Кіріспе

Сатерлендтің батыс жағалауындағы арал, Шотландия.

Ханда аралы (Eilean Shannda) немесе жай ғана Ханда – Шотландияның Сатерлендтің батыс жағалауындағы арал. Оның ең биік нүктесінде. Арал құс және теңіз өсімдіктерінің бірегейлігімен ұлттық маңызы бар және Шотландияның жабайы табиғат қорығы, ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жер (SSSI) және ерекше қорғалатын аймақ (SPA) болып табылады. Ханда сонымен қатар Солтүстік-Батыс Сатерленд ұлттық көрікті аймағының бір бөлігі, Шотландиядағы осындай 40 аймақтың бірі. Материктегі Тарбеттен Хандаға шағын паром қатынайды, ал Фанагмореден аралға қайық сапарлары ұйымдастырылады. Аралға жылына бес мыңдай адам келеді. Хандадағы бритсболл мен гильмоттың көбейту ошақтары Ұлыбританиядағы ең ірілері болып табылады, олар британдық популяцияның тиісінше 11% және 9% құрайды. Арктикалық скуа мен киттиваке популяциялары да ұлттық маңызы бар, олар британдық популяцияның тиісінше >1% және 2% құрайды.

Тарих

Аралдың атауы гаэль және норвег тілдерінің қосындысынан пайда болған және "құмды өзендегі арал" деген мағынаны білдіреді. 1841 жылы аралда 65 адам тұрған, бұл кейбір жағынан таңғажайып, себебі арал тұрғындары картопқа күйінбей, сұлы, балық және теңіз құстарынан тұратын әртүрлі тамақпен қоректенгені жазылған. Арал тұрғындарының Сент-Килдадағыдай күнделікті жиналатын парламенті болған, ал аралдағы ең үлкен жесір әйел оның "патшайымы" деп есептелген. Қазір арал Д-р Жан Балфур мен Дж.С. Балфурға тиесілі Скури иелігінің бір бөлігі болып табылады. Балфурлар Ханданы 25 жылға RSPB-ге жалға берген, алайда бұл жалға мерзімі жаңартылмады, себебі Балфурлар аралды Шотландиядағы ұйым басқаруын қалаған; нәтижесінде Шотландияның жабайы табиғат қоры (SWT) оны басқаруға алды.