Кіріспе

XIV корпус – АҚШ армиясының корпус деңгейіндегі құрамасы, бастапқыда 1933 жылғы 1 қазанда Ұйымдастырылған резервте құрылған. XIV корпустың Екінші дүниежүзілік соғыстағы тарихы 1942 жылғы желтоқсанға дейін жетеді. Кейін генерал-майор Александр Патч басшылығымен XIV армия корпусы американдық 23-ші және 25-ші жаяу әскер дивизияларын, 2-ші теңіз жаяу әскер дивизиясын және 147-ші жаяу әскер полкінің ұрыс тобын 1943 жылғы ақпан айының басында Гуадалканалдан жапондықтарды ығыстырған соңғы шабуылда басқарды. 70-ші жағалау артиллерия полкі (қосымша әуе қорғаныс) 1943 жылғы 23 мамырда орналасты. XIV армия корпусы күзеткен әуе алаңдарынан одақтас авиациясы Жаңа Джорджиядағы жаудың маңызды Мунда әуе алаңдарын бейтараптандыруды бастады. Генерал-майор Оскар Грисволд 1943 жылғы 26 сәуірде Патчтан кейін XIV корпустың командирі болды. 1943 жылғы 30 маусымда Рендова аралдарына шабуылмен басталған жылдам науқанда генерал Грисволдтың әскерлері, оның ішінде 43-ші (Жаңа Англия) және 37-ші (Баккей) жаяу әскер дивизиялары, сондай-ақ 25-ші дивизияның бөлімшелері 6 тамызда Жаңа Джорджия мен маңызды Мунда әуе алаңын басып алды. Жақын аралдарды тазалау жұмысы аяқталды және Жаңа Джорджия науқаны 1943 жылғы 6 қазанда аяқталды. Мундадан ұшып келген американдық және жаңа зеландиялық авиациясы Бугенвильдегі Кахили және басқа да жау әуе алаңдарын бейтараптандыруды бастады. XIV корпус 1944 жылғы наурыз айында Бугенвильде Жапонияның 17-ші армиясын жеңді. Бұл армияның бір бөлігі – Қытайдағы алғашқы науқандарда Жапонияның ең жақсы дивизиясы саналған және 1937 жылы Нанкин қаласын басып алуда маңызды рөл атқарған 6-шы жаяу әскер дивизиясы. Бугенвиль науқанында 37-ші және Америка дивизиялары, сондай-ақ Фиджи әскери күштерінің екі батальоны XIV корпустың негізгі жауынгерлік бөлімдері болды. 93-ші (негрлік) жаяу әскер дивизиясының бөлімшелері шайқастың қызу шағынан кейін келді және шегініп келе жатқан жапондық әскерлерге қиындық тудыруға көмектесті. Америкалықтар қоныс тепкен кезде Бугенвильде 65 000 жапондық әскер болды, олардың 8 200-і шайқаста, ал 16 600-і аурудан қайтыс болды. Бугенвиль периметріндегі үш әуе алаңы одақтас авиациясының базасы ретінде пайдаланылды, ол бір кезде қуатты болған жапондық әуе және теңіз базасы Рабаулды (Жаңа Британия) жаудың аралдық империясының әлсіз аванпостына дейін азайтты. Орталық Тынық мұхитындағы ірі жапондық әуе және теңіз базасы Трукқа жасалған алғашқы шабуыл Бугенвиль арқылы Он үшінші әуе күшінің "Бостандықтар" ұшақтарымен ұйымдастырылды. Соломон аралдарындағы науқандардан кейін XIV армия корпусы "Соломон аралдарының патшалары" деген лақап ат алды.

Маниланы азат еткендер

XIV армия корпусы өзінің алғашқы дивизияларымен – 37-ші және 40-шы (Sunshine) жаяу әскер дивизияларымен 1945 жылдың 9 қаңтарында Филиппин, Лусон, Лингаен шығанағының жағалауына қонды. Жапондық гарнизон толыққанды күйреп, S күніне үш күн бұрын, қарқынды теңіз және әуе шабуылдары басталғанда қашқандықтан, қону қарсылықсыз жүзеге асты. Корпус сирек кездесетін қарсылыққа тап болып, Манилаға қарай оңтүстікке жылдам ілгерілеп, Бірінші Бинмали, Сан-Карлос, Маласики және Тарлак қалаларын басып алды. Бамбанда жау 40-шы дивизия секторында, Замбалес тауларының етегінде бекініп алған. 37-ші және 40-шы дивизиялар бірдей шабуылдап, 37-ші дивизияға Манилаға қарай жол ашу үшін қарсылықты жеткілікті деңгейде әлсіретті. 40-шы дивизияға табандылықпен қарсы тұрған жапондықтарды ұстап тұру және жою міндеті жүктелді. Гимбадан 1-ші кавалерия дивизиясы Манилаға қарай жылжып, Кабанатуан, Санта-Роза және Гарапан қалаларын басып алды. 1945 жылдың 1 ақпанына қарай 37-ші және 1-ші кавалерия дивизиялары Филиппин астанасы үшін болатын шайқасқа дайындықпен Маниланың солтүстігіне жетті. 2 ақпанда 11-ші әуе десанттық дивизияның бөлімдері Батангас провинциясының батыс жағалауындағы Насугбуға әуе және десант шабуылын жасады, бұл бұрынғы американдық теңіз базасы Кавитеден 32 шақырым оңтүстік-батыста орналасқан. Бұл қадам Маниланың оңтүстігіндегі жапондық күштерді оқшаулау мақсатында жасалды. 11-ші дивизия XIV корпустың бақылауына өтіп, 37-ші және 1-ші кавалерия дивизияларының колонналарымен қосылуға қарай шабуылды бастады. 3 ақпанда 1-ші кавалерия дивизиясы Манилаға кірді, Санто-Томас түрмесінен 3700 американдық тұтқынды босатып алды, ал келесі күні 37-ші дивизияның сарбаздары Билибид түрмесіне кіріп, 1941 жылы Батан және Коррегидорда тұтқындалған 800 американдық азамат пен сарбазды азат етті. Пасиг өзенінің солтүстігіндегі қарсылық тез басылды, бірақ жапондықтар Маниланың оңтүстігінде аяусыз шайқасты. 37-ші, 1-ші кавалерия және 11-ші әуе десанттық дивизияларының күштері 13 ақпанда Манила қаласында бірікті. Осы уақытта 6-шы (Қызыл жұлдыз) жаяу әскер дивизиясы 17 ақпанда XIV корпусына қосылып, Маниланың шығысындағы Шимбу шебінде жақсы бекінілген жау күштеріне шабуыл жасады. Әуе, парашют және жердегі шабуылдар кезінде 11-ші әуе десанттық дивизиясының бөлімдері, XIV корпустың арнайы күштерінің көмегімен, 23 ақпанда Лос-Банос түрме лагерінен 2100 американдық тұтқынды босатып алды. 37-ші дивизияның 24 ақпанда ежелгі Intramuros қаласын басып алуымен жаудың негізгі қарсылығы күйреп кетті. Жапондықтар бекініп алған үш қоғамдық ғимаратты және Манила шығанағын тазалау жұмыстары аяқталды, онда жапондықтар батқан кемелерде қорғаныс орнатқан. 1-ші кавалерия және 11-ші әуе десанттық дивизияларының негізгі бөлімдерімен Оңтүстік Лусонды тазалау жұмысы 15 наурызда басталды, ал 20 мамырға қарай аймақ жапондық ұйымдасқан қарсылықтан азат деп жарияланды. Содан кейін 1 шілдеде корпус 6-шы, 32-ші (Қызыл жебе), 37-ші және 38-ші (Циклон) дивизияларымен бірге Солтүстік Лусонды тазалауды бастады.

Үгіт-жаттығу кредиттері және соғыстан кейінгі қызмет

XIV корпус Гуадалканал, Солтүстік Соломон аралдары, Бисмарк архипелагы және Лусон операцияларында көзге түсті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1957 жылдан 1968 жылға дейін XIV корпус Миннеаполис, Миннесота штатында орналасқан болатын.