Кіріспе

76-шы Академиялық сыйлықтарды табыстау рәсімі 2003 жылғы ең үздік фильмдерді марапаттады және 2004 жылдың 29 ақпанында Лос-Анджелестің Голливудтағы Кодак театрында өтті. Рәсім барысында Кино өнері мен ғылымы академиясы (AMPAS) 24 номинация бойынша Академия сыйлықтарын (әдетте Оскар деп аталады) табыс етті. АҚШ-та ABC телеарнасы арқылы көрсетілген рәсімді Джо Рот продюсерлік етті, ал Луис Дж. Хорвиц режиссерлік етті. Актер Билли Кристал сегізінші рет жүргізіп отырды. Ол алғаш рет 1990 жылы өткен 62-ші рәсімге төрағалық етті және соңғы рет 2000 жылы өткен 72-ші рәсімді үйлестірді. Екі апта бұрын, 14 ақпанда Калифорния штатының Пасадена қаласындағы The Ritz Carlton Huntington Hotel & Spa қонақ үйінде өткен шарада жүргізуші Дженнифер Гарнер техникалық жетістіктері үшін Академия сыйлықтарын табыс етті. «Сақиналардың иесі: Патшаның оралуы» фильмі режиссер Питер Джексонға «Үздік режиссер» және «Үздік фильм» сыйлықтарын қоса алғанда, рекордтық 11 сыйлық жеңіп алды. Басқа жеңімпаздар: «Master and Commander: The Far Side of the World» және «Mystic River» екі сыйлықтан, ал «The Barbarian Invasions», «Chernobyl Heart», «Cold Mountain», «Finding Nemo», «The Fog of War: Eleven Lessons from the Life of Robert S. McNamara», «Harvie Krumpet», «Lost in Translation», «Monster» және «Two Soldiers» бір сыйлықтан алды. Бұл телехабарламаны АҚШ-та 44 миллионға жуық көрермен тамашалады, бұл соңғы төрт жылдағы ең көп көрілген телехабарлама болды.

Жеңімпаздар мен үміткерлер

76-шы «Оскар» сыйлығының үміткерлері 2004 жылдың 27 қаңтарында Беверли-Хиллстегі «Самуэль Голдвин» театрында Академия президенті Фрэнк Пирсон және актриса Сигурни Уивер тарапынан жарияланды. «Сақиналардың иесі: Патшаның оралуы» он бір номинация алып, ең көп үміткер болды; «Кейс және қолбасшы: Әлемнің алыс жағы» он номинациямен екінші орынға ие болды. Жеңімпаздар 2004 жылдың 29 ақпанында марапаттау салтанатында жарияланды. Он бір сыйлықпен «Сақиналардың иесі: Патшаның оралуы» «Оскар» тарихындағы ең көп сыйлық алған «Бен-Хур» және «Титаник» фильмдерімен теңесті. Сонымен қатар, он бір номинация бойынша толық жеңісі «Оскар» тарихындағы бір фильм үшін ең үлкен жетістік ретінде «Гиджи» және «Соңғы императорлар» фильмдерінің тоғыз сыйлығынан асып түсті. Бұл фильм сондай-ақ актерлік номинациясыз үздік фильм атағын жеңген онінші фильм болды. «Үздік режиссер» номинациясына ұсынылған София Коппола бұл номинацияда алғашқы американдық және жалпы алғанда үшінші әйел режиссер атанды. Оның әкесі Фрэнсис Форд Коппола мен атасы Карминнің бұрынғы жеңістерінің арқасында, «Түпнұсқа сценарий» санатындағы жеңісі оны тарихтағы үшінші буынның екінші «Оскар» иегері етті. Он үш жасында «Үздік әйел актриса» номинациясына ұсынылған Кейша Касл Хьюз, 2013 жылы номинация алған кезде тоғыз жастағы Квенжане Уоллис одан жас номинант болғанға дейін осы санаттағы ең жас үміткер болды. Шон Пенн мен Тим Роббинстің «Үздік актер» және «Үздік қосалқы актер» номинацияларындағы жеңісімен «Мистик өзен» екі актерлік жүлдеге де ие болған төртінші фильм болды.

Академияның құрметті сыйлығы

Блейк Эдвардс – экран үшін жазған, түсірген және өндірген керемет туындылары үшін құрметпен еске аламыз.

Ұсынушылар мен орындаушылар

Төмендегі адамдар жүлделерді табыс етті немесе жеке өнер көрсетті.

Баяндамашылар (келу реті бойынша)

Энді Геллер 76-шы жылдық «Оскар» марапаттау кешінің жарнамашысы, ашылу монтаждың ұсынушысы, «Ең үздік көмекші актер» сыйлығының тапсырушысы, «Сақиналардың иесі: Корольдің оралуы» фильмін «Ең үздік фильм» бөлімінде ұсынушы, «Ең үздік көркемдік безендіру» сыйлығының тапсырушысы, «Ең үздік анимациялық фильм» сыйлығының тапсырушысы, «Ең үздік костюм дизайны» сыйлығының тапсырушысы, «Мастер және Командир: Әлемнің алыс жағы» фильмін «Ең үздік фильм» бөлімінде ұсынушы, «Ең үздік көмекші актриса» сыйлығының тапсырушысы, Боб Хоупқа арналған құрмет көрсетудің ұйымдастырушысы.

Оуэн Уилсон «Ең үздік ойындық қысқа фильм» және «Ең үздік анимациялық қысқа фильм» сыйлықтарын тапсырушы, «You Will Be My Ain True Love», «The Scarlet Tide» және «Into the West» номинацияларындағы «Ең үздік ән» орындаушыларын таныстырушы.

Уилл Смит «Ең үздік арнайы эффектілер» сыйлығын тапсырушы, «Техникалық жетістіктер» және Гордон Е. Сойер сыйлығын ұсынушы, Блейк Эдвардқа арналған құрметті «Оскар» сыйлығын тапсырушы, «Lost in Translation» фильмін «Ең үздік фильм» бөлімінде ұсынушы, «Ең үздік грим» сыйлығының тапсырушысы.

Джон Траволта «Ең үздік дыбыс жазу» және «Ең үздік дыбыс монтаждау» сыйлықтарын тапсырушы, Кэтрин Хепбернге арналған құрмет көрсетудің ұйымдастырушысы, «Mystic River» фильмін «Ең үздік фильм» бөлімінде ұсынушы.

Дайан Лейн «Ең үздік қысқа метражды деректі фильм» сыйлығын тапсырушы.

Наоми Уоттс «Ең үздік толық метражды деректі фильм» сыйлығын тапсырушы (AMPAS президенті), «Есімде сақтау» құрмет көрсетуін ұсынушы.

Стинг «Ең үздік музыка» сыйлығын тапсырушы.

Жулианна Мур «Ең үздік фильм монтаждау» сыйлығын тапсырушы, «A Kiss at the End of the Rainbow» және «Belleville Rendez vous» номинацияларындағы «Ең үздік ән» орындаушыларын таныстырушы.

Уилл Феррелл «Ең үздік ән» сыйлығын тапсырушы, «Ең үздік шетелдік фильм» сыйлығының тапсырушысы.

Ума Турман «Ең үздік операторлық жұмыс» сыйлығын тапсырушы.

София Коппола «Ең үздік бейімделген сценарий» сыйлығын тапсырушы, «Seabiscuit» фильмін «Ең үздік фильм» бөлімінде ұсынушы.

Сьюзан Сарандон «Ең үздік түпнұсқа сценарий» сыйлығын тапсырушы, «Ең үздік режиссер» сыйлығының тапсырушысы, «Ең үздік актриса» сыйлығының тапсырушысы, «Ең үздік актер» сыйлығының тапсырушысы, «Ең үздік фильм» сыйлығының тапсырушысы.

Салтанатты рәсім туралы ақпарат

Алдыңғы жылғы салтанаттың рекордтық деңгейде төмен көрермендер санын ескере отырып, Академия бірнеше өзгерістер жасауға және алдағы шоуға жаңа продюсерді тартуға тырысты. AMPAS бұрынғы жылдардағыдай наурыздың соңында немесе сәуірдің басында емес, мерекелік шара ақпанның соңында өтетінін хабарлады. AMPAS коммуникация директоры Джон Павлик телеэфирді бір айға ертерек жылжытудың мақсаты «церемонияның құлдыраған телерейтингін жақсарту және Оскардың елдегі ең беделді марапаттау шарасы ретіндегі мәртебесін сақтау» екенін түсіндірді. Академияның бірнеше шенеунігі мұндай себептерді жоққа шығарғанымен, индустрияның кейбір өкілдері киностудиялардың Оскар маусымында жүргізген қарқынды науқандары мен лоббилеуін азайту үшін Оскардың күнін ертерек белгілегені де болжамдады. Бұл 14-ші марапаттау салтанатынан бері алғаш рет аталған мерзімнен тыс өткізілді. 2003 жылдың тамызында Академия кинопродюсері Джо Ротты салтанатты ұйымдастыруға жалдады. Келесі айда Рот тәжірибелі Оскар жүргізушісі Билли Кристалды сегізінші рет марапаттау кешін жүргізуші етіп шақырды. Марапаттауға қызығушылықты арттыру үшін Рот үш трейлер жасады, олар әртүрлі поп-музыкаларға (Мадоннаның «Голливуд», OutKast-тың «Hey Ya!», Pink-тің «Get the Party Started») қойылған. Трейлерлерде бұрынғы салтанаттардан алынған кадрлар және «Күтпегенге дайын бол» және «Бұл Оскар кеші» сияқты слогандар көріністер арасында жылқыздап көрсетілді. Бұл жарнамалық роликтер кинотеатрларда, бірнеше кабельдік арналарда және қатысатын Blockbuster дүкендерінде көрсетілді. Академия сондай-ақ ток-шоу жүргізушісі Опра Уинфриге оның авторлық ток-шоуындағы бір айлық сериясының бөлігі ретінде репетициялар мен кездесулерге беспрецеденттік қолжетімділік берді, ол телеэфирге дайындық процесін жарыққа шығарды. Көптеген тәуелсіз киностудиялар мен белгілі кинорежиссерлер бұл шешімге қарсы шығып, бұл кішкентай фильмдердің Оскарға үміткер болуына зиян келтіретінін айтты, себебі олар Академия мүшелерінің назарын аудару үшін прокаттан бұрын көрсетуге (скринерлерге) көп жүгінеді. 2003 жылдың желтоқсанында Нью-Йорктегі федералды судья бұл тыйымды монополияға қарсы заңды бұзады деп танып, күшін жойды.

Номинацияланған фильмдердің кассалық табыстары

27 қаңтарда номинациялар жарияланған кезде, бес үздік фильмнің жалпы кассалық жиынтығы 638 миллион долларды құрады, орташа алғанда әр фильмке 127 миллион доллар келді. «Сақиналардың иесі: Патшаның оралуы» үздік фильм номинациясы бойынша 338,3 миллион долларлық ішкі кассалық түсіммен ең көп табыс тапқан фильм болды.

Таспаның кідірісін іске асыру

Super Bowl XXXVIII кезінде жартылай ойын шоуындағы дау-дамайлар аясында ABC желісі бейсұндық пен әдепсіздікті көрмеу немесе естімеу үшін бес секундтық таспа кешіктіруді жүзеге асырды. AMPAS президенті Фрэнк Пирсон бұл шешімге жазбаша мәлімдеме жасап, "Тіпті қысқа уақытқа созылған таспа да телеарнаға цензура түрін енгізеді - тікелей үкіметтік бақылау емес, бірақ бұл желі өкілі үкіметтің не төзімділік танытатынын болжап отырғанын білдіреді, бұл тіпті нашар болуы мүмкін" деп мәлімдеді. Продюсер Джо Рот бұған жауап ретінде цензура тек қана тілге тиым салуға, саяси сөз сөйлеуге қолданылмайтынын қайталады.

Сыни пікірлер

Шоу бұқаралық ақпарат құралдарында әртүрлі пікірлерге ие болды. Chicago Tribune теледидар сыншысы Стив Джонсон шоудың "өте таныс және көңіл көншітпейтіндей әдепті" болғанына өкінді. Ол сондай-ақ ABC телеарнасының бес секундтық таспаны кешіктіру туралы шешімін де сынға алды. The Washington Post газетінің тілшісі Том Шейлс бұл рәсімнің "желлейтін желедің қатып қалуын қарау сияқты ғана қызықты болғанын" айтты. Сондай-ақ, ол марапаттаулардың арасында күтпеген жағдайлардың болмауы теледидардағы көңіл-күйдің болықпауына себеп болғанын қосты. San Francisco Chronicle газетінің жазушысы Тим Гудман: "76-шы жыл сайынғы "Оскар" марапаттары драма немесе комедиясыз, оқиғаның мәнін кетіріп, тіпті "Сақиналардың иесі" шедевріне де әділдік жасаған кезде де созылып кетті" деді. Басқа БАҚ-тар бұл хабарды жақсырақ қабылдады. Entertainment Weekly басылымының Кен Таккері Кристалдың "Стив Мартиннің тапқыр әзілдері мен Вупи Голдбергтің шексіз ойнақтығы арасындағы алтын ортаны тапқанын" мақтады. Шоу туралы ол "Голливудтың істей алмаған нәрсені істеді: бұл жыл кино үшін керемет жыл болды деп бізді сендірді" деді. The New York Observer газетінің кино сыншысы Эндрю Саррис шоудың "есте қалған ең күлкілі және ең жалықтырмайтын" болғанын жазды. Ол сондай-ақ продюсер Джо Ротты жоғары бағалап, "Бұл ескі сыншының пікірінше, мырза Рот, сіз өте жақсы жұмыс істедіңіз" деп қорытындылады. USA Today газетінің сыншысы Роберт Бьянко "Сақиналардың иесі" марапаттарының болжамдылығына қарамастан, "Кристалл кеш бойы күлкілі сәттерді ұстап тұра алды" деп түсіндірді. Ол сондай-ақ шоуды "өткен жылғы соғысқа толы шарадан гөрі әлдеқайда жарқын және көтеріңкі, сондай-ақ лайықты темпте өткен" деп мақтады.

Рейтингтер мен қабылдау

Америкалық ABC телеарнасындағы көрсетілімнің орташа көрермен саны 43,56 миллион адамды құрады, бұл өткен жылғы салтанатқа қарағанда 26%-ға артық. Барлығы шамамен 73,89 миллион көрермен марапаттаудың толық немесе бір бөлігін тамашалады. Сондай-ақ, бұл шоу алдыңғы салтанатпен салыстырғанда Нильсен рейтингісі бойынша жоғары нәтиже көрсетті – үй шаруашылықтарының 26,68%-ы 41,84 үлесімен бақылады. Бұдан өзге, 1849 демографиялық тобындағы көрермендер арасында 15,48 рейтингімен және 38,79 үлесімен жоғары рейтингі тіркелді. 2004 жылдың шілдесінде салтанатты шара 56-шы Primetime Emmy жүлдесіне тоғыз номинация алды. Екі айдан кейін, Луис Дж. Хорвицтің режиссерлік жұмысы үшін салтанат сол номинациялардың бірін жеңіп алды.