5-те болған трагикалық оқиғаларға байланысты бұл жоғарылатуды қабылдайды, осы оқиғаларда оның үлкен рөлі болған, соның ішінде Маркус Коулдың өліміне де қатысқан, ол оның өмірі үшін өз өмірін құрбан етеді. Бесінші және соңғы маусымда ол тек бір рет, сериалдың соңғы эпизодында ғана пайда болады, ол генерал шеніне ие болады, бірақ бұл лауазымға аса құлшыныс танытпайды. Деленннің талабымен ол Анла'шоқтың жаңа жетекшісі болып тағайындалады.

Шолу

Көптеген кейіпкерлер сияқты, Сюзан Иванова да трагикалық циклге түсіп қалғандай көрінеді. Иванованың мойнындағы ауыр жүктің бірі – махаббат, тек романтикалық емес, отбасылық сезімдер де оны мазалаған. Ол терең бойында "барлық махаббат тек бір жақты ғана болады" деген сеніммен өмір сүреді, мүмкін, өзінің нағыз бақытқа лайық емесіне сенеді. Дегенмен, анасымен, әкесімен, ағасымен және басқаларымен арақатынасы қиын болғанына қарамастан, ол жақындарына деген адалдығымен және қамқорлығымен ерекшеленеді. Оның ауыр балалық шағының нәтижесі ме, әлде табиғаты ме, ол таңқаларлықтай жақсы юмор сезіміне ие, ол көбінесе күтпеген сәттерде көрінеді. Оның шаршағысы тез тұтанады, сондықтан экипаж мүшелері оның ашуланған кездерінде одан қашып жүреді. Сонымен қатар, ол өте адал және тура адам. Әскери жетекші ретінде ол батылдығымен көзге түседі, тіпті бейхабарлыққа дейін, дағдарыстық жағдайларда жылдам ойланып, әрекет ете алады, және кез келген мәселені шешу үшін шығармашылық және жаңа тәсілдерді таба алады. Жер күштерінің көптеген басты кейіпкерлері қарақшыларға қарсы ұрысқа қатысқан болса да, Сюзан Иванова "шекарадағы ең тұрақты жауынгер. Ол қарақшыларды қуады және жалғыз өзі кішкентай флотты жоқ етеді", бірақ басқа сарапшылар "Сенушілер" кітабында ол ескертусіз оқ атқанын айтады, бұл автор Энди Лейнді "Бұл Жер күштерінің стандартты процедурасы ма – алдымен ату, содан кейін сұрақ қою ма?" деп сұрауға итермелейді.

Ерте өмір және мансап

Сюзан Иванова дүниеге 2230 жылы Ресей консорциумының Санкт-Петербург қаласында келді. Оның анасы Софидің, Сюзан кішкентай кезінде өз-өзіне қол жұмсағаны анықталды, және Иванова осы оқиғаны Пси Корпусының кінәсі деп санайды. Софи Пси Корпусына қосылудан бас тартқан телепат болған, сол себепті телепатияны тежейтін дәрілерді үнемі қабылдауға мәжбүр болды. Осы дәрілердің күшті депрессивті әсері оның қуатын бірте-бірте әлсіретіп, ақырында өз өмірін өз қолымен аяқтауына әкелді. Сюзан Иванова кейіннен өзінің жасырын телепат екенін және Пси Корпусының оны тауып алуынан қорқатынын айтады. Ол шоу барысында Пси Корпусына қарсы ұзақ бойы кек сақтайды және анасының өліміне оларды кінәлі деп есептейді. Оның жақын ағасы Ганя Жер-Минбари соғысында қаза тапты, бұл оқиға шоудан 10 жыл бұрын болған. Ол Жер Альянсының "Лексингтон" әскери кемесінде ұшқыш болған және Минбарилердің флагманы "Қара Жұлдыз" кемесімен болған шайқаста қаза тапқан. Телепатиялық қабілеттерінің арқасында, ол ағасының өлімін арақашықтығына қарамастан сезіне алды. Сонымен қатар, ол әкесі Андреймен де жақсы қарым-қатынаста болмады, ол анасының өлімінен кейін тітіркенішті және сезімталдықтан алыс болып кеткен. Бірінші маусымда әкесі Жерде қайтыс болады. Ол онымен келісіп, өлім алдында кешіреді. Сериал барысында Иванованың екі маңызды қызығушылығы бар. Біріншісі, телепат Талия Винтерспен, жыныстық сипатта емес және көбінесе айтылмайды, бірақ Талияның еріксіз ұйықтаған агент екені және Вавилон 5-тен кеткенінен кейін Иванова оны сүйгенін мойындайды. Бірінші маусымда Винтерспен қарым-қатынасы қиын басталады, ал Пси Корпусына деген сенімсіздігі Иванованы Талияға қатысты өрескел болуға итермелейді. Алайда, олар ақырында достасады. Иванова Талияның шын мәнінде Вавилон 5 командалық құрамын тыңшылық ету үшін жіберілген "ұйықтаған" Пси Корпусының агенты екенін білгенде қатты ренжігенін көрсетеді. Екінші қарым-қатынас Маркус Коулмен де жаман басталады, өйткені Иванова Маркусты бейсақтыққа және жалықтыратындыққа бейім деп санайды. Алайда, олар ақырында жақын достарға айналады, ал төртінші маусымның соңында оның өмірін сақтап қалу үшін өзінің өмірін құрбан еткенде Иванова қатты қайғыға батады. Ол B5 медициналық басшысы және жақын досы доктор Франклинге "барлық махаббат тек бір жақты ғана" дейді және оған оның махаббатына жауап берудің орнына оған осылай әзілдегеніне өкінеді. Маркустың өлімі оны Babylon 5-тен кетуге және жаңадан құрылған Уорлок класындағы жойғыш EAS Titans капитаны болуға мәжбүр етеді. Babylon 5 авторы Джо Страчински Иванованың "орыс" мінезі мен темпераменті туралы жиі айтқан. Оның пікірлері, сондай-ақ Иванованың өзінің әзілдері, оның дүниетанымын орыс халқының тарихы қалыптастырғанын көрсетеді. Babylon 5-те көрсетілген болашақ Жерде орыс халқы консорциумға бірігіп, Жердегі маңызды күшке айналады. Бірақ, егер Иванованың мысалы болса, олар патшалар мен коммунизм кезіндегі қиын уақыттарды жақсы есте сақтайды. Ол дінге ашық мойынбұрмаса да, бірінші маусымда әкесі қайтыс болғаннан кейін Шива отыруы арқылы этникалық еврей екені анықталады, және ол менораниң жағылуын да көреді. Оның отбасының ескі досы, раввин, оны "ағасы" деп атап, әкесі қайтыс болғаннан кейін оны зиярат етеді, және ол жеке болса да, өзінің дінін қабылдайды. Ол Құдайға сенетіндей көрінеді, және ол кейде сериалдың бірнеше эпизодтарында тым-тым әзілдеп Құдаймен "сөйлейді". Алайда, ол еврейлік диеталық заңдарды қаншалықты қатаң сақтайтыны сияқты діни сенімдерінің басқа аспектілерін көбінесе өзіне қалдырады, өйткені "Жерден келген хабарлар" эпизодында Маркус оны таң қалдыру үшін жаңа пісірілген бекон мен жұмыртқадан жасалған тағам әкеледі, ол оған ашық қарсылық танытпайды; беконды сақтаушы яһудилер әдетте аулақ болса, өйткені ол шошқадан жасалған, ал шошқалар Торада таза емес жануар ретінде тізімделген, сондықтан кошер емес. Иванова сериал барысында бірнеше рет жоғарылатылады. Ол командалық көмекші болып бастайды, екінші маусымда толыққанды командир болады. Төртінші маусымның соңында ол капитан болып тағайындалады. "Жарқырап жатқан жарықта" (сериалдың соңғы эпизоды, бесінші маусым оқиғаларынан 18 жыл өткеннен кейін) ол генерал екені анықталады. Ол осы эпизодта Жер күштерінен зейнеткерлікке шығып, Рейнджерлердің басшысы "Рейнджер-1" болады.

Қарым-қатынастар

Babylon 5-тегі кейіпкерінің даму барысында Иванова бірнеше қарым-қатынасқа түседі. Бірінші маусымда, оның бұрынғы сүйіктісі Малкольм Биггс олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін сегіз жыл өткен соң «бизнес» ашу үшін Babylon 5-ке келіп, Ивановамен қарым-қатынасын жаңартпақ болады, бірақ ол «Соғыс дұғасы» атты эпизодта оның ксенофобиялық Homeguard агенті екенін біледі. Иванованың барлық қарым-қатынастары жаман аяқталады, ең айқын мысалы – 2260 жылы Babylon 5-ке тағайындалған Рейнджер Маркус Коулмен арадағы қарым-қатынасы. Ол оған ерте ғашық болғанымен, ол онымен романтикалық қарым-қатынас бастамайды, мүмкін, бұрынғы сәтсіз қарым-қатынастарының ауыртпалығынан. Олардың тарихы 2261 жылы трагикалық аяқталады, ол президент Морган Кларктың диктатурасынан Жерді азат ету үшін өткен эпикалық шайқаста ауыр жарақат алады. Ақ Жұлдыз бортында Минбари дәрігерлері оның жарақаттарының өмірге қауіпті екенін анықтайды. Ол флота шайқасқа дайындалып жатқанда Babylon 5-ке жіберіледі, ал Маркус оны құтқарудың жолын іздейді, содан кейін доктор Стивен Франклиннің «Шет елдік емдеу/атқару құрылғысы» туралы жазбаларын табады – бұл құрылғы бір адамнан өмірлік энергияны алып, екіншісіне береді. Ол оның қауіпсіздік үшін Babylon 5-те сақталғанын біліп, Иванованың өмірін сақтап қалу үшін оны пайдалануға оралады, бірақ мұның құны өте жоғары. Содан ғана Иванова Маркустың оған деген махаббатының тереңдігін түсінеді. Ол қайғырып, оның денесін криогендік тоқтатуда сақтауды сұрайды, мүмкін бір күні оны қайта тірілтуге болады деген үмітпен.

Талия Винтерс

Шоуда нақты көрсетілмегенімен, Талия Винтерс пен Иванованың арасында лесбияндық қарым-қатынас болғаны туралы қатты айтылды. 2.19 “Бөлінген адалдықтар” эпизодындағы нашар өңделген көрініс көптеген адамдарды екеуінің арасындағы сүйіспеншілік саяхатын өңдеп тастаған деп ойландырды. Бұған жауап ретінде Дж. Майкл Страчински: “Жоқ, ештеңе кесілген жоқ. Монтаждау кезінде бір кезде үйлесімсіздік болды, Андреа бір бұрышта сол қолымен жетіп, екінші бұрышта жетпеді, сондықтан Иванованың кадрын түсіру үшін қайта түсіруге тура келді, соның салдарынан сәл қиындық туды. Бірақ ештеңе кесілген жоқ” деді. Алайда, сол талқылауда Страчински сондай-ақ: “Мен сүйіспеншілік саяхатын көрсетпедім, себебі менің тәжірибемде, бассейннің жай аяғына бірінші қадам басқан және терең суға қадам басқаннан гөрі, суға секіріп, барлығына шашын шығарған дұрыс” және “Сьюзан мен Талия айлар бойы бір-бірінің айналасында айналып жүрді; бірақ сол түнде олар физикалық жақындыққа бірінші рет ұмтылған болар еді” деді. Келісімге қол жеткізілмеді және ол бесінші маусымда қатыспады. Дегенмен, ол соңғы эпизодта пайда бола алды, себебі бұл эпизод бастапқыда төртінші маусымның финалы ретінде түсірілді және кейін жылжытылды. Иванова төртінші маусымның жаңа финалы ретінде жасалған эпизодта көрінбеді. Бұл өзгеріс “Вавилон 5” сериалының бесінші маусымында маңызды өзгерістер жасауға себеп болды. “Сьюзан Иванованың ұзақ түні” деп жоспарланған эпизодтың атауы “Лондо Молларидің ұзақ түні” ретінде қайта пайдаланылды, бірақ эпизодтардың сюжеттері байланыссыз болды. Сонымен қатар, Иванова мен Байрон арасындағы жоспарланған романтикалық қарым-қатынас, оның трагикалық қарым-қатынастар үлгісін жалғастыратын, Лита Александр мен Байрон арасындағы романсқа айналды, бұл Телепат соғысының басталуына әкеп соқты. Иванованың станция командирі рөлін алмастыру үшін Элизабет Локли атты жаңа кейіпкер құрылды. 5-маусымның “Галереядан көрініс” эпизодында екі техникалық қызметкер Иванованың кенеттен кетуін талқылайды. Олар оның кету себептерін болжайды, келісімшарт және жалақы дауларын, сондай-ақ Маркус пен оның құрбандығын айтады, соңында олар шындықты ешқашан білмейтініне келеді.

Сериядан кейін

"Вавилон-5" фильмі де, "Крестовый поход" сериалы да Ивановаға сілтеме жасамайды. Дегенмен, Страчински "Ғажайып әңгімелер" журналының 602-шы санында жарияланған, серияның алыс болашағында өтетін "Ғарыш, уақыт және емделмейтін романтик" атты қысқа әңгіме жазды. Бұл әңгімеде Маркус Коул ұзақ уақыт стазисте болғаннан кейін қайта тірілтіледі. Коул Иванованы емдеу үшін (және осы процесте өзіне қол жұмсау үшін) қолданған құрылғыны жасаған әлем табылды, сондай-ақ оны қайта тірілту үшін жеткілікті қосымша ақпарат анықталды. Иванованың өзі көрінбесе де, Коул оның формасындағы шашы мен оның ой-өрісінің және естеліктерінің іздерін пайдаланады. Ол осы материалдарды қолданып, өзін Иванова деп қабылдайтын клонды жасайды. Ол өзін және клонын шалқары қашық планетада тұтқындап, күндерін оның қасында өткізеді. Бұл оқиғаның канон екені Страчински тарапынан расталды, ол Иванова Маркустың оны клондағанын және алдағанын ешқашан білмейтінін, бұл Маркусқа Иванованың этикалық дилеммалармен күресуіне себеп болмай, өзінің жеке бақытын сыйлағанын мәлімдеді.

Қабылдау және әдебиеттік талдау

Сюзан Иванова кейіпкері әйелдік идентитігіне, әскери карьерасына, ЛГБТ-ге қатысты ашылуына немесе еврей тегіне арналған бірнеше әдеби талдаулар нысаны болды.