Кіріспе

Емшекті жануарлардың қойлар түрі – ориал (Ovis vignei), сондай-ақ арқар, шапо немесе шапу деп те аталады, Орталық және Оңтүстік Азияға тән жабайы қой. IUCN Қызыл тізімінде осал түр ретінде тіркелген. Вигней түрлерінің тобы алты жеке түршеден тұрады:

Ладак ориалы (Ovis vignei vignei): Үндістан (Ладак), солтүстік Пәкістан, Кашмир
Транскаспий ориалы (Ovis vignei arkal): Устюрт үстірті (Түркіменстан, Өзбекстан, солтүстік Иран) және Батыс Қазақстан
Бланфорд ориалы немесе Белуджистан ориалы (Ovis vignei blanfordi): Пәкістан (Белуджистан)
Бұхар ориалы (Ovis vignei bochariensis): Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Ауғанстан

Ауған ориалы немесе Түркімен қойы (Ovis vignei cycloceros): оңтүстік Түркіменстан, шығыс Иран, Ауғанстан, Пәкістан (солтүстік Белуджистан)
Пенджаб ориалы (Ovis vignei punjabiensis): Пәкістанның провинциялық жануары.

Сипаттамалары

Ұрық еркектерінің мүйіздері үлкен, олар басының үстінен сыртқа қарай иіліп, содан кейін артқа қарай бұрылады; ұрғашыларының мүйіздері қысқарақ және жапысқан. Еркектердің мүйіздері дейін жетеді. Ересек еркек ұрықтың иық биіктігі аралығында болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ориал Памир тауларындағы, Хиндукуш пен Гималайдағы таулы аймақтарда, 2000 метр биіктікке дейін қоныстанады. Ол солтүстік-шығыс Иран, Ауғанстан, Түрікменстан, Тәжікстан, Өзбекстан және оңтүстік-батыс Қазақстаннан солтүстік Пакистан мен Солтүстік-батыс Үндістандағы Ладакқа дейін тараған. Ол шөптесін далаларды, сирек орманды жерлерді және көлбеу беткейлерді ұнатады, сонымен қатар өсімдігі аз суық шөлді аймақтарда да мекендейді.

Мінез-құлық және экология

Жұптасу маусымы қыркүйекте басталады. Тоқтылар төрт-бес қойды таңдайды, олар бес айдық жүктіліктен кейін қозы туады.