Генри Чарльз Кэри: Американ экономисі және саяхатшысы

Кіріспе

Американдық экономист және баспагер (1793–1879)

Генри Чарльз Кэри (15 желтоқсан 1793 – 13 қазан 1879) – американдық баспагер, саяси экономист және Пенсильвания штатынан шыққан саясаткер. Ол 19 ғасырдағы Америка мектебінің басшы экономисі және АҚШ президенті Авраам Линкольн мен Азамат соғысы кезіндегі Қаржы министрі Салмон П. Чейстің басты экономикалық кеңесшісі болды. Кэридің маңызды еңбегі – «Мүдделердің үйлесімділігі: Ауыл шаруашылығы, өндіріс және сауда» (1851), ол Томас Мальтус пен Дэвид Рикардоның еркін сауда және «қол қоймау» капитализміне қарсы шығып, тарифтік қорғау мен мемлекеттік араласу арқылы ұлттық дамуды және бірлікті қолдауға бағытталған Америкалық жүйені жақтады. Кэри құлдыққа қатысты мәселені экономикалық тұрғыдан да сынға алды. Оның қорғау тарифі туралы жұмысы 20 ғасырдың басына дейін Республикалық партияның бастапқы кезеңіне және АҚШ сауда саясатына зор әсер етті, ал банк және ақша-кредит саясаты жөніндегі пікірлері Линкольн әкімшілігі тарапынан қағаз ақшаны заңды төлем құралы ретінде шығару кезінде қабылданып, қолданылды.

Ерте өмір

Кэри 1793 жылғы 15 желтоқсанда Филадельфияда дүниеге келді. Оның әкесі Мэтью Кэри (1760–1839) Ирландия тумасы, ықпалды экономист, саяси реформатор, редактор және баспагер болды. Оның қолдаушылары Бенджамин Франклин мен Лафайет маркізі болды. Ол баспа фирмасын құрды, ол тез арада Филадельфия мен жас АҚШ-тың алдың қатарлы фирмаларының біріне айналды. Оның көптеген еңбектерінің ішінде «Саяси экономика туралы эсселер» (1822) – Александр Гамильтонның қорғау идеясын және оны американдық өнеркәсіпті дамыту үшін пайдалануды қолдаған алғашқы американдық трактаттарының бірі. Кэри 12 жасында әкесінің фирмасында жұмыс істей бастады. Фирмада ол ресми колледж біліміне орнына, жариялануға таңдалған көптеген кітаптарды оқыды. 1812 жылы ол фирманың жұмысымен байланысты Солтүстік Каролина штатының Роли қаласына сапарлады. 1814 жылы ол әкесімен серіктес болды. 1819 жылы Чарльз Роберт Лесли мен Элиза Леслидің қарындасы Марта «Пэтти» Леслиге үйленді. Олар бір қызды өрбітті.

Баспагер

1821 жылы Кэри Carey & Lea компаниясының бас серіктесі болды, сол кезде ол АҚШ-тағы ең ірі баспа үйі еді. Ол экономикаға формалды қызығушылық танытпады, Жан Батист Сэйдің және оның Филадельфиядағы әріптестері Конди Раге, Николас Биддл және Чарльз Петтит Макилвейннің еркін сауда қағидаларын жақтаушы екенін мойындады. Олар нарықтық доктринаны белсенді түрде қолдады. 1824 жылы Кэри кітап сатушылар арасындағы сауда-саттық жүйесін енгізді, ол өмірінің соңына дейін қолданылып келді.

Экономист

1835 жылы Кэри Нассау Уильям Сениордың 1829–30 жылдарғы «Жалақы мөлшерлемесі және ақша алу құны» атты дәрістерін оқып, оған қарсы «Жалақы мөлшерлемесі туралы эссе», сондай-ақ әлемдегі еңбекші халықтың жағдайындағы айырмашылықтарды қарастырды. Осыған қарамастан, Пенсильваниядағы республикашылдар, Кэридің жетекшілігімен, қорғауды науқанның басты мәселесі етіп қойды және күзгі сайлауда штатты жеңіске жеткізді. Республикашыл президенттікке сайланған және бұрынғы виг болған Авраам Линкольн тарифтер туралы білмейтінін айтса да, оларды «жақсырақ түсінуге тырысамын» деп уәде берді. Бірақ Линкольн тарихшысы Рейнхард Х. Лутин Линкольн сайланған кезде Кэридің осы тақырыптағы еңбектерін оқығанына көз жеткізеді.

Линкольн мен Чейстің кеңесшісі

Сайлаудан кейін Авраам Линкольн Кариден Саймон Кэмеронды Қаржы министрі лауазымына ұсынуға бола ма деген кеңес сұрады. Линкольн бастапқыда Кэриге Пенсильвания саясаты және Кэмеронның сыбайлас жемқорлыққа бейімдігі туралы білу үшін жүгінді, Кэри олардың бұрынғы одақтастығына қарамастан оны растады. Линкольн жақын арада тариф саясаты мәселесінде Кэримен кеңесе бастады. Сонымен қатар, Кэри Линкольннің Қаржы министрлігіне баламасын – Салмон П. Чейсті қолдады. Чейс Кэридің хаттарына жауап бермегенімен және еркін сауданы жақтағанмен, Кэри Кэмеронға сенуден гөрі Чейсті ықпал етуді жөн көрді. 1861 жылдың жазындағы үздіксіз хат алмасу арқылы Чейс пен Линкольн тариф, ішкі салық салу және қаржы мәселелері бойынша Кэримен кеңесті. Шілде айына қарай Моррилл Кэриге Чейстің «философиясы еркін сауда немесе номиналды құндылықтарға негізделген» болғанымен, Америка Азамат соғысының өсіп келе жатқан шығындарына байланысты тариф саясаты бойынша «ұступ жасауға дайын» екенін хабарлады. «Чейс өзінің бұрынғы тәжірибесін ескеретін болсақ, барлық достарымыздан жомарт күтімді көруі керек», - деп жазды Моррилл. «Ол қабілетінің шегіндегінің бәрін жасап жатыр». Кэри сондай-ақ Қаржы департаментіндегі маңызды лауазымдарға қорғаушыларды тағайындау үшін ықпалын пайдаланды, оның ішінде оның сенімді кеңесшісі доктор Уильям Эльдерді әкімшіліктегі басты тариф архитектор ретінде бекітті. 1860-1861 жылдардың қысында Оңтүстік штаттарының сецессиясы кезінде Моррилл мен Кэмпбелл тарифтік қорғауды «қаңқа қалып отырған» Конгресте көтеріп, Кэри жеке түрде Вашингтонға лоббилік күш-жігерді басқару үшін барды. «Жолдар мен құралдар» комитетінің төрағасы Джон Шерман осы мәселеге көндірілді. Сецессия нәтижесінде көптеген еркін сауда жақтастары Конгрестен шығып кеткендіктен, заң жобасы сессияның соңғы күндері бірнеше түзетулермен қабылданды. Пенсильваниялық Джордж В. Скрантон да Кэридің жазбаларын келесі Конгреске сайланған барлық мүшелерге таратты; Кэри соғыс бойы тариф саясатына ықпал етуді жалғастырды, ал оның көзқарастары партияда ұзақ уақыт бойы үстемдік танытты.

Ұлттық банк туралы заң және доллар

Кэридің теориялары 1863 жылғы Ұлттық банк туралы заңға, сондай-ақ жасыл банкноттарды (greenbacks) және кепілдік берілген банкноттарды енгізуге әсер етті. 1865 жылдың наурыз айында Кэри Азамат соғысы кезінде Палата спикері Шлайлер Колфаксқа жазған хаттар жинағын "Күреспей Англияны басып озу жолы" деген атпен жариялады. Осы хаттарда Кэри экономикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету үшін жасыл банкноттар жүйесін сақтап қалуды жақтады. Кэри жеке банктердің резервтік талаптарын 50%-ға дейін арттыруды да ұсынды. Соғыстан кейін Кэри ақша айналымын қысқарту туралы министр Хью МакКаллохтың ұсынысына қарсы шықты. Ол бірқатар ашық хаттарында Уолл-стрит банктерін капитал бағасын жасанды түрде көтеруде айыптап, жылдам қысқару хаосқа, экономикалық параличке және саяси көтеріліске, әсіресе батыс фермерлері арасында, олардың ипотекалық сыйақылары өседі, дей отырып болжады. Сондай-ақ ол АҚШ облигацияларын шетелде сатуға қарсы болды, себебі ұлттық қарыз американдық кредиторлардың қолында болғанша, қолма-қол ақшамен төлемдерді қайта жаңарту мүмкін емес, ал төлемдер алтынмен қатар күміспен де жүзеге асырылуы керек деп мәлімдеді.

Очерктер мен кітапшалар

Кейри «Нью-Йорк Трибьюн», «The Plough, the Loom, and the Anvil», «Philadelphia North American» және басқа басылымдар үшін шамамен үш мың беттік памфлеттер мен мақалалар жазды. Төменде оның еңбектерінің таңдамасы келтірілген. «Ақша дегеніміз не?», «Валютаның тұрақсыздығының себептері қандай?» және «Қай дәрі?» (1840). «Франция мен Англияның сауда қауымдастықтары», 1845. «Шын сауда еркіндігі дегеніміз не?», 1850. «Солтүстік нені қалайды», —. «Одақтағы екі дерт: құлдыққа қарсылық және құлдық жақтастыру», —. «Проспект», «Ауыл шаруашылығы, өндіріс, сауда және қаржы» жыл басы, 1851. «Еңбек күшін сатып алудағы бәсекелестікті қалай арттыру және еңбек ақысын қалай көтеру», 1852. «Мақта өсірушіге екі хат», —. «Ирландияның қайғылары мен олардың себептері», —. «Британдық еркін сауданың жұмыс істеуі», —. «Ирландиядағы британдық еркін сауда», —. «Огайодағы фермерге хат», —. «Құрметті Р.М.Т. Хантерге үш хат», —. «Аймақтың қазіргі сауда саясаты», —. «Халықаралық авторлық құқық туралы хаттар», Филадельфия, 1853, (2-басылым, 1868). «Солтүстік және Оңтүстік», Нью-Йорк, Энн-Арбор, «Трибьюн» кеңсесі, 1854. «Көмір: оның өндірушілері мен тұтынушылары», —. «Америка еңбегіне қарсы британдық еркін сауда», Филадельфия, 1855. «Оңтүстік саясатының нақты бейнесі», —. «Америкалық теміржолдардың қазіргі жағдайы және болашақ перспективалары», —. «Ақша: Нью-Йорк географиялық және статистикалық қоғамы алдындағы лекция», Филадельфия, 1856, (2-басылым, 1860). «Француздық және американдық тарифтердің салыстырылуы», 1861. «Қысылу ма, кеңею ме? Қайта жаңарту ма, жоқ әлде бас тарту ма?», Филадельфия, 1866. «Одақтың ресурстары: Америка географиялық және статистикалық қоғамы алдындағы лекция», 1866. «Ұлттық банк туралы түзету заң жобасы», —. «Мемлекеттік қарыз, жергілікті және ұлттық», Филадельфия, —. «1857–67 жылдарға шолу», Филадельфия, —. «Қаржы министрі, валюта және мемлекеттік қарыз», 1868. «Қайта жаңарту: оны тиімді қалай іске асыруға болады», 1869. «Қорғау, мемлекеттік және жеке кірістердің өсуі және ұлттық тәуелсіздік қалай бірге жүреді», Филадельфия, 1869. «Байлық: оның құрамы неден тұрады?», —. «Стивен Колвеллдің естеліктері: Америка философиялық қоғамы алдында оқылған», Филадельфия, 1871. «Халықаралық авторлық құқық мәселесі қарастырылды», 1872. «Пайыздық мөлшерлеме және оның капитал мен еңбек қатынастарына әсері», 1873. (Пенсильвания Конституциялық конвенциясындағы сөз). «Капитал және еңбек», 1874. (Пенсильвания Конституциялық конвенциясының өндірістік мүдделер және еңбек жөніндегі комитетінің есебі). «1871 және 1874 жылғы британдық келісімдер», —. «Сенаттың қаржы заң жобасы», 1875. «Өнеркәсіп: бір мезгілде дәлел және өркениет өлшемі», —. «Одақтың барлық азаматтарына», 1876. «Алтын бағасының өсуі: АҚШ Монетарлық комиссиясы алдындағы дәлелдер», —. «Әлемдегі ең гүлденген үш ел», 1877. «Қайта жаңарту: қашан және қалай аяқталады?», —. «Бас тарту: өткен, қазіргі және болашақ», 1879.

Carey wrote an estimated three thousand pages of pamphlets and articles for the New York Tribune; The Plough, the Loom, and the Anvil; the Philadelphia North American, and other publications. Below is a selection of his work. What Constitutes Currency? What are the Causes of Unsteadiness in the Currency? and What is the Remedy?, 1840. Commercial Associations of France and England, 1845. What Constitutes Real Freedom of Trade?, 1850. What the North Desires, —. Two Diseases Raging in the Union: Anti Slavery and Pro Slavery, —. The Prospect, Agricultural Manufacturing, Commercial, and Financial at the Opening of the Year, 1851. How to Increase Competition for the Purchase of Labor and How to Raise the Wages of Labor, 1852. Two Letters to a Cotton Planter, —. Ireland's Miseries and their Cause, —. The Working of British Free Trade, —. British Free Trade in Ireland, —. Letter to a Farmer of Ohio, —. Three Letters to Hon. R. M. T. Hunter, —. The Present Commercial Policy of the County, —. Letters on International Copyright, Philadelphia, 1853, (2nd ed. 1868). The North and the South, New York, Ann Arbor, Office of the Tribune, 1854. Coal: Its Producers and Consumers, —. American Labor Versus British Free Trade, Philadelphia, 1855. The True Policy of the South, –. Present Situation and Future Prospects of American Railroads, –. Money: A Lecture Delivered before the New York Geographical and Statistical Society, Philadelphia, 1856, (2nd ed. 1860). The French and American Tariffs Compared, 1861. Contraction or Expansion? Repudiation or Resumption?, Philadelphia, 1866. Resources of the Union: A Lecture Before the American Geographical and Statistical Society, 1866. The National Bank Amendment Bill, –. The Public Debt, Local and National, Philadelphia, –. Review of the Decade 1857–67, Philadelphia, —. The Finance Minister, the Currency, and the Public Debt, 1868. Resumption: How It May Be Profitably Brought About, 1869. How protection, increase of public and private revenues, and national independence, march hand in hand together, Philadelphia, 1869.
Review of the Farmer's Question, 1870. Wealth: Of What Does it Consist?, —. A Memoir of Stephen Colwell: Read before the American Philosophical Society, Philadelphia, 1871. The International Copyright Question Considered, 1872. The Rate of Interest and its Influence on the Relations of Capital and Labor, 1873. (speech to the Pennsylvania Constitutional Convention). Capital and Labor, 1874. (Report of the Committee on Industrial Interests and Labor in the Pennsylvania Constitutional Convention). The British Treaties of 1871 and 1874, —. The Senate Finance Bill, 1875. Manufactures: At Once an Evidence and a Measure of Civilization, —. To the Friends of the Union Throughout the Union, 1876. Appreciation of the Price of Gold: Evidence Before the U. S. Monetary Commission, —. The Three Most Prosperous Countries in the World, 1877. Resumption: When and How will it End?, —. Repudiation: Past, Present, and Future, 1879.

Жарияланған хат алмасу

Кейрінің көптеген басылымдары республикалық саясаткерлермен жеке хат алмасудан немесе тарату үшін жазылған публицистикалық хаттардан іріктелді. Одақтың сыртқы және ішкі саясаты және халық пен мемлекеттің жағдайындағы оның әсерлері туралы Президентке жолданған хаттар, Филадельфия, 1858 ж. (Джеймс Бьюкененге арналған хаттар). Қаржылық дағдарыс: себептері мен салдары, Филадельфия, 1860 ж. (Уильям С. Брайантқа арналған хаттар). Англияны соғыссыз басып озудың жолы: қағаз, темір, шаруа, теміржол және валюта мәселелері, Филадельфия, 1865 ж. (Скайлер Колфаксқа арналған хаттар). Қайта құру: өнеркәсіптік, қаржылық және саяси, Вашингтон, 1867 ж. (Генри Уилсонға арналған хаттар). Тыныштық бола ма? Қаржылық және саяси тыныштық?, Филадельфия, 1869 ж. (Улисс С. Грантқа жолданған хаттар). Валюталық инфляция: оның туындау себептері және тиімді түрде төмендету жолдары, 1874 ж. (Бенджамин Бристоуға арналған хаттар). Ақша тәуелсіздігі, 1875 ж. (Мосейс У. Филдке жолданған хат). Сауда, христиандық және өркениет, британдық еркін саудаға қарсы: Лондон Times газетіне жауап хаттары, Филадельфия, 1876 ж.