Кіріспе
1946 жылы 4 поршеньді қозғалтқышы бар американдық ауыр көтергіш әскери ұшақ. "Олд Шейки" лақап атымен белгілі Дуглас С-124 Глобмастер II – Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы Дуглас Ұшақтар компаниясы құрастырған американдық ауыр жүк тасымалдау ұшағы. C-124 1950-жылдар мен 1960-жылдардың басында Lockheed C-141 Starlifter пайдалануға кіргенге дейін АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAF) Әскери әуе көлігі қызметінің (MATS) негізгі ауыр жүк көтеру ұшағы болды. Ол MATS, кейіннен Әскери әуе көлігі басқармасы (MAC), сондай-ақ Әуе күштерінің резервтік және Ұлттық гвардия бөлімдерінде 1974 жылға дейін қызмет етті.
The Douglas C 124 Globemaster II, nicknamed "Old Shaky", is an American heavy lift cargo aircraft built by the Douglas Aircraft Company in Long Beach, California. The C 124 was the primary heavy lift transport for United States Air Force (USAF) Military Air Transport Service (MATS) during the 1950s and early 1960s, until the Lockheed C 141 Starlifter entered service. It served in MATS, later Military Airlift Command (MAC), units of the Air Force Reserve and Air National Guard until retired in 1974.
Жобалау және әзірлеу
Дуглас компаниясы C-124 ұшағын 1947 жылдан 1949 жылға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыста жасалған Douglas C-74 Globemaster ұшағының прототипінен және Берлин әуе көпірінен алынған сабақтарға сүйене отырып дамытты. Ұшақ төрт қуатты Pratt & Whitney R-4360 Wasp Major поршенді қозғалтқыштарымен жабдықталған. C-124 ұшағының дизайнында екі үлкен қақпалы есік, алдыңғы бөлігінде гидравликалық түрде басқарылатын пандус және артқы фюзеляждың астында жүк көтергіші болды. C-124 ұшағы жүк тасымалдауға қабілетті, ал 77 футтық (23 м) жүк бөлімінде екі жоғары көтергіш орнатылған, олардың әрқайсысы көтеруге қабілетті. Жүк тасушы ретінде ол танктер, қару-жарақ, жүк машиналары және басқа да ауыр техниканы тасымалдай алса, жолаушы тасымалдау режимінде екі қабатта толық жабдықталған 200 әскер немесе 127 науқас және оларды күтушілерді тасымалдай алатын. Ол сол кезде танктер мен бульдозерлер сияқты толық құрастырылған ауыр техниканы тасымалдай алатын жалғыз ұшақ болды. C-124 алғаш рет 1949 жылдың 27 қарашасында ұшты, ал C-124A 1950 жылдың мамыр айынан бастап жеткізіле бастады. Одан кейін C-124C ұшағы пайда болды, ол қуаттырақ қозғалтқыштармен және мұрын бөлігіне "тұмба" тәрізді құрылымға орнатылған APS 42 ауа райы радарымен жабдықталған. Кабинаны жылыту және қанаттар мен құйрық бөліктерін мұздан тазарту үшін қанат ұштарына жану жылытқыштары қосылды. Кейіннен C-124A ұшақтары да осы жаңалықтармен жабдықталды. Бір C-124C (52-1069, c/n 43978) Pratt & Whitney XT57 (PT5) турбовинтық қозғалтқышын сынау үшін JC-124C ретінде пайдаланылды, ол мұрын бөлігіне орнатылды.
Пайдалану тарихы
448 ұшақтың алғашқы жеткізілімдері 1950 жылдың мамыр айында басталып, 1955 жылға дейін жалғасты. C 124 Корея соғысы кезінде пайдаланылды, сондай-ақ Антарктидадағы Deep Freeze операциясы үшін жабдықтау операцияларына көмектесу үшін қолданылды. Олар бүкіл әлем бойынша АҚШ әскерлері үшін ауыр жүк тасымалын жүзеге асырды, соның ішінде Оңтүстік-Шығыс Азияға, Африкаға және басқа да жерлерге ұшуды қамтамасыз етті. 1959 жылдан 1961 жылға дейін олар Атлантика арқылы Англияға "Тор" зымырандарын тасымалдады. C 124 Вьетнам соғысы кезінде АҚШ-тан Вьетнамға материал жеткізуде кеңінен қолданылды. C 5A пайдалануға берілгенге дейін C 124 және оның бауыры C 133 Cargomaster өте ірі жүктерді тасымалдай алатын жалғыз ұшақтар болды. АҚШ Әуе күштерінің Стратегиялық әуе командасы (SAC) 1950 жылдан 1962 жылға дейін 50 C 124 Globemaster ұшағын пайдаланды. Төрт эскадрилья 1-ші, 2-ші, 3-ші және 4-ші стратегиялық қолдау эскадрильяларынан тұрды. Олардың басты міндеті ядролық қаруды әуе базалары арасында тасымалдау және оқу-жаттығулар мен шетелдегі орналасу кезінде SAC қызметкерлері мен жабдықтарын әуемен жеткізу болды. Әскери әуе көлігі қызметі (MATS) 1966 жылдың қаңтарына дейін басты оператор болды, содан кейін ұйым Әскери әуе көлігі басқармасы (MAC) болып қайта аталды. MAC құрылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, C 124 ұшақтарының соңғы үлгілері Әуе күштерінің резервіне (AFRES) және Әуе ұлттық гвардиясына (ANG) берілді. Бұл ауысулар 1970 жылы аяқталды. C 124C алған алғашқы ANG бөлімшесі, Грузия Әуе ұлттық гвардиясының 165-ші тактикалық әуе көлігі тобы (қазіргі 165-ші әуе көлігі қанаты) 1974 жылдың қыркүйегінде өзінің ұшақтарын (AF Serial No. 52 1066 және 53 0044) зейнетке шығарған соңғы Әуе күштері бөлімшесі болды.
Апаттар мен оқиғалар
23 наурыз 1951: Лоринг әуе базасынан Мильденхолл әуе күштері базасына ұшып бара жатқан C 124A 49 0244 ұшағы жүк бөлімшесінде өрт шыққанын хабарлап, "Мейдей" сигналын берді. Олар жүк контейнерлерін тастап, қонуға дайындалып жатқанын мәлімдеді. C 124 Ирландияның оңтүстік-батысында теңізге қонды. Ұшақ суға қонғанда зақымдалмаған еді. Барлық экипаж мүшелері құтқару жилеттерін киіп, ұшақтан шығып, 5 адамға арналған қауіпсіздік салдарына отырды. Салдарда суық ауа райына арналған жабдықтар, азық-түлік, су, сигнал шамы және Gibson Girl қолмен айналдырылатын апаттық радиостанциялары болды. Экипаж мүшелері салдарға отырғаннан кейін, Ирландиядан келген B-29 ұшқышы салдарды және олардың жаққан сигналдарын байқады. Олардың орналасқан жері туралы хабар берілді, ал ұшқыш отыны азайып бара жатқандықтан оқиға орнын тастап кетті. 1951 жылдың 25 наурызына дейін, яғни 19 сағаттан астам уақыт бойы АҚШ немесе одақтас елдердің басқа ұшақтары мен кемелері апат орнына жетпеді. Кемелер келген кезде, олар тек күйген контейнерлер мен жартылай құлаған қауіпсіздік салларын ғана тапты. Кемелер мен ұшақтар бірнеше күн бойы іздеу жұмыстарын жалғастырды, бірақ бірде-бір дене табылмады. Әуешілерді Кеңес Одағы барлау мақсатымен "ұрлап әкеткен" болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ олардың тағдыры әлі де құпия болып қала береді. 1951 жылғы Атлантикадағы C 124 ұшағының жоғалуы. 22 қараша 1952: Вашингтон штатындағы МакКорд әуе базасынан ұшып шыққан C 124A 51 0107 Аляска штатының Анкоридж қаласының шығысындағы Ганетт тауындағы Колони мұздығына құлап, 41 жолаушы мен 11 экипаж мүшесі қаза тапты. Ұшақтың сынықтары мен құрбандардың қалдықтарын Аляска Ұлттық гвардиясы 2012 жылдың 10 маусымында тапты. Мұздық еріген кезде олар көрінген. 2014 жылға дейін 17 құрбанның сүйегі табылды. 20 желтоқсан 1952: Вашингтон штатының Мозес-Лейк қаласынан (Ларсон әуе базасы) ұшып, "Слейн-Райд" операциясы аясында демалысқа Техасқа әскери қызметшілерді апап бара жатқан C 124 50 0100 ұшағы ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырады. Барлығы 87 әскери қызметші қаза тапты. 18 маусым 1953: C 124 51 137 ұшағы Жапониядағы Тачикава әуе базасынан ұшып кетті. Ұшып көтерілгеннен кейін бір қозғалтқыш істен шығып, ұшқыш апаттық қону жасауға мәжбүр болды. Ұшақтың жылдамдығы төмендеп, ұшқыш басқаруды жоғалтып, қарбыз егісіне құлап, 7 экипаж мүшесі мен 122 жолаушы қаза тапты. Ол кезде бұл авиация тарихындағы ең ірі апат еді. 6 сәуір 1956: C 124 52 1078 ұшағы Трэвис әуе базасынан ұшып көтерілгенде апатқа ұшырады. Апатта жеті экипаж мүшесінің үшеуі қаза тапты. Апатқа себеп, ұшақтың лифт басқару кабельдерін жөндеушілердің дұрыс орнатпауы болды. 2 сәуір 1957: C 124A 51 5176 ұшағы Кембридж шығанағына соңғы жақындағанда, Нунавутта (сол кезде Солтүстік-Батыс территориялар) DEW желісінің станциясын салуға қажетті жабдықтарды тасымалдай отырып, апатқа ұшырады. Зардап шеккендер болған жоқ, бірақ ұшақ жөндеуге жарамсыз болды. 31 тамыз 1957: 1-ші стратегиялық эскадрильяға қарасты C 124C 52 1021 ұшағы Техас штатының Эль-Пасо қаласындағы Биггс әуе базасына аспаптық жағдайда қонуға тырысқанда, нашар ауа райында апатқа ұшырады. Ұшақ Грузия штатының Саванна қаласына жақын Хантер әуе базасынан келген. Апатта бес экипаж мүшесі қаза тауып, он адам жарақат алды. 4 қыркүйек 1957: Вашингтон штатының Ларсон әуе базасынан ұшып шыққан C 124A 51 5173 ұшағы Нью-Йорк штатының Бингемтон қаласындағы Бингемтон әуежайына қонуға тырысқанда апатқа ұшырады. C 124A ұшағы Link Aviation компаниясына 20 тонна жабдық тасымалдаған. Тоғыз адамнан тұратын экипаж аман қалды. 27 наурыз 1958: C 124C 52 0981 ұшағы АҚШ-тың Техас штатының Бриджпорт қаласына жақын жердегі егістік жер үстінде USAF Fairchild C 119C Flying Boxcar, 49 0195 ұшағымен соқтығысып, Globemaster-дегі 15 адам мен Flying Boxcar-дағы үш адам қаза тапты. Екі көлік те төмен көріну жағдайында аспаптық ұшу ережелері бойынша VHF барлық бағыттағы радиомаяшықтан (VOR) өтетін жолмен қиылысты. C 124 солтүстік-солтүстік-шығыс бағытта 7000 фут (2100 м) биіктікте ұшып бара жатқан, ал C 119 оңтүстік-шығыс бағытта ұшып бара жатқан. Экипажға 6000 фут (1800 м) биіктікте ұшуды тапсырған, бірақ соқтығысу кезінде олардың ұшағы осы биіктікте болмаған. 16 қазан 1958: C 124C 52 1017 ұшағы Халетт шығанағының жанындағы 975,36 м биіктіктегі тауға құлап, борттағы 13 адамның 7-сі қаза тапты. Антарктика үстінен жүк тасымалдау миссиясы кезінде навигациялық қателіктер жіберілді. 18 сәуір 1960: C 124C 52 1062 ұшағы Ньюфаундленд және Лабрадордағы Стивенвилл Хармон әуе базасынан қатты тұманды күйде ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады. Барлығы тоғыз адам қаза тапты. 24 мамыр 1961: C 124 51 0174 ұшағы МакКорд әуе базасынан ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады. 22 жолаушы мен экипаж мүшесінің 18-і қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп марапатталған әскери қызметкерлердің бірі болған сержант Ллевеллин Моррис Чилсон төрт аман қалғанның бірі болды. 2 қаңтар 1964: C 124C 52–0968 ұшағы Уэйк аралының әуежайынан Гонолулудегі Хикам әуе базасына ұшып бара жатқанда, Гавайи аралынан 1200 км қашықтықта теңіз үстінде жоғалып кетті. Апатта сегіз экипаж мүшесі мен бір жолаушы қаза тапты. 22 қаңтар 1965: C 124 52 1058 ұшағы Афина әуежайына жақындағанда тауға құлап, барлық 10 жолаушы мен экипаж мүшесі қаза тапты. 12 ақпан 1966: C 124 52 0980 ұшағы Испаниядағы Морон әуе базасынан Мурсия–Сан-Хавьер әуежайына ұшып бара жатқанда, Сьерра-Невада тауларындағы 3481,73 м биіктіктегі Пико-Муласен тауына құлап, борттағы барлық сегіз адам қаза тапты. 28 шілде 1968: C 124A 51 5178 ұшағы Парамарибо Зандериден Ресифиге ұшып бара жатып, Ресифиге қонуға дайындалып келе жатқанда, 1890 фут биіктіктегі төбеге ұшып кірді. Он адам қаза тапты. 26 тамыз 1970: C 124 52 1049 ұшағы Алеут аралдарындағы Колд-Бей әуежайына қонуға дайындалып келе жатып апатқа ұшырады. Борттағы барлық жеті адам қаза тапты. 3 мамыр 1972: C 124 52 1055 ұшағы Йохан Адольф Пенгел халықаралық әуежайына қонуға дайындалып келе жатып апатқа ұшырады. Борттағы барлық 11 адам қаза тапты.