Кіріспе

Орион класындағы дредноут - Корольдік теңіз күштерінің HMS Conqueror кемесі 1910 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған төрт дредноуттың үшіншісі болды. Ол өзінің қызметінің көп бөлігін "Үй" және "Ұлы флот" флоттарында өткізді. 1914 жылдың соңында Скарборо, Хартлпул және Уитби қалаларын бомбалаған неміс кемелерін тоқтатуға жасалған сәтсіз әрекетке, 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасына және 19 тамыздағы шешімсіз шайқасқа қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі реттеліп отырылатын қарауылдар мен жаттығулардан тұрды. 1919 жылдың басында Ұлы флот таратылғаннан кейін, "Conqueror" бірнеше айға "Үй" флотына қайтарылды. 1922 жылдың соңында кеме металл тескілеріне сатылып, кейін бөлшектелді.

Дизайн және сипаттама

Орион класының кемелері ағылшын-герман теңіз қарулану жарысының басталуына жауап ретінде жобаланған. Олар алдыңғы кемелерінен әлдеқайда үлкен болды, осылайша үлкенірек, қуаттырақ зеңбіректерді және ауыррақ броняны орнатуға мүмкіндік берді. Осы жетістіктерін ескере отырып, олар кейде "супердредноуттар" деп аталды. Кемелердің жалпы ұзындығы 581 фут (177 м), ені 88 фут (27 м) және суға батып тұру тереңдігі 31 фут (9 м) болды. Олар қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде қозды; 1918 жылға қарай Conqueror кемесінің толық жүктемедегі суға батып тұруы артты. Кеме экипажы 752 офицер және сарбаздан тұрды. Орион класы екі жиынтық Парсонс тікелей жетекті бу турбиналарымен жабдықталған, әрқайсысы екі шпиндельді қозғалтады, ал буды он сегіз Babcock & Wilcox қазандықтары қамтамасыз етті. Турбиналардың қуаты жоғары жылдамдыққа жетуге арналған. 1912 жылғы 7 маусымда теңіз сынақтарын өткенде Conqueror кемесі ең жоғары жылдамдыққа жетті. Кемелерде круиздік жылдамдықпен жүру үшін жеткілікті көмір және отын болды.

Қару-жарақ және бронь

Орион класы 10 артқы жүктемелі (BL) Mark V зеңбіректермен жабдықталған, гидравликалық қуатпен басқарылатын екі зеңбірекпен жабдықталған бес мұнара бар, барлығы орта сызықта орналасқан. Мұнаралар алдыңғы жағынан артқы жағына қарай "А", "Б", "Q", "X" және "Y" деп белгіленген. Олардың қосалқы қарулары 16 BL Mark VII зеңбірегінен тұрды. Бұл зеңбіректер алдыңғы және артқы құрылымдар арасында тең бөлінген, барлығы жеке орнатылған. Сонымен қатар, 4 үш фунттық салюттық зеңбірек те болған. Кемелер үш 21 дюймдік (533 мм) су асты торпеда түтігімен жабдықталды, олардың бірі әрбір бортында және тағы бірі кормасында орналасқан, олар үшін 20 торпеда қарастырылған.

Өзгерістер

1914 жылы палубадағы қарулар казематтарға енгізілді. 1914 жылдың қазанына дейін екі зениттік (АА) қару қосылды. 1915 жылдың мамыр айына дейін бақылау платформасының астында отты басқару директоры орнатылды. 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасынан кейін палубаға қосымша бронь қосылды. Шамамен сол кезде, корпус астындағы құрылымнан үш 4 дюймдік қару алынып тасталды. 1917–1918 жылдары кемеге екі ұшу платформасы орнатылды; олар «B» және «X» мұнараларының үстіне орнатылып, зеңбіректерге дейін созылды. 1921 жылға дейін алдыңғы құрылымға биік бұрышты қашықтық өлшегіш орнатылды.

Құрылыс және мансап

Conqueror 1745 жылы жаулап алынған француздық өрт кемесінің құрметіне аталған, және Корольдік Әскери-теңіз күштерінде осы атпен қызмет еткен жетінші кеме болды. Кеме 1910 жылдың 5 сәуірінде Далмуир кеме жасаушылығында Уильям Бердмор және компаниясымен салынды және 1911 жылдың 1 мамырында суға жіберілді. Қару-жарағын қоса алғанда, оның құны әртүрлі дереккөздерде 1,891,164 фунт стерлинг деп көрсетілген.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың 17-20 шілдесі аралығында «Конкверсор» сынақ мобилизациясына және флотты тексеруге қатысты, бұл шара 1914 жылғы шілде дағдарысына британдық жауаптың бір бөлігі болды. 25 шілдеде Портлендке келген ол, төрт күннен кейін Үйдегі флоттың қалған бөлігімен бірге Скапа-Флоға баруға бұйрық алды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Үйдегі флот Ұлы флот ретінде қайта ұйымдастырылды және адмирал сэр Джон Джелликоудың басқаруына берілді. Скапа-Флоудағы су асты кемелері туралы көптеген хабарлар Джелликоны ондағы қорғаныстың жеткіліксіз екеніне көндірді және ол қорғаныс нығайтылғанша Ұлы флотты басқа базаларға таратуға бұйрық берді. 16 қазанда 2-ББ Шотландияның батыс жағалауындағы Лох-на-Килге жіберілді. Эскадрилья 27 қазан күні таңертең Ирландияның солтүстік жағалауында оқ ату жаттығуларына шықты, ал дредноут неміс көмекші мина салушысы бірнеше күн бұрын орнатқан минаға соқты. Кемені су асты кемесі торпедалаған деп ойлап, басқа дредноуттар аймақтан кетуге бұйрық берілді, ал кіші кемелер көмек көрсетті. 1914 жылдың 22 қарашасының кешінде Ұлы флот Солтүстік теңіздің оңтүстік жартысында нәтижесіз іздеу жүргізді; «Конкверсор» вице-адмирал Дэвид Биттидің 1-ші крейсерлік эскадрильясын қолдап, негізгі күштермен бірге болды. Флот 27 қарашада Скапа-Флоу портына оралды.

Скарборо, Хартлпул және Уитби қалаларын бомбалау

Корольдік флоттың 40-шы бөлмесі контрадмирал (контрадмирал) Франц фон Хиппердің I скаутингтік тобының төрт ұрыс крейсерін пайдалана отырып, желтоқсан ортасында Скарборо, Хартлпул және Уитби қалаларына неміс шабуылы жоспарларын қамтитын неміс радиохабарларын ұстап алып, шифрлады. Радиохабарларда Хипперді 14 дредноут және 8 пре-дредноутпен күшейтілетіні айтылмаған. Екі жақтың кемелері 15 желтоқсанда өз базаларынан шықты, британдықтар неміс кемелерін кері қайтар жолында тосқауылға түсіруді ниеттенді. Олар вице-адмирал сэр Джордж Уоррендердің 2-ші БС-нің алты дредноутын – Конкурер және оның әпкелері, сондай-ақ Монарх, және Биттидің төрт ұрыс крейсерін жинады. Екі жақтың да күзету күштері 16 желтоқсанның таңертеңгі қараңғысында, ауа райы нашар болғанда бір-біріне соқтығысты. Немістер алғашқы атыс кезінде басымдық алып, бірнеше британдық эсминецтерге ауыр зақым келтірді, бірақ Ашық теңіз флотының қолбасшысы адмирал Фридрих фон Ингеноль таңертең британдық эсминецтердің жаппай шабуылдауы мүмкін деген алаңдаушылықпен кемелеріне кері бұрылуға бұйрық берді. Британдықтардың бірқатар қателіктері Гиппердің кемелеріне Битти күштерімен қақтығысудан қашуға мүмкіндік берді.

1915-1916 жылдар

Ұлы флот желтоқсан айының соңында Солтүстік теңізде тағы бір нәтижесіз іздеу жүргізді. 27 желтоқсанда 8-дәрежелі дауыл мен нашар көрінуде Скапа-ағымына кіруге тырысқанда «Монарх» кемесін «Конкурер» кездейсоқ соқты. «Монарх» кіреберістегі күзетші кеменің соқтығысуын болдырмау үшін күтпеген маневр жасауға мәжбүр болды, ал «Конкурер» одан қашып үлкермеді. «Конкурердің» мұрты қатты зақымдалып, Scapa және Invergordon-да уақытша жөндеуден өткен соң, толық жөндеу үшін Девонпортқа бет алды. 1915 жылдың наурыз айында ол қайтадан Ұлы флотқа қосылды. 11 сәуірде Ұлы флот Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде күзеттік іс-шара жүргізіп, 14 сәуірде портқа оралды. Аймақта 17-19 сәуірде тағы бір күзеттік іс-шара өткізілді, содан кейін 20-21 сәуірде Шетланд аралдарында оқ ату жаттығулары болды. Джелликоның кемелері 17-19 мамыр және 29-31 мамыр күндері Солтүстік теңіздің орталық бөлігін шолып өтті, бірақ ешқандай неміс кемесіне тап болмады. 11-14 маусым аралығында флот Шетландтың батысында оқ ату және жауынгерлік жаттығулар өткізді, ал 11 шілдеден бастап Шетланд маңында қосымша жаттығулар жасады. 2-ші ББ 2 тамызда Морей-Фертте оқ ату жаттығуларын өткізіп, содан кейін Скапа-Флоға оралды. 2-5 қыркүйекте флот Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде тағы бір круиз жасап, оқ ату жаттығуларын өткізді. Айдың қалған бөлігінде Ұлы флот көптеген оқу-жаттығулар жүргізді. Кеме Ұлы флоттың көп бөлігімен бірге 13-15 қазан аралығында Солтүстік теңізге тағы бір рейс жасады. Шамамен үш аптадан кейін «Конкурер» 2-5 қарашада Оркни аралдарының батысында флоттық оқу-жаттығу операциясына қатысып, желтоқсан айының басында жаттығуды қайталады. 1916 жылдың 10 ақпанында Ұлы флот Доггер Банкі маңында неміс кемелерінің британдық жеңіл күштеріне жасаған шабуылына жауап ретінде жасақталды, бірақ екі күннен кейін неміс кемелерінің жойғыштан үлкені қатыспағаны анық болғандықтан қайта шақырылды. Флот 26 ақпанда Солтүстік теңізде круизге шықты. Джеллико Гарвич күштерін Хелиголанд шығанағын тазартуға пайдалануды жоспарлаған, бірақ нашар ауа райы Солтүстік теңіздің оңтүстігінде операция жүргізуге мүмкіндік бермеді. Осы себепті операция теңіздің солтүстік бөлігімен шектелді. Тағы бір рейс 6 наурызда басталды, бірақ келесі күні ауа райының нашарлауына байланысты тоқтатылды, себебі эскорттаушы жойғыштар үшін жағдай тым қиын болды. 25 наурыз түнде «Конкурер» және флоттың қалған бөлігі Беаттидің крейсерлері мен басқа жеңіл күштер Тондерндегі неміс цеппелин базасына шабуыл жасау үшін Скапа-Флодан шықты. Ұлы флот 26 наурызда аймаққа жеткен кезде британдық және неміс күштері бұрыннан-ақ қақтығыстан бас тартып, күшті дауыл жеңіл кемелерге қауіп төндірді, сондықтан флотқа базаға оралуға бұйрық берілді. 21 сәуірде Ұлы флот Хорнс рифінде немістердің назарын аудару үшін демонстрациялық шара өткізді, ал Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флоты Балтық теңізіндегі қорғаныс мина өрістерін қайта жаңартумен айналысты. Флот 24 сәуірде Скапа-Флоға оралды және жанармай құйғаннан кейін немістер Лоустофтқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр деген хабарламаларға жауап ретінде оңтүстікке бет алды, бірақ немістер кері қайтқаннан кейін ғана аймаққа жетті. 2-4 мамырда флот немістердің назарын Солтүстік теңізге аудау үшін Хорнс рифінде тағы бір демонстрациялық шара өткізді.

Ютландия шайқасы

Ұлы флоттың бір бөлігін алдап, жою мақсатында, 16 дрейдноуттан, 6 пре-дрейдноуттан және қолдау кемелерінен құралған Ашық теңіз флоты 31 мамыр күні таңертең Джейд шығанағынан шықты. Флот Хиппердің бес жеңіл крейсерімен бірге сапарлады. 40-шы бөлме операция жоспарларын қамтитын неміс радиохабарларын ұстап, шифрлады. Жауап ретінде Адмиралтейство 28 дрейдноуттан және 9 жеңіл крейсерден тұратын Ұлы флотқа, Ашық теңіз флотын тоқтатып, жою үшін түні бойы шабуылға шығуға бұйрық берді. 31 мамырда капитан Хью Тотилл басқаратын "Конкверсор" ұрыс шегіне орналасқаннан кейін, желінің алдынан жетінші кеме болды. Шабуыл кезінде кемеде қозғалтқыш проблемалары болған болуы мүмкін, себебі ол 20 түйін жылдамдықты сақтап тұруда қиындыққа тап болды. 17:17-де Желикодан келген сигналда, егер ол жылдамдықты ұстай алмаса, "Тундер" кемесі "Конкверсорды" озуға тапсырылды. Жалпы шайқастың бірінші кезеңінде кеме 18:31-де бір линкорға негізгі қаруларынан үш залп жасады, бірақ көзге көрінерлік әсер болмады. Содан кейін ол атыс нүктесін зақымдалған жеңіл крейсерге ауыстырды, бірақ қанша соққы тигені белгісіз. 19:12-де "Конкверсор" жау эсминецтеріне негізгі қаруларымен атып, нәтижесіз болды, содан кейін 19:25-те артқы мұнараларымен басқа эсминецтерге атыс жасады. Бұл шайқас кезінде кеме өз қаруын соңғы рет атқан кез болды, барлығы 57 он екі дюймдік снарядты (41 жалпы тік, қақпақты және 16 броняны тесу, қақпақты) жұмсады.

Кейінгі қызмет

Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжығанда, Ашық теңіз флотына тұзақ құру үшін шықты, бірақ бірқатар қате байланыстар мен жаңылысулар Джелликоудың неміс флотын портқа қайтқанға дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция барысында неміс суасты қайықтары екі жеңіл крейсерді батырды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі бөлімдерін 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство келісіп, Ұлы флоттың неміс флоты Ұлыбританияға басып кіргенге дейін немесе оны қолайлы жағдайда шайқасқа мәжбүр ету мүмкіндігі болмаса, теңізге шықпайтынын белгіледі. 1918 жылдың сәуір айында Ашық теңіз флоты Норвегияға бағытталған британдық конвойларын шабуылдау үшін қайтадан теңізге шықты. Олар операция кезінде қатаң сымсыз байланыс үнсіздігін сақтады, бұл 40-шы бөлме криптоаналитиктеріне Ұлы флоттың жаңа қолбасшысы адмирал Биттіге ескерту беруге мүмкіндік бермеді. Британдықтар операция туралы соғыс крейсерінде болған апаттан кейін ғана білді, ол радиоберілісті бұзуға және неміс командиріне өз жағдайы туралы хабарлауға мәжбүр болды. Битті дереу Ұлы флотқа немістерді тоқтату үшін теңізге шығуға бұйрық берді, бірақ ол немістер Германияға қайтып кеткенге дейін Ашық теңіз флотына жете алмады. Кеме 21 қарашада Ашық теңіз флоты тапсырған Шотландияның Розит портында болды және ол 1919 жылдың 1 наурызына дейін 2-ші БС құрамында қызмет етті. 1 мамырға дейін "Conqueror" 3-ші БС-ге бекітілді. 1 қарашада 3-ші БС таратылды және "Conqueror" әпкелерімен бірге Портлендтегі Резервтік флотқа ауыстырылды. 1920 жылдың 18 желтоқсанында кеме Портлендте болды, бірақ 1921 жылдың маусымына дейін Портсмутқа көшірілді, онда ол "Orion" кемесін Резервтік флоттың флагманы ретінде алмастырды. 1922 жылдың маусымында "Conqueror" Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес жоюға жатты. 19 желтоқсанда кеме Upnor Shipbreaking Co. компаниясына металл тескісіне сатылды және 1923 жылдың 30 қаңтарында бөлшектеу жұмыстарын бастау үшін Upnor портына жетті.