Молфетта: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Молфетта (molˈfetta; Molfettese: Melfétte) – Италияның оңтүстігіндегі Апулия аймағындағы Бари метрополитен қаласының солтүстік бөлігінде орналасқан қала. Онда жақсы қалпына келтірілген ескі қала және өзіне тән диалект бар.

Тарих

Тұрақты мекендеудің ең ерте жергілікті белгілері Италияның оңтүстігіндегі ең маңызды осындай орындардың бірі – Пуло неолиттік ескерткішінде табылды. Қаланың бастауы шағын балықшы портына дейін жетеді; б.з.д. IV ғасырдағы ескі қабірлер балықшылар ауылы болғанын көрсетеді. Болашақ қаланың орналасқан жері римдік Рубо саудасы үшін қолайлы жағалау ұсынды. Туренум (Трани) мен Нациолум (Джиованиза) арасындағы жағалаудағы топонимнің алғашқы тізімі үшінші ғасырға тән Itinerarium Provinciarum Antonini Augusti-де кездеседі. Респа деп аталатын орын, ықтимал, Мельфа топонимінің қате жазылуы болып табылады, ол шағын балықшылар ауылына сілтеме жасайды. Қала туралы алғашқы ресми құжат 925 жылдың қараша айында жазылған; ол Сант-Андреа түбегінде орналасқан Мелфи цивитасы туралы мәлімет береді. Қала Византия үстемдігі кезінде дамыды, кейіннен Ломбардтар басып алып, оны Беневенто герцогтығының құрамына қосты. Қала сарациндердің көптеген шабуылдарын тойтарды. Тәуелсіз теңіз порты ретінде Мольфетта Венеция, Александрия, Константинополь, Сирия, Амальфи және Рагуза сияқты Жерорта теңізінің басқа да нарықтарымен сауда жасады. 11 ғасырдың басында нормандықтар келді, ал қала сақтап қалған автономиясы оның шығыспен сауда порты және қасиетті жерлерге сапарлайтын қажылардың кемеге міну порты ретінде дамуына ықпал етті. Крест жорықтары қаланың маңыздылығын арттыруға мүмкіндік берді. Көптеген қажылардың арасында Бавариялық Конрад та болды, ол қалаға настолько ғашық болғандықтан, Мольфеттаның қорғаушы әулиесі Сан-Корадо ретінде қадірленді. Анжуліктер билігі кезінде қала тәуелсіздігін сақтап қалды. Алайда, Арагон патшалығының Оңтүстік Италияға келуі француз, испан және итальяндықтар арасындағы қақтығыстарды күшейтті. Бұл соғыстар Италияның оңтүстігінде өлім-жұлым мен қиратуға әкелді: 1529 жылдың 18-19 шілдесіндегі француздықтардың Мольфеттаға шабуылы қаланың экономикалық жаңаруына тосқауыл қойды. 2006 жылдың ақпан айында Мольфетта Халықаралық жастар парламентіне тамаша жай таныстырды, бұл шара өткен жылы Кентербериде өткен болатын.

The earliest local signs of permanent habitation are at the Neolithic site of Pulo, one of the most important such sites in southern Italy. The origins of the city can be traced to a small fishing port; antique graves testify to a fisherman's village in the fourth century BC. The position of the future city offered a valid landing to the commerce of Roman Rubo. The first indication of a toponym on the coast between Turenum (Trani) and Natiolum (Giovinazzo) is in the Itinerarium Provinciarum Antonini Augusti, edited from a third century core. The place denominated Respa was probably a wrong transcript of the toponym Melpha, referring to a small village of fishermen. The first official document that mentions the city dates to November 925; it documents a civitas denominated Melfi, situated on a peninsula named Sant'Andrea. The city developed under Byzantine dominion, and was later conquered by the Lombards, who included it in the Duchy of Benevento. The city repelled repeated assaults by the Saracens. As an independent seaport, Molfetta traded with other Mediterranean markets, including Venice, Alexandria, Constantinople, Syria, Amalfi and Ragusa. At the beginning of the 11th century the Normans arrived, and the autonomy that the city preserved helped foster its development as both a commercial port with the east, and as port of embarcation for pilgrims heading to the Holy Land. The Crusades permitted the city to assume a wider importance. Among the many pilgrims was Conrad of Bavaria, who was so enamoured of the city that he became venerated as San Corrado, the protecting saint of Molfetta. During the Angevin dominion the city succeeded in remaining autonomous. However, the arrival of the Aragonese kingdom to Southern Italy, spurred turbulent struggles between French, Spanish and Italians. These wars provoked death and destruction in the whole south of Italy: the Sack of Molfetta at the hands of the French, 18–19 July 1529, was an episode that stalled the economic rebirth of the city. In February 2006, Molfetta hosted International Youth Parliament, an event which took place the previous year in Canterbury.

География

Провинцияның солтүстік-батыс бөлігінде, Барлетта-Андрия-Трани провинциясының шекарасына жақын және Адриатика теңізі жағалауында орналасқан Молфетта қаласы Бискелье (BT), Джовинаццо, Терлицци және Руво-ди-Пулья муниципалитеттерімен шектеседі. Қала Андриядан 27 км, Барлеттадан 31 км және Бариден 34 км қашықтықта жатыр.

Негізгі көрікті жерлер

Иль-Пулу – Оңтүстік Италиядағы ең маңызды неолиттік ескерткіштердің бірі. Бұл терең үңгір, ішінде көптеген шағын үңгірлер мен ежелгі құрылыстардың қалдықтары сақталған. Ескі собор (Duomo di San Corrado) XII–XIII ғасырларда Апулиялық роман стилінде, базиликалық жоспармен, жергілікті тастан салынған. Неф төрт орталық крест пішіндес пилястрлармен бөлінген екі дәлізден тұрады. Еденінде екі күмбез орналасқан. Апсидадан екі мұнара көтеріледі, олардың бірі күзет мұнарасы, екіншісі – әдеттегі қоңырау мұнарасы. Ішкі кеңістігі XVI ғасырға жататын ерекше діни заттармен безендірілген. Теңіз жағалауындағы Торре Кальдерина (XV ғасыр) және қала қабырғаларына кіріктірілген Торрионе Пассари сияқты бірнеше күзет мұнаралары бар. Жаңа собор, немесе Сиелодағы Санта-Мария-Ассунта шіркеуі 1610 жылдан бастап иезуиттермен салынған. Онда қаланың қасиетті покровительі, Бавариялық Сан-Коррадоның қалдықтары күміс реликвиарлық бюстінде (XVII ғасыр) сақталған, оны Г. Тодаро жасаған. Сан-Бернардино-да-Сиена шіркеуі (1451, 1585 жылы қайта жаңартылған) Duccio d'Andrea (XV ғасыр) мен басқа да кейінгі суреттерден тұратын триптихті қамтиды. Ренессанс стиліндегі хоры ерекше көзге түседі. Ілеспе монастырь қазір Палаццо Чивико (қалалық әкімшілік) болып табылады. Санто-Стефано шіркеуі 1286 жылдан бастап салынған, бірақ 1586 жылы Ренессанс стиліндегі тас қасбетімен толықтырылған. Palazzo Giovene – 16 ғасырға жататын сарай, қазір қалалық әкімшілік ретінде пайдаланылады. Онда Ренессанс стиліндегі ерекше портал бар. Санта-Мария Консолатриче дельи Аффлитти шіркеуі, қарапайым тілде Чиеса-дель-Пургаторио деп аталады, 1643 жылы салынған және 1667 жылы киеленген. Қасбетінде қасиетті Стефан, Петр, Павел және Лаврентийтің мүсіндері орналасқан, ал екі жақтағы шыңдарында – қасиетті Хоаким мен Аннаның бейнелері бейнеленген. Ішкі кеңістігінде Бернардо Каваллино мен туған жерінен шыққан Коррадо Джакинтоның суреттері сақталған. Сан-Пьетро Апостоло шіркеуі, жай ғана "Сан-Пьетро шіркеуі" деп аталады, XII ғасырда болған, бірақ қазіргі барокко стиліндегі қасбеті мен қоңырау мұнарасы бар. Ол ескі қаланың ортасында, Муниципио алаңына жақын, сол атаумен көшенің басында орналасқан. Голгофа ғибадатханасы – 1856 жылы салынған шағын нео-готикалық құрылыс, оны жергілікті сәулетші Коррадо Де Джудисибус жобалаған. Қаладан екі километр қашықтықта, Бискелие қатысты бағытта Мадонна деи Мартири базиликасы орналасқан. Қазіргі шіркеудің мұнарасы XI ғасырға жататын ескі шіркеудің үстіне салынған, оның тек күмбезі мен негізгі құрылымы бүгінгі құрбандық алтарінің орнында сақталған. Ілеспе Крестонос ауруханасы да XI ғасырға жатады. Базиликада 1188 жылы крестоносшылардың сыйлаған мүсіні сақталған. Шығыс жағалаудағы Молфетта маяғы әлі де жұмыс істеп тұр.

Il Pulo is one of the most important Neolithic sites of southern Italy. It is a circular cave deep with grottoes and remains of old constructions. The Old Cathedral (:it:Duomo di San Corrado) was built in the twelfth–thirteenth centuries in Apulian Romanesque style, using local stone on a basilica plan, a nave with two aisles divided by four central cross shaped pilasters. The floor has two domes. From the apse area rise two towers, one of which acted as watchtower, the other has the usual campanile. The interior has some notable religious furnishings from the sixteenth century. Several watchtowers, such as the Torre Calderina (fifteenth century) on the seaside, and the Torrione Passari, inglobated in the town's walls. The New Cathedral, or church of S. Maria Assunta in Cielo, was built by the Jesuits from 1610. It houses the remains of the city's patron, San Corrado of Bavaria, in a silver reliquary bust of the saint (seventeenth century) by G. Todaro. The church of San Bernardino da Siena (1451, rebuilt in 1585) includes a triptych by Duccio d'Andrea (fifteenth century) and other later paintings. Notable is the Renaissance choir. The annexed convent is now the Palazzo Civico (town hall). The church of Santo Stefano, built from 1286, but with a Renaissance stone façade added in 1586. Palazzo Giovene is a 16th century palace, now used as Town Hall. It has a notable Renaissance style portal. The church of Santa Maria Consolatrice degli Afflitti, simply known as Chiesa del Purgatorio, dating from 1643 and consecrated in 1667. The façade has statues representing Sts. Stephen, Peter, Paul and Lawrence and, on the two side summits, those of St. Joaquim and St. Anne. The interior houses paintings by Bernardo Cavallino and native son Corrado Giaquinto. The church of San Pietro Apostolo, simply called "San Pietro's Church", just existing in the twelfth century, but with the actual Baroque façade and bell tower, situated in the old town, at the begin of the street of the some name, near the Municipio Square. The Temple of Calvary, a small Neo Gothic construction built in 1856 and designed by the local architect Corrado De Judicibus. Two km outside the city in the direction of Bisceglie, is the basilica sanctuary of the Madonna dei Martiri. The current nave of the church is partially built over the old eleventh century church, of which only a dome and the underlying structure remain, in today's altar area. Annexed is the Crusaders Hospital, also from the eleventh century. The basilica conserves an image that was a votive gift of some Crusaders in 1188. The Molfetta Lighthouse on the eastern pier; still active today.

Адамдар

Молфеттаның тумалары – кардинал Анжело Амато, Росселла Бискотти (суретші), Луиджи Капоторти (XIX ғасыр композиторы), Леонардо Андриани (көшпенді), Коррадо Джакинто (рококо кеземінің суретшісі), Доменико Лекциси (Муссолининің мәйітін ұрлағанымен танымал), Риккардо Мути (дирижер), Жироламо Минервини (өлімге ұшыраған судья), Капарецца (рэпер), Гаэтано Сальвемини (фашизмге қарсы саясаткер және жазушы) және Витанжело Спадавеккиа (қақпашы).

Көші-қон

Италиялықтардың жаппай көшіп-қону кезеңінде, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, көптеген Молфетта тұрғындары Оңтүстік Австралиядағы Порт Пири қаласына көшіп кетті. Порт Пириде Молфетта мәдениеті тойланады және Порт Пири мен Молфеттаның шенеуніктері бүгін де жақын байланыста. Америка Құрама Штаттарында көптеген молфетталық иммигранттар Нью-Джерси штатының Хобокен қаласында қоныстанды, онда олардың үлкен тобы әлі де сақталған.