Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Милн шығанағы шайқасы (25 тамыз – 7 қыркүйек 1942), сонымен қатар жапондықтардың RE операциясы немесе Раби шайқасы (ラビの戦い) деп белгіленген, Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты науқанының бір бөлігі болды. Жапон теңіз әскерінен шыққан, Kaigun Tokubetsu Rikusentai (Арнаулы теңіз десанттық күштері) деп белгілі жауынгерлер, екі кішкентай танкпен Жаңа Гвинеяның шығыс ұшында орналасқан Милн шығанағындағы одақтастардың әуежайларын шабуылдады. Нашар барлау жұмысының салдарынан, жапондықтар Австралия гарнизонының нақты мөлшерін дұрыс бағаламады және әуежайлардың тек екі-үш ротамен қорғалғанына сеніп, 1942 жылдың 25 тамызында бір батальонға шамалас күшті түсірді. "Ультра" барлау деректерінің арқасында алдын ала ескертілген одақтастар гарнизонды күшейтті. Басында шағын шабуыл жасаған күштерінің бір бөлігі Австралия Корольдік әуе күштерінің ұшақтарымен құрлыққа қонуға тырысқанда жойылғандықтан қиындыққа тап болғандарына қарамастан, жапондықтар тез арада ішкі жерге еніп, әуежайларға қарай жылжуды бастады. Олар Австралия милициясының әскерлерімен, қорғаныстың бірінші шебімен кездескенде қаһарлы шайқас болды. Бұл әскерлер бірте-бірте кері шегінді, бірақ австралиялықтар жапондықтар күтпеген тәжірибелі Екінші Австралия императорлық күштерінің бөлімдерін алға шығарды. Одақтастардың әуедегі басымдығы жағдайды өзгертуге көмектесті, майдан дағы әскерлерге тікелей қолдау көрсетіп, жапондықтардың логистикалық желілерін нысанаға алды. Өздерін күшті кем деп сезінген, жабдықтаумен қиындыққа тап болған және ауыр шығынға ұшыраған жапондықтар күштерін кері қайтарып, 7 қыркүйек 1942 жылы шайқасты аяқтады. Бұл шайқас Тынық мұхитындағы соғыстың алғашқы ірі шайқасы ретінде танылады, онда одақтас әскерлері жапон құрлық әскерлерін шешуші түрде жеңді. Бұған дейін жапон құрлық әскерлері Тынық мұхитындағы басқа жерлерде жеңіліске ұшыраған болса да, Милн шығанағындағыдай толыққанды шегінуге және стратегиялық мақсаттарынан бас тартуға мәжбүр болған жоқ. Сондай-ақ, бұл одақтастардың жапондықтарға және жеңіске жету мүмкіндіктеріне деген көзқарасына осындай күшті әсер етпеді. Милн шығанағы жапондықтардың салыстырмалы түрде шағын күштерді қолданып кеңейу мүмкіндігінің шектерін көрсетті, әсіресе одақтастардың әскерлерінің саны артып, әуе кеңістігін бақылауы күшейген кезде. Шайқастың нәтижесінде одақтастардың рухы көтерілді және Милн шығанағы аймақтағы келесі операцияларды жүргізу үшін маңызды одақтастар базасына айналды.

География

Милн шығанағы – Папуа территориясының (қазіргі Папуа-Жаңа Гвинеяның бөлігі) шығыс шетіндегі 97 шаршы шақырымдық (251 км²) қорғалған шығанақ. Оның ұзындығы 35 шақырым, ені 16 шақырым, ал тереңдігі ірі кемелердің кіруіне жеткілікті. Жағалау аймағы тегіс, әуеден жақсы көрініспен қамтамасыз етілген, сондықтан ұшу-қону жолақтары үшін қолайлы, бірақ оны көптеген өзен салалары мен мангр батпақтары кесіп өтеді. Батпақты жерлер мен жоғары жауын-шашын мөлшері (шамамен бір жылда) аймақты безгекке және су тасқынына бейім етеді. Су тасқынынан кейін жағалау жазықтары "қою лаймен қапталған, жүріп өтуге дерлік мүмкін емес батпаққа" айналады, ал жері дамуға жарамсыз. Шығанақтың солтүстігі мен оңтүстігінде Стирлинг таулары орналасқан, олар кей жерлерде биіктігіне жетеді және Кунай шөбімен, тығыз бұталы алқаптармен жабылған. Құрылыс және дамуға қолайлы негізгі жер бедері шығанақтың басында орналасқан. 1942 жылы бұл аймақта пальма майы, кокос және какао плантациялары, сондай-ақ бірнеше пирс және ауылдар орналасқан, олар Австралия Жаңа Гвинея әкімшілік бірлігінің (АНГАУ) майоры Сидней Эллиотт Смит "қанағаттанарлық" деп сипаттаған, бірақ шын мәнінде тек топырақ жол болған, ені шақырымдық жол жүйесімен байланысқан. Аймақ сиреп қоныстанған, бірақ жол бойында бірнеше ауылдар болған. Ахиома ең шығысында орналасқан, ал батыста Гили Гилимен бірге Лилихоа, Вага Вага, Горони, КБ Миссиясы, Раби және Киларбо ауылдарымен шектеседі.

Әскери жағдай

Жапонияның Тынық мұхиты аймағына басып кіруі 1941 жылдың желтоқсан айының басында Гонконг шайқасында және Малайя кампаниясында британдық және Достас елдерінің күштеріне, сондай-ақ Пёрл-Харборда кездескен АҚШ Тынық мұхиты флотына шабуылдармен басталды. Олар оңтүстікке қарқынды жылдамдықпен ілгерілеп, Малайядағы қарсылықты жеңіп, 1942 жылдың ақпан айында Сингапурды басып алды, Тимор, Рабаул және Голландтың Шығыс Индиясын сәтті иеленді. Порт-Морсбиді басып алуға бағытталған жапондық теңіз операциясы мамыр айында Коралл теңізіндегі шайқаста жеңіліске ұшырады, бірақ басқа жерлерде Филиппиндегі американдық күштер капитуляциялады, ал жапон күштері Бирма арқылы Үндістанға қарай жылжуда болды. Жапондықтар Коралл теңізінде жеңілгенімен, Порт-Морсбиді басып алуға тағы бір әрекет күтілуде еді. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының Жоғарғы Бас қолбасшысы, генерал Дуглас Макартур Порт-Морсбиді қорғау үшін әуе базаларын құруға шешім қабылдады. Батысқа қарай ол Голланд Жаңа Гвинеясындағы Мераукеде әуе базасын салуға рұқсат берді. Тағы бір база, "Бостон" кодолық атымен, 20 мамырда шығысқа қарай, көбінесе зерттелмеген Абау-Муллинс порты аймағында құрылуына рұқсат берілді. Теңіз арқылы Порт-Морсбиге жақындаған кез келген жапон күші осы базалардың басынан өтуі керек еді, бұл оларды ертерек анықтауға және шабуыл жасауға мүмкіндік беретін еді. Бірақ шығыстағы базаның басқа да артықшылықтары бар еді. Рабаулға және солтүстіктегі басқа жапон базаларына миссияларды орындайтын бомбалаушылар Оуэн Стэнли тау тізбегінің үстінен ұшуға мәжбүр болмайды, сондай-ақ таулардағы ауа райының өзгеруіне және ауа турбуленттігіне ұшырамайды. Сондықтан, ауыр бомбалаушыларға арналған қону жолағы қажет болды, олар Порт-Морсбиден және Солтүстік Австралиядағы базалардан осы жерге келіп-кетуі керек еді. Достас күштерінің Бас қолбасшысы, генерал сэр Томас Блейми, 24 мамырда Бостонға гарнизонды таңдады. Әскерлерге олардың миссиясы жапон шабуылдарына қарсы қорғану ғана екені және ірі шабуыл болған жағдайда олар құнды заттардың барлығын жойып, кері шегінетіні хабарланды. Бостон жобасы сәтсіз аяқталды, себебі аймақты барлау қолайсыз есеп берді, ал Эллиотт Смит Милн шығанағын қолайлы балама ретінде ұсынды. 8 маусымда он екі америкалық және австралиялық саяхатшылар тобы Consolidated PBY Catalina ұшағымен Милн шығанағын зерттеуге шықты. Олар әуе базасын салуды жеңілдететін жазық жерлерге, жолдарға және пирске таң қалды. Топтан оңтайлы есеп алғаннан кейін, 11 маусымда Макартурдың Бас штабы Бостонды жойды және оның орнына Милн шығанағын бекітті. Милн шығанағына "Фолл Ривер" кодолық аты берілді. Орналасқан жерлердің аттарын кодтық атау ретінде пайдаланудың тиімсіздігі байқалды, себебі кейбір жабдықтар қате жіберіліп, Массачусетс штатындағы нағыз Фолл-Риверге жеткізілді.

Достастар

Бірінші әскерлер 25 маусымда Голландияның KPM кемелерімен және шабуылға қарсы шұңқырмен, корветпен бірге Порт-Морсбиден Милн шығанағына келді. Карсик папуалық жұмысшылардың бензин барабандарынан асығыс құрастырған понтондық айлаққа тоқтады, оларды ANGAU жалдаған, содан кейін кемелерді түсіруге көмектесті. Әскерлер құрамында екі жарым рота және 14-ші жаяу әскер бригадасының 55-ші жаяу әскер батальонынан автоматтар, сегіз Бофорс 40 мм қаруы бар 9-шы жеңіл зениттік батарея, сегіз .50 калибрлі автоматтармен АҚШ-тың 101-ші жағалаулық артиллерия батальонының (авиацияға қарсы) взводы және 23-ші ауыр зениттік батареяның екі 3,7 дюймдік зениттік пулеметі болды. АҚШ Армиясының 46-шы инженерлік корпусының E ротасы Bontekoe әуе базасын салу жабдығымен келді. Голландиялық Ост-Индияның құлдырауынан кейін 29 KPM кемесі Австралияға қашып кетті. Олар голландтық және явандық экипаждармен жұмыс істеді және Милн шығанағындағы гарнизонның тіршілік көзі болды, науқан кезінде әр үш сапардың екеуін жасады, қалғандарын австралиялық, британдық және америкалық кемелер жасады. Папуадағы ұрыстар кезінде KPM-нің бес кемесі жоғалып кетті. Бірінші әуеайлақта жұмыс 8 маусымда басталды, Гили Гили маңындағы аумақты ANGAU қадағалауымен папуалық жұмысшылар және АҚШ-тың 96-шы инженерлік жеке батальонының қызметкерлері тазартты. 46-шы инженерлік корпустың Е ротасы 30 маусымда жұмыс істей бастады. Ұшу-қону жолағынан басқа, олар 32 ұшқыштың камуфляжмен таралуы үшін аймақтар, такси жолдары мен 500 адамға арналған тұрғын үйлер салуға міндетті болды. Әуе базасы мен гарнизонды қолдау үшін бір взвод доктар мен жолдарда жұмыс істеуге жіберілді. Милн шығанағындағы арналар терең суға апаратын кемелерге жағалаудан 12 метр қашықтықта жүзуге мүмкіндік берсе де, оларды понтонға түсіріп, жүктерді көліктерге жүзу қажет болды. No. 76 эскадрильядан үш Kittyhawk 22 шілдеде әуеайлаққа қонды, ал No. 76 және No. 75 эскадрильядан қосымша ұшақтар 25 шілдеде келді. Олар ұшу-қону жолағының тек бөлігін ғана Marston Matting-пен жабылғанын және су жиі үстіне көтерілетінін анықтады. Ұшақтар жерге қонғанда су шашып, кейде ұшу-қону жолағынан шығып, батпаққа батып қалады. No. 1 әуеайлақ іске қосылғаннан кейін тағы екі әуеайлақта жұмыс басталды. No. 2 әуеайлақ үшін шамамен 5000 кокос ағашы кесілді, ал жер тегістеліп, сыныпталды, бірақ оны пайдалану үшін кемінде екі 60 фут (18 метр) көпір салу қажет болды, сондықтан жұмыс Киларбо маңындағы No. 3 әуеайлаққа көшті. Оның құрылысын 4 тамызда келген АҚШ 43-шы инженерлерінің 2-ші батальоны (Е компаниясынан басқа) жүргізді. Сол күні жапондық ұшақтар Милн шығанағын бомбалап, әуежайлар мен жұмыс істеп жатқан инженерлерге шабуыл жасауға бағытталды. Төрт "Zero" және бір секіруші бомбалаушы No. 1 әуеайлаққа шабуыл жасады. Бір Kittyhawk жерде жойылды, ал No. 76 эскадрильядан шыққан Kittyhawk бомбалаушыны атып түсірді. Осыдан кейін австралиялықтар ерте ескерту жүйесін құрды. 11 тамызда 22 Kittyhawk 12 "Zero"-ны ұшырып түсірді. Австралиялықтардың саны басым болғанына қарамастан, олар үш Kittyhawk-ты жоғалтты, ал төрт жапондық "Zero"-ны атып түсірді. 11 шілдеде бригадалық генерал Джон Филдтің басшылығындағы 7-ші жаяу әскер бригадасының әскерлері гарнизонды нығайту үшін келе бастады. Бригада Квинслендтен келген үш милиция батальонынан, 9-шы, 25-ші және 61-ші жаяу әскер батальондарынан тұрды. Олар өздерімен бірге 101-ші танкіге қарсы полкінің 4-ші батареясының, 2/6 ауыр авиацияға қарсы батареяның және 2/9 жеңіл авиацияға қарсы батареяның, сондай-ақ 24-ші далалық ротаның алғашқы австралиялық инженерлік бөлімшесінің қаруларын әкелді. Филд "Милн күшінің" басшылығын алды, бұл аймақтағы барлық одақтас әуе, құрлық және теңіз күштерін операциялық бақылауға алған күш, бірақ тек шабуыл жасала бастағанда ғана. Ол Порт-Морсбидегі Жаңа Гвинея күштеріне емес, Брисбендегі Бламейдің одақтас құрлықтық күштеріне тікелей есеп берді. Оның ең маңызды міндеттері инженерлік сипатта болды. Америка инженерлері әуежайлар мен кемежайларды салғанда, австралиялықтар жолдар мен тұрғын үйлерді жөндеу жұмыстарын атқарды. Саперлердің шағын күшін жаяу әскер мен папуалық жұмысшылармен күшейту қажет болды. Милн шығанағының аумағында безгек кең тараған екені белгілі болғанмен, аурудан сақтану шаралары кездейсоқ болды. Ерлер шорты киіп, жеңдерін жоғары көтеріп жүрді. Олардың кенелерді сүртуші кремдері тиімді емес еді, хинин жетіспеді және көптеген әскерлер кемелердің қоймаларында терең сақталған шығыршын торымен келмеді, оларды түсіруге бірнеше күн кетті. Күн сайын белгілі бір доза тағайындалды, бірақ Филдтің әскерлеріне олар аймақта бір апта болғаннан кейін ғана хинин қабылдауға айтылды. Осы уақытқа дейін көптеген адамдар ауруға шалдыққан болатын. Одақтас құрлықтық күштерінің Бас медициналық директоры бригадалық генерал Нил Гамильтон Фэрли, тропикалық медицина бойынша сарапшы болды. Ол маусымда Порт-Морсбиге сапар шекті және аурумен күресу үшін қабылданатын шаралардың тиімсіздігіне қорқыныш білдірді, ол бүкіл одақтас күшін Папуада жоя алатынын түсінді. Ол 110-шы жарақаттарды тазартатын станциясының Брисбеннен Милн шығанағына толық жабдықталған патологиялық зертханамен және 200 000 хинин таблеткасын қамтитын үлкен көлемдегі безгекке қарсы заттармен аттанатынын қамтамасыз етті. Алайда, кейбір жабдықтар жолда жоғалып кетті немесе бүлінді, және Милн шығанағында безгек қаупі әлі толыққанды бағаланбады. 55-ші жаяу әскер батальонының роталары безгек және басқа тропикалық ауруларға ұшырағандықтан, тамыздың басында алынып, Порт-Морсбиге қайтарылды, бірақ гарнизон генерал Джордж Вуттеннің 18-ші жаяу әскер бригадасымен, 7-ші дивизиядан келген екінші Австралиялық Империялық күштерімен одан әрі нығайтылды, олар 12 тамызда келе бастады, бірақ 21 тамызға дейін толыққан жоқ. Бұл бұрынғы бригада, соғыстың басында Тобрук қамалында шайқасқан, 2/9, 2/10 және 2/12 жаяу әскер батальондарынан тұрды. Авиацияға қарсы және артиллериялық қолдауды 2/3 жеңіл авиацияға қарсы полкінің 9-шы батареясы, АҚШ-тың 709-шы авиацияға қарсы батареясы және 2/5 далалық полкінің 9-шы батареясы, сондай-ақ түрлі сигнал және логистикалық бөлімшелер берді. Енді Милн шығанағында екі бригада болғандықтан, генерал-майор Сирил Клоус Милн күшіне басшылық етуге тағайындалды, ол 12 тамызда Жаңа Гвинея күшінің бақылауына қойылды, енді генерал-лейтенант Сидней Роуэлл басқарды. Клоустың штабы тамыздың соңында Сиднейде құрылды және Милн шығанағына ұшырылды. Ол 13 тамызда қызметкерлерінің бір бөлігімен келді, бірақ қалғандары келгенше Милн күшінің басшылығын ресми түрде қабылдай алмады. Осы уақытқа дейін Милн шығанағында 7459 австралиялық және 1365 америкалық әскер болды, олардың шамамен 4500-і жаяу әскер болды. Сонымен қатар, шамамен 600 RAAF қызметкері болды. Клоус тәжірибесіз 7-ші жаяу әскер бригадасына Милн шығанағының маңызды нүктелерін теңізден немесе әуеден шабуылдан қорғау рөлін берді, ал тәжірибелі 18-ші жаяу әскер бригадасын резервте сақтап, қарсы шабуылға дайын тұрды. Нақты карталардың болмауы және сигнал жабдықтарының жағдайларға байланысты сенімсіз екенін анықтағаннан кейін, австралиялық басқару және басқару жүйесі көбінесе кабельдік телефондардан тұрды, немесе жеткілікті сызық болмаған жағдайда, жеңілдетушілерден. Жұмсақ топырақ жолмен және тіпті жаяу жүрумен қиындық тудырды.

Жапон тілі

Жапондық ұшақтар Милн шығанағында одақтастардың болуын жақын арада анықтады, бұл Порт-Морсбиге тағы бір теңізден шабуыл жасау жоспарларына айқын қауіп ретінде қарастырылды. Бұл жоспар Милн шығанағынан көп алыс емес Қытай бұғазындағы Самарай аралына қонудан басталатын еді. 31 шілдеде Жапонияның XVII армиясының қолбасшысы, генерал-лейтенант Харукичи Хякутаке, вице-адмирал Гуничи Микаваның 8-ші флотына Милн шығанағындағы одақтастардың жаңа базасын басып алуды тапсырды. Сондықтан Микава Самарай операциясы бойынша жоспарларын өзгертті және оның орнына Милн шығанағын басып алуды, «RE операциясы» деп атап, тамыздың ортасына белгіледі. 25-ші әуе флотилиясының ұшақтары 4 тамызда Милн шығанағындағы жаңа әуе алаңдарын анықтағаннан кейін RE операциясы жоғары басымдыққа ие болды, бірақ 7 тамызда Гуадалканалға американдық әскерлердің қонуына байланысты кейінге шегерілді. Әуе алаңдарының тек екі немесе үш австралиялық жаяу әскер бөлімі (300-600 адам) қорғағандығы туралы жаңылыс пікірге ие болғандықтан, бастапқы жапондық шабуыл күштері шамамен 1250 адамнан тұрды. Жапон императорлық армиясы (ЖИА) операцияны жүргізуге құлшынбады, себебі аймаққа жіберілген десанттық баржаларға одақтас авиациясы шабуыл жасауы мүмкін деп қорқыды. ЖИА және Жапон императорлық теңіз күштері (ЖТК) офицерлері арасындағы даудан кейін, қонуға жауапкершілікті теңіз күштерінің көтеретіні туралы келісімге келді. Нәтижесінде, шабуыл күштері жапон теңіз жаяу әскерінен, «Кайгун Рикусентай» (Арнайы теңіз десанттық күштері) деп аталатын бөлімдерден құралды. Командир Масаджиро Хаяши басқаратын 5-ші Куре арнайы теңіз десанттық күшінің (SNLF) 612 теңізшісі жапондықтардың «Раби» деп атаған нүктесінің жанындағы шығыс жағалауға қонуға жоспарланған. Сонымен қатар, лейтенант Фудзикава басқаратын 5-ші Сасебо SNLF-нен 197 адам Гуденоф шығанағындағы Таупота түбегінің солтүстік жағалауына баржамен қонуды жоспарлады, одан Стирлинг таулары арқылы австралиялықтарға қарсы шабуыл жасау үшін шығады. Шабуылдан кейін Жапон біріккен флотының штаб бастығы, вице-адмирал Матоме Угаки, десант күшінің жоғары деңгейде емес екенін бағалады, себебі онда 30-35 жастағы, толыққанды жарамсыз және «жауынгерлік рухы төмен» сарбаздар көп болды. Әскери-теңіз қолдауын контр-адмирал Мицухару Мацуяма басқаратын 18-ші крейсерлік дивизия қамтамасыз етуге тиіс болды. Жапондықтар екі жеңіл танкқа ие болғандықтан, бастапқыда біршама артықшылыққа ие болды. Алайда, алғашқы шабуылдан кейін бұл танктер батпаққа батып, тасталып кетті. Сонымен қатар, олар түнде теңізді бақылауда ұстады, бұл күшейтуге және эвакуацияға мүмкіндік берді.

Достасқан елдердің барлау артықшылығы

Жапонияның тактикалық артықшылықтарына қарсы тұрып, одақтастар жапондық жоспарлар туралы жоғары дәрежедегі ақпаратқа ие болды, бұл оларға стратегиялық артықшылықты берді. Жапония Милн шығанағындағы одақтас күштер туралы өте аз білген, ал одақтастар жапондықтардың шабуыл жоспарлап отырғаны туралы алдын ала хабарлады. Шілде айының ортасында, командир Эрик Нев басқаратын кодты бұзушылар Макартурға тамыз айының соңында жапондықтардың Милн шығанағына шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын хабарлады. Олар күтілетін әскерилердің саны, қатысатын бөлімдер, олардың дайындық деңгейі және операцияға жапондықтар бөлген кемелер туралы толық ақпарат берді. Макартурдың барлау жөніндегі штаб бастығы, бригадир генерал Чарльз А. Вилоуби, Милн күштеріне қарсы жапондық реакцияны күткен және 4 тамыздағы жапондық барлауды операцияның алдын ала белгісі деп түсіндірді. Әскери-теңіз күштерінің сигналдық барлауы, Ultra кодовое атымен белгіленген, ол жапондық теңіз кодын қоса алғанда бірнеше кодтарды қамтыды JN 25, жапондық су асты кемелерінің Милн шығанағына жақындауды бақылау үшін пикеттік желі құрғандығын көрсеткен хабарламаны бұзғаннан кейін, Вилоуби шабуылдың жақын екенін болжады. Осыған жауап ретінде Макартур 18-ші жаяу әскер бригадасын Милн шығанағына жіберді. Одақтас әуе күштерінің қолбасшысы, генерал-майор Джордж Кенни, жапондықтардың шабуылдау мүмкін болатын бағыттары бойынша әуе патрульдерін күшейтуге бұйрық берді. Сондай-ақ, ол 24 және 25 тамызда Бунадағы жапондық әуе базаларына қарсы алдын ала әуе шабуылына бұйрық берді, бұл Милн шығанағына шабуылға қолдау көрсетуге болатын жапондық истребительдерінің санын алтыға дейін азайтты.

Бастапқы түсіру

23 және 24 тамызда 25-ші әуе флотилиясының ұшақтары Раби әуежайы маңында дайындық бомбалау жүргізді. Жапондықтардың негізгі күштері 24 тамызда сағат 7:00-де Мацуяма басшылығымен Рабаулдан аттанды. Флотқа екі жеңіл крейсер – «Тенрю» және «Тацута» жапондық крейсерлері, сондай-ақ үш эсминец – «Ураказе», «Таниказе» және «Хамаказе» жапондық эсминецтері, «Нанкай Мару» және «Кинай Мару» транспорттары, ал субмариналарды іздеуші «CH 22» және «CH 24» кірді. 24 тамызда сағат 8:30-да Мильн-Бэй штабы Тробриан аралдарынан тыс, Китава аралы жанындағы RAAF Hudson бомбалаушысы және жағалау күзетшілері арқылы жапондық конвойдың Мильн-Бэй аймағына жақындап келе жатқаны туралы хабар алды. SS Tasman көлігін сүйемелдеген конвой Мильн-Бэй аймағынан шығып, жапондық шабуыл күштері туралы хабар алғаннан кейін Порт-Морсбиге бет бұрды. Осы кезде Бунадан Таупотаға күш тасыған жеті баржадан тұратын екінші жапон конвойы туралы да хабарламалар келіп түсті. Осыған жауап ретінде, ауа райы біраз уақыттан кейін жақсарған соң, 12 RAAF Kittyhawk ұшағы түскі уақытта көтерілді. Баржалар Гуденоу аралының жанында, командир Цукиока басқаратын 5-ші Сасебо СНЛФ-ның 350 сарбазы демалу үшін жағаға шыққан жерде табылған. Австралиялық ұшқыштар баржаларды екі сағат ішінде жойды және олардың бұрынғы жолаушыларын құлатты. Бастапқы хабарламадан кейін, ауыр теңіз күштері мен екі транспорттан тұратын негізгі шабуыл күштері 25 тамызға дейін көзге көрінбеді. Оларды тоқтату үшін Квинсленд штатындағы Мареба және Чартерс Тауэрс әскери базаларынан ұшқан АҚШ-тың B-17 бомбалаушылары жөнелтілді, бірақ нашар ауа райы олардың миссиясын орындауына кедерілді. Кейінірек күні, бірнеше Kittyhawk және бір Hudson бомбалаушысы конвойды шабуылдап, Раби аралының жанындағы транспорттарды бомбалауға тырысты. Конвойге аз ғана зиян келтірілді, кемелер батпады. Содан кейін, аймақтағы жалғыз одақтас теңіз күштері – «Арунта» мен «Тасман» – кері қайтқаннан кейін, жапондықтардың жақындауы туралы ерте хабар беру үшін RAAF тендері жіберілді. Осы уақытта Клауз өзінің қорғаныс шебін қысқартуға шешім қабылдады және шығыстағы Акиомаға жіберілген 61-ші жаяу әскер батальонының D ротасына, KB миссиясындағы «B» ротасының артына қайтып, Гили-Гилидегі №3 әуежайда орналасуға бұйрық берді. Алайда, су кемелерінің жетіспеушілігі D ротасының кететін уақытын 25/26 тамызға дейін кешіктірді, содан кейін «Бронзвинг», «Элевала» және «Дадоси» үш кеме жалға алынды. Сағат 22:30 шамасында 1000-нан астам сарбаздан және екі 95-ші типті Ha Go танкысынан тұратын жапондық негізгі күш, бухтаның солтүстік жағалауындағы Вага-Вага маңында жағаға шықты. Навигациялық қателікке байланысты олар жоспарланған жерден шығысқа қарай жағаға шықты, бұл оларды мақсаттарынан алшақтатты. Дегенмен, олар тез арада аймақты бақылауға алып, жергілікті тұрғындарды ұстап, жағажайда бекінді. Кейінірек сол күні, D ротасы Гили-Гилиге қайтару үшін пайдаланған екі шағын кеме жапондық десант күшімен кездесті. Одан кейін болған атыста «Элевала» кемесі жағаға шығуға мәжбүр болды, ал оның жолаушылары жаяу өтіп, кейінірек Гили-Гилиге жетті. Екінші кеме, «Бронзвинг», тесіліп, оның жолаушыларының 11-і ұрыс кезінде немесе жапондықтар оларды тұтқындағаннан кейін қаза тапты.

Жапондықтардың ішкі жерлерге ілгерілеуі

26 тамызда таңға дейін, бронетранспорттық қолдаумен жағалау бойымен батысқа қарай жылжып, жапондықтар КБ миссиясы маңындағы 61-ші жаяу әскер батальонының B ротасы бекінген негізгі позицияға жетті. Жапондық күші жағалау жолының жиегіндегі орманда жылжыды, алдында екі жеңіл танк жүрді. Австралиялықтарда танққа қарсы қарулар болмаса да, жапондықтардың шабуылын тойтаруға қол жеткізді. Осы кезде жапондықтар базалық аймаққа күндіз RAAF Kittyhawks және Hudson ұшақтары, сондай-ақ АҚШ-тың Бесінші әуе күшінен B 25, B 26 және B 17 ұшақтары шабуыл жасаған кезде ауыр соққыға ұшырады. Шабуылдың салдарынан бірнеше жапондық әскері қаза тапты, көптеген жабдықтар, соның ішінде КБ миссиясының жанында жағаға тірелген десанттық баржалар жойылды. Жапондықтардың жабдықтау жүйесіне елеулі нұқсан келтіруден басқа, десанттық баржалардың жойылғандығы австралиялық батальондарды айналып өтуге қолдану мүмкіндігін жойды. Жапонияның әуеден қорғанысы болмады, себебі Мильн шығанағында Бунада патрульдеуге арналған ұшақтар ұшып шыққаннан кейін одақтас ұшақтарымен атып түсірілді, ал Рабаулдағы басқа ұшақтар нашар ауа райына байланысты кері қайтуға мәжбүр болды. Дегенмен, жапондықтар күні бойы 61-ші жаяу әскер батальонының позицияларына шабуылдады. Жергілікті аймаққа жауапты Филд 25-ші жаяу әскер батальонынан екі взводты қолдау үшін жіберуге шешім қабылдады. Кейіннен 61-ші батальонның қалған екі атқыштар ротасы миномет взводымен бірге жіберілді. Жолдың лайлы болуына байланысты австралиялықтар танққа қарсы қаруларын орналастыра алмады, бірақ уақытша шара ретінде көптеген жабысқақ бомбалар мен танққа қарсы миналар алдыңғы бөлімдерге жеткізілді. Сағат 16:45-те, әуе және артиллерия қолдауымен австралиялықтар миссияның шығысында орналасқан жапондық алдыңғы позицияларына шабуыл жасап, жапондықтарды одан әрі кері шегіндірді. Австралиялықтар байланысты үзуге тырысып, қараңғы түскенде қорғаныс шебін құруға үміттене шегінді. Жапондықтар австралиялықтармен тығыз байланыста болып, олардың артқы бөлімдерін мазалады. Содан кейін B ротасының әскерлері өздерінің позицияларын бекітуге тырысты, ал 2/10-шы жаяу әскер батальоны 25-ші және 61-ші жаяу әскер батальондарының арасымен Ahioma-ға қарай шығысқа қарай жылжуға дайындалды. Түнде жапондық кемелер австралиялық позицияларын бомбалады, ал кешкі сағат 22:00-де жапондықтар австралиялықтарға қарсы күшті шабуыл жасады, ол түн бойы үзіліссіз жалғасты. Келесі күні таңғы сағат 04:00-де жапондықтар австралиялық позицияларын айналып өту үшін кіріп-шығу және алдау тактикасын қолдана бастады. Таңда бронетранспорттық шабуылды күтіп, австралиялықтар 2 шақырым қашықтықта орналасқан Гама өзеніне шегінді. Түнде "Хамаказе" эсминецi жапондық әскерлермен байланыс орнату және жабдықтарды түсіру үшін шығанаққа кірді. Құтқарушылар 14:00-ден бері радиобайланыссыз болды, ал эсминец оларды радио немесе визуалды сигналдармен байланыса алмады. Нәтижесінде "Хамаказе" таңғы сағат 02:30-да жабдық түсірмей Мильн шығанағынан кетті. Таңнан кейін, сегіз сұңғыма бомбалаушыдан және 12 "Zero" истребителінен тұратын жапондық күш Гили-Гилидегі одақтас әуежайына шабуыл жасады. Шабуылдаған ұшақтардың бірі атып түсірілді, ал келтірілген зиян аз болды. Осы уақытта, миссия маңында жапондықтар австралиялық позицияларын барлап, 420 адамнан тұратын 2/10-шы жаяу әскер батальонын Клоуз Гама өзеніне жіберді. Бұл операция нашар жоспарланған және нақты мақсаты болмады; ол күшті барлау және қарсы шабуыл ретінде басталды, бірақ КБ миссиясында блокада күшін құруға бағытталды. Сонымен қатар, австралиялықтар жапондықтардың күші мен ниеттері туралы білмейтін болғандықтан, әуежайлар маңындағы негізгі қорғаныс шебінен тысқары шыққаннан кейін батальонды нығайтуға ешқандай күш жеткізілмейтін еді. 2/10-шы батальонның алдыңғы қарауылдары 27 тамызда сағат 10:30-да 61-ші жаяу әскер батальонымен байланысқа түсті және сағат 17:00-де келгеннен кейін олар өздерінің позицияларын бекітуге кірісті; шектеулі бекіту құралдарымен олар қиындыққа тап болды. Осы кезде 25-ші және 61-ші батальондардың әскерлеріне 18 адам қаза тауып, тағы 18 адам жараланды, ал белгісіз санда әскерлер жоғалып кетті. Жапондықтар кешкі сағат 20:00-де плантацияға жарқын фаралары бар екі 95-ші типті танк жіберді. 2/10-шы батальонның әскерлері оларды жабысқақ бомбалармен істен шығаруға тырысты, бірақ ылғалды ауа райына байланысты бомбалар жапондық бронясына жабыспады. Екі жарым сағатқа созылған шайқаста австралиялықтар ауыр шығынға ұшырады. Гили-Гили маңында орналасқан 2/5-ші артиллериялық полкінің 25 фунттық зеңбіректерінен алынған жанама оттық қолдауымен олар төрт маймылшабуылды тойтарды. Алайда, жартытүнде жапондықтар австралиялық позициясына еніп, олардың арасындағы шатасудың салдарынан 2/10-шы батальон 28 тамызда сағат 02:00-ге дейін Гама өзенінің батыс жағалауындағы шашыраңқы позицияларға ретсіз шегінді. Танктермен шабуыл жасаған жапондықтар оларды одан әрі кері шегіндірді, 61-ші және 25-ші жаяу әскер батальондары арқылы Кilarbo-ның оңтүстігінде салынып жатқан №3 әуежайға қарай жылжыды. КБ миссиясы маңындағы қысқаша шайқаста олар 43 адам қаза тауып, тағы 26 адам жараланды. 2/10-шы батальон шегінгенде, 61-ші батальонды ауыстыру үшін Гили-Гилиден алға жылжыған 25-ші жаяу әскер батальоны әуежай маңында, сондай-ақ Rabi, Duira Creek және Kilarbo-да орналасты, маңызды жерлерде миналар қойды. Әуежай қорғаныс үшін өте қолайлы болды, кең және ашық ату алаңы ұсынды, ал соңындағы қалың лай жапондық танктердің қозғалысын болдырмады. Таңға дейін жапондықтар әуежайға жетті және артиллерия мен минометтердің жабылуымен шабуыл жасады. Австралиялықтар білмегенімен, шабуылды қолдаған танктер лайға батып, кейін тастап кетілді; олар 29 тамызда австралиялық қарауылдықтарымен табылды. Осы уақытта, 25-ші және 61-ші жаяу әскер батальондарының әскерлері, сондай-ақ 709-шы зениттік батареядан келген американдықтар шабуылдаған жапондық жаяу әскерін тойтарды. Kittyhawks ұшақтарынан жасалған қосымша шабуылдар жасалды, нәтижесінде жапондықтар Rabi-дің шығысына шегінді. Осыдан кейін, келесі екі күн бойы шайқас тоқтады. Осы уақытта австралиялықтар өз қорғанысын нығайтты. Бұрынғы шайқаста ауыр шығынға ұшыраған 61-ші жаяу әскер батальонына әуежай маңындағы периметрге қайта оралу бұйырылды, содан кейін олар Stephen's Ridge-ге орналасты, 25-ші батальонның жағалау мен Wehria Creek арасындағы позицияларымен байланыс орнатты. 25-ші батальоннан минометтер, 61-ші батальоннан Vickers пулеметтері, сондай-ақ американдық жартылай тізбекті машиналарда орналасқан .30 және .50 калибрлі пулеметтер оттық қолдау көрсетті. Американдық инженерлер мен зенитшілер Жаңа Гвинеядағы жердегі шайқасқа қатысқан алғашқы американдық әскерлері болды. Басқа жақта, 2/12-шы жаяу әскер батальоны Waigani-ден алға жылжып, кейінірек шайқасқа қатысу үшін мүмкіндік алды. Олар, 2/9-шы батальонмен бірге, №3 әуежайдан КБ миссиясына шабуыл жасауға міндеттелді. Осы уақытта жапондықтар да өз күштерін қайта құруға тырысты және Микава жауапты күштерді күшейтуге шешім қабылдады. 28 тамызда Рабаулдан шыққан 3-ші Куре SNLF-ден 567 адам және 5-ші Йокосука SNLF-ден 200 адамнан тұратын күшелендіру тобы. Сағат 16:30-да RAAF қарауылдықтары...

Австралиялық қарсы шабуыл

31 тамыздың таңында 2/12-ші жаяу әскер батальоны КБ миссиясына қарай жылжуды бастады, ал 'D' ротасы бастап келе жатып, ауыр жаңбыр мен тығыз қозғалыс салдарынан батпаққа айналған жолмен қиындыққа тап болды. 61-ші жаяу әскер батальонының позициясынан өткеннен кейін, сағат 9:00 шамасында Милн шығанағының солтүстік жағалауында қарсы шабуылға кірісті. Австралиялықтар жорықтарында снайперлер мен тосқауыл жасақтарының шабуылдарына ұшырады. Олар бірнеше жапондық сарбаздармен кездесті, олар өлі болып көрініп, австралиялықтарды жақынға шақыруға тырысты. Осыған жауап ретінде, кейбір австралиялықтар жапондық сарбаздардың денелерін штыкпен және оқтап жазалады. Түске қарай 7-ші жаяу әскер бригадасының құрамындағы 9-шы жаяу әскер батальоны екі ротасын 2/12-ші батальоны қайта басып алған No. 3 Ұшу-қону алаңы мен миссия маңындағы жерді басып алуға жіберді. Австралиялықтар айтарлықтай қарсылыққа тап болса да, күнінің соңында КБ миссиясына жетті. Миссияда жапондық күштер қалды, австралиялықтар штыктарымен шабуыл жасады. Соңынан болған шайқаста 60 жапондық сарбаз қаза тапты немесе жараланды. Австралиялықтар миссияда берік орнықты. Ал 9-шы батальонның екі ротасы Киларбода және Гама өзені мен Хомо сағасы арасында орналасып, 2/12-ші батальонның ертеңгі күні алға жылжуына мүмкіндік беру үшін блокпосттар құруға бұйрық алды. Сол түні, Стивенс-Риджінде 61-ші жаяу әскер батальонына тап болғаннан бері кері шегінген 300-ге жуық жапондық сарбаз, Гама өзені маңындағы 2/12-ші және 9-шы жаяу әскер батальондарының позицияларымен кездесті. Күтпеген шабуыл жасаған австралиялықтар жапондықтарға ауыр шығын келтірді. Шайқастан кейін австралиялықтар 90-ға дейін сарбаз қаза тапқан деп есептеді. Осыдан кейін жапондықтар 2/12-ші батальонының позициясының алдындағы жол бойында орналасқан көптеген тыңдау бекеттерін асып өту үшін тығыздау тактикасын қолдана бастады. Басқа жерде, миссияда, сағат 20:00-ден бастап, олар австралиялықтарды алаңдату және Гама өзенінен австралиялықтардың позициясын бұзуға тырысатын жолдастарына көмектесу үшін қысымшылық операциялар жүргізді. Бұл түні бойы жалғасты. Келесі күні таңертең, 1 қыркүйекте, 2/12-ші жаяу әскер батальоны тағы да шабуылға шықты, ал жеті Kittyhawk ұшағы Вага-Вага маңындағы жапондық штабқа шабуыл жасады. Осы кезде жапондықтар әуежайларға жету мақсатын тастап, тек австралиялықтарды эвакуациялау үшін жеткілікті уақыт ұстап тұруға тырысты. Алайда, одақтастар бұл ақпаратты білмеді, өйткені олар жапондықтардың жаңа шабуыл жасауын күтті. Осыған байланысты, бастапқыда 2/12-ші батальонының қарсы шабуылына қосылуға бұйрық алған 2/9-шы батальон, МакАртур штабынан Клаусты жаңадан шабуыл туралы ескерткен қателікті барлау есебінен бір күнге кешіктірілді. Шабуыл болған жоқ, нәтижесінде 2/9-шы батальон 2 қыркүйекте КБ миссиясына баржамен жеткізілді. Келесі күні ол 2/12-ші батальонынан ауысып, австралиялықтардың алға жылжуына жетекшілік етті. Милн шығанағындағы жапондық позиция құлап қалуға жақын болғандықтан, 2 қыркүйекте Яно 8-ші флот штабына радиохабар жіберді, онда былай делінген: "Біз ең қиын жағдайға жеттік. Біз бірге, өлімге дейін өз позициямызды қорғаймыз. Империяның жеңіске жетуіне және сіздердің барлығыңыздың ұрыста ұзақ уақытқа созылатын табыстарына дұға етейміз". Бұл аймақтағы жер бедері қорғаныс күштеріне үлкен артықшылық берді, өйткені ол қозғалысты баяулататын және атыс жолақтарын жасыратын көптеген сағалармен жабылған. 3 қыркүйекте 2/9-шы жаяу әскер батальоны елеулі қарсылыққа ұшырады; Елевада сағасының батысындағы саға бойында таңертеңгі уақытта болған шайқаста, сағадан өтуге тырысқанда 34 сарбазы қаза тапты немесе жараланды. Ұдайы пулеметтен атыспен шабуылданған екі шабуыл жасағы сағаның арғы жағына шегінді, ал екінші ротаның элементтері солтүстік жаққа жылды. Шабуылға шығып, жапондықтардың қашып кеткенін және 20 сарбазының денелерін қалдырғанын байқады. Осыдан кейін 2/9-шы батальон Сандерсон шығанағына жетіп, түнгі орналасуын шешті. Сол түні жапондық кемелер шығанақтың солтүстік жағалауындағы австралиялықтардың позицияларын қайтадан атқылады, бірақ қорғаушылардың арасында ешкім зардап шекпеді. 4 қыркүйекте 2/9-шы батальоны жағалаудың екі жағына қарай жылжуын жалғастырды. Бір сағаттан кейін аванс ротасы Горонидегі жапондық қорғанысына соқтығысты. Австралиялықтар күні бойы позицияны айналып өтуге тырысты, содан кейін сағат 15:15-те шабуыл жасады. Осы шайқас кезінде 2/9-шы батальонының бір бөлімі үш жапондық пулемет позициясынан атылған оқтармен тоқтатылды. Сол кезде, Джон Френч сержанты бөлімнің қалған мүшелеріне жасырынуға бұйрық берді, содан кейін ол екі пулеметті гранатамен жойды. Френч содан кейін үшінші позицияға Томсон автоматтарымен шабуыл жасады. Жапондықтардың атысы тоқтады, австралиялық бөлімі алға жылжып, пулеметшілер өлтірілгенін және Френч үшінші позицияның алдында қаза тапқанын анықтады. Ол "салқын батырлығы мен жеке қауіпсіздігіне немқұрайлылығы" үшін "үлкен құрбандықтардан бөлім мүшелерін сақтап, шабуылдың сәтті аяқталуына жауапты болды" деген үшін қаза болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды. 4-ші күнінің соңына қарай жапондық күштерінде тек 50 толыққанды сарбаз қалды; қалған барлық сарбаздар қабілетсіз болды немесе тек номиналды қарсылық көрсетуге ғана батылдық танытты. Сонымен қатар, барлық жапондық рота командирлері қаза тапты және тек үш-төрт взвод командирі ғана қалды.

Жапондықтардың келуі

31 тамыздағы шайқастан кейін, жапондық күштері жағдай туралы Рабаулдағы бас штабына хабарлады. Жауап ретінде, армияның 4-ші жаяу әскер полкі мен артиллериялық ротадан құралған Аоба отрядын Рабиге жіберіп, әуежайды толық басып алу жоспары жасалды. Бірақ олар 11 қыркүйекке дейін келмейтін болғандықтан, Яноның әскерін 5-ші Йокосука SNLF-тен 130 адаммен күшейту жоспарланды. Осы күштерді 2 қыркүйекте және тағы 4 қыркүйекте тасымалдауға әрекет жасалды. Алайда, сол кезде жапондық бас штабына қосымша хабарламалар келіп түскенде, Яно әскері Аоба отряды келгенше тұра алмайтыны анық болды. Осының салдарынан, 5 қыркүйекте жапондық жоғары қолбасшылығы кері шегінуге бұйрық берді. Кері шегіну сол күні кешке теңіз арқылы жүзеге асырылды. Ал осы уақытта, 5 қыркүйекте Мильн-Бейге 100-ші эскадрильясының алты Beaufort ұшағы келді. Келесі күні, осы ұшақты алғаш пайдаланған 30-шы эскадрильяның үш қосымша Beaufighter ұшағы оларға қосылды. Beaufort ұшақтарына қосымша десанттарға қарсы қолдау көрсету және кемелерге қарсы миссияларды орындау міндеті жүктелді. 6 қыркүйекте одақтас күштерінің шабуылы жапондық десант күшінің негізгі лагеріне жетті, эвакуациядан кейін қалған шағын топтармен бірнеше шағын шайқастар болды. 6 қыркүйек кешкі сағат оннан кейін, жүк тасушы кемесі жарығының астында жүкті түсіруді жалғастырып жатқанда, портқа жапондық крейсер Tenryū және эсминец Arashi тарапынан шабуыл жасалды. Anshun крейсерден шамамен он соққы алды және жанына құлады. Жапондық кемелер сондай-ақ Gili Gili және Waga Waga маңындағы жағалаудағы бекіністерді бомбалады, ал ауруханалық кеме Manunda-ны жарықпен жарықтатты, бірақ оған шабуыл жасамады, себебі ол ауруханалық кеме белгілерін және жарықтарын көрсетіп тұрды. Келесі түнде екі жапондық әскери кеме – крейсер мен эсминец – австралиялық бекіністерін бомбалады, 15 минут бойы оққа болып, содан кейін шығанақты тастап кетті; бұл шайқастағы олардың соңғы әрекеті болды. Соңынан жүргізілген тазалау операциялары барысында австралиялық әскерлердің патрульдері Бунаға қарай баруға тырысқан бірнеше жапондық әскерді тауып, өлтірді. 24 тамызда баржалары жойылғаннан кейін Гудено аралында қиын жағдайда қалған 350 жапондық әскер қазан айының соңына дейін құтқарылмады. 11 қыркүйекте күштерді эвакуациялауға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды, себебі осы миссияға тағайындалған екі эсминецке АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшақтары шабуыл жасады, нәтижесінде жапондық эсминец Yayoi жойылды. 13 және 22 қыркүйекте күшті құтқаруға тағы екі әрекет жасалды, бірақ олар сәтті болмады, бірақ Гудено аралына әуеден жабдықтар жіберілді. Су асты кемесі 3 және 13 қазанда қосымша жабдықтарды жеткізіп, 50 науқасты эвакуациялады. Буна мен Гонаға шабуылға дайындық аясында 2/12 жаяу әскер батальонына 19 қазанда Гудено аралын қорғау міндеті жүктелді. Батальон үш күннен кейін аралға қонды. 23 және 24 қазанда болған бірнеше шайқастарда австралиялықтардың 13 әскері қаза тауып, 19-ы жараланды, ал жапондықтардың 20-сы қаза тауып, 15-і жараланды. Жапондықтардың қалған әскері 24 қазан күні түнде екі баржамен жақын маңдағы Фергюсон аралына көшірілді, ал екі күннен кейін оларды Tenryū жеңіл крейсері құтқарып алды. Аралды басып алғаннан кейін, 2/12-ші батальон шығыс жағалауында Вивигани әуежайын салу жұмыстарын бастады.

Негізгі дамуы

Достастар Папуа мен Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы қарсы шабуылға қолдау көрсету үшін Милн шығанағындағы базалық аймақты дамытуды жалғастырды. Америка базасы 1943 жылғы 21 сәуірде АҚШ-тың Ілгерілеу базасы А, 14 тамызда АҚШ-тың Ілгерілеу базасы А және 15 қарашада АҚШ-тың А базасы болып өзгерді. Оның австралиялық әріптесі, Милн шығанағы базалық аймағы 1943 жылғы 14 маусымда құрылды. Базаны теңіз шабуылдарынан қорғау үшін екі жағалаулық зеңбірек және іздеу шамдары орнатылды. Жаңа жолдар салынды, ал бар жолдар ылғалды жағдайда да жүріп өтуге қолайлы болу үшін жаңартылды. 1944 жылғы 29 сәуірде метеорологиялық рекорд тіркелді – 24 сағат ішінде рекордты жаңбыр жауды. 1944 жылғы маусым айына қарай аймақта 161 шақырымнан астам жол салынды. No. 6 Мобильді жұмыс эскадрильясы RAAF арқылы No. 1 ұшу-қону жолағына битум төселген екінші ұшу-қону жолағы салынды, содан кейін бастапқы ұшу-қону жолағы тек төтенше жағдайларда және таксилеу үшін қолданылды. No. 3 ұшу-қону жолағы маңындағы миналық дала жойылды және 70 орташа бомба тасушы ұшақтарға арналған бекіністері мен тұрақтарымен ұшу-қону жолағы аяқталды. 1942 жылғы қыркүйек және қазан айларында жаңа кемежай салынды, ол құрылысты бақылаған американдық инженердің құрметіне Лайлз кемежайы деп аталды. Бұл кемежай "Liberty" кемелерін қабылдауға қабілетті болды. Осыдан кейін кемелер АҚШ-тан тікелей Милн шығанағына келе алатын болды, бұл Австралия порттарына түсетін жүктеменің салмағын азайтып, жүкті түсіріп, кіші кемелерге қайта тиеуге кеткен уақыттан өзге, екі-үш күндік теңіз саяхатын үнемдеді. 1942 жылғы желтоқсаннан бастап Милн шығанағында PT катерлері орналастырылды, PT катерлерін жөндеу құрылғылары, эсминец базасы, жүк тасымалдау және жинақтау аймағы және госпиталь де салынды. 1943 жылғы 14 сәуірде одақтастардың базасына жапонның I Go операциясы кезінде 188 жапон ұшағы шабуыл жасады. Базаның әуе шабуылына қарсы қорғанысы шектеулі болды, бірақ шабуылға жауап беруге дайын 24 RAAF Kittyhawk истребителі болды. Ұшу-қону алаңдары маңындағы жабдықтау қоймаларына аз ғана зиян келтірілді, ал британдық "Горгон" мотор кемесі зақымданды, ал АҚШ әскерлерін тасымалдаған голландтық "Ван Хемскерк" кемесі батты. Кем дегенде үш одақтас ұшағы атып түсірілді, ал жапондықтар жеті ұшақтан айырылды. Кейін Милн шығанағы 1943 жылғы қыркүйекте Лаеге шабуыл жасау үшін және желтоқсанда Жаңа Британия науқаны үшін жинақтау алаңы ретінде пайдаланылды. Милн шығанағындағы база соғыс аяқталғанға дейін толыққанды жұмыс істеді.

Соғыс қылмыстары

Австралиялық қарсы шабуыл кезінде алға жылжыған әскерлер жапондықтардың Милн шығанағында бірқатар соғыс қылмыстарын жасағанын, атап айтқанда, әскери тұтқындар мен бейбіт тұрғындарды өлімге ұшыратқанын анықтады. Жапондықтар тұтқындаған 36 австралиялық әскердің ешқайсысы тірі қалған жоқ; олардың бірнешеуі өлімге ұшыратылған, ал кейбіреулерінде қоршаулау белгілері байқалды. Бұдан өзге, 25 тамыз бен 6 қыркүйек аралығында кем дегенде 59 бейбіт тұрғын қаза тапты, олардың ішінде зорлыққа ұшырап, содан кейін өлтірілген бірнеше Папуа әйелдері болды. Милн шығанағында жасалған соғыс қылмыстары австралиялық сарбаздардың жапондық әскерлеріне деген көзқарасын соғыстың соңына дейін қатайтты. Тарихшы Марк Джонстон «австралиялықтардың жапондықтарды одан әрі қаталдықпен өлтіруі, сол кезде де, кейін де, жапондықтардың жасаған зұлымдықтарына жауап беру және тұтқындарға қатысты болған қиянатты кектеу ниетімен байланысты болды» деп жазды. Кейіннен Австралияның Сыртқы істер министрі доктор Х.В. Эватт Уильям Веббке жапондықтардың соғыс қылмыстары туралы есеп дайындауды тапсырды. Вебб Милн шығанағындағы оқиғаға куә болған одақтас күштердің өкілдерінен жауаптар алды және оларды есебінің бір бөлігі ретінде пайдаланды. 1944 жылы бұл есеп Мәскеу декларациясынан кейін одақтастар құрған Біріккен Ұлттар Ұйымының Соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясына ұсынылды. Қылмыстар туралы мәліметтер 1947 жылдың 2 қаңтарында Токио соғыс қылмыстары трибуналына ұсынылды, бірақ Милн шығанағындағы шайқас кезіндегі әрекеттері үшін ешбір жапондық қызметкер сотталған жоқ.

Нәтижелер

Австралиялықтар жапондықтардың қаза тауып кеткендерінің санын 700-ден 750-ге дейін бағалады, ал жапондық дереккөз 625 адамның қаза болғанын хабарлады. Мильн шығанағына түскен 1943 жапон әскерінен 18-ші крейсерлік дивизияның кемелері 1318 адамды, оның ішінде 311 жаралыны эвакуациялады. Австралиялықтар 373 адамнан зардап шекті, оның ішінде 167-сі қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті. АҚШ әскерлері 14 адамды жоғалтты және бірнешеуі жараланды. Одақтастардың шайқастағы шығындары аз болғанымен, шайқастан кейін Мильн шығанағында безгек эпидемиясы басталды, бұл базаға жапон шабуылымен салыстырылатын қауіп төндірді. Мильн күштерінің алтыдан бірі, оның ішінде Клоуз да, бұл ауруға шалдықты. Безгекке шағу деректері қыркүйекте аптасына мың адамға 33 (жылдық есеп бойынша мың адамға 1716) және желтоқсанда аптасына 82 (жылдық есеп бойынша мың адамға 4294) дейін өсті. Осы қарқынмен бүкіл күш бірнеше айдың ішінде қауқарсыз қалған болар еді. Бұл медициналық бөлімдерге және безгекке қарсы дәрі-дәрмектерге зор жүк салды. Жаңа Гвинея күштерінің бас патологы, подполковник Эдвард Форд, енді Жаңа Гвинея күштеріне жеке басшылық ететін Блэмиге барып, апатты болдырмау үшін Мильн шығанағына 1000 адам мен безгекке қарсы үлкен көлемде жабдықтарды шұғыл түрде жеткізу қажет екенін айтты. Блэми бұл мәселеге жеке қызығушылық танытты. Ол жабдықтарды жылдам жеткізіп, қажетті қызметкерлерді дайындады. Жаңа препарат атабриннің жеткізілімі осы тиімді препаратты хининмен алмастыруға мүмкіндік берді. Атабрин Австралияның ресми алдын алу дәрісі болған желтоқсаннан кейін безгекке шағу деректері күрт төмендеді, ал 1943 жылдың наурызына қарай дағдарыс аяқталды. Осыдан кейін Мильн шығанағындағы гарнизон арасында безгекке шағу көрсеткіші Папуа мен Жаңа Гвинеядағы басқа базалармен салыстырылатын болды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Мильн шығанағы маңындағы шайқастардың нәтижесінде жапондық операциялар аймақта шектелді. Мильн шығанағындағы жеңіліс оларға Кокода жолында австралиялықтар жүргізіп жатқан операцияны айналып өтуден алды. Мильн шығанағы жапондықтардың салыстырмалы түрде аз күштерді пайдалану арқылы кеңейту мүмкіндігінің шектерін көрсетті. Жапон командирлері сол кезде аймақтағы жоспарларын өзгертуге мәжбүр болды, Гуадалканалға қонған АҚШ күштерін кері қайтаруға назар аударды, ал генерал-майор Томитаро Хории басшылығымен Буна-Гона айналасындағы күш-жігерді сақтады. Гуадалканалды қайта алғаннан кейін олар Хории күштерін күшейтіп, Порт-Морсби маңында австралиялықтарға шабуыл жасауды жоспарлады. Бірақ Буна-Гона мен Гуадалканалдағы кейінгі жеңілістер оларға осы жоспарларды іске асыруға мүмкіндік бермеді, өйткені одақтастар 1942 жылдың соңында аймақта үстемдікке ие болды және жапондықтар Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауына шегінуге мәжбүр болды. Шайқастан кейін одақтастар көптеген құпия ақпарат алды, бұл олардың жоспарлаушыларына жапондықтардың күшті және әлсіз жақтарын, сондай-ақ олардың жабдықтарын жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұл әскерлердің тиімді күштер екенін көрсетті. Бірақ ең маңыздысы - бұл жеңістің Азия мен Тынық мұхитындағы одақтас әскерлерінің, әсіресе Кокода жолында және Бирмада соғысып жатқан британдық әскерлердің моральдық жағдайына тигізген әсері болды. Жапондықтар бұрын Қытайдағы Чанша маңындағы, Уэйк аралына жасаған алғашқы шабуылдарда және Гуадалканалдағы Тенару шайқасында жеңіліске ұшырағанмен, Мильн шығанағынан айырмашылығы, бұл әрекеттер жапондықтардың толыққанды шегінуіне және әскери науқанды тоқтатуына әкелмеді. Сондықтан Мильн шығанағындағы одақтастардың жеңісі жапондықтардың құрлықтағы алғашқы толық жеңілісі болды. Австралияда жеңіске жұртшылықтың алғашқы реакциясы сақ оптимизммен қабылданды. 1942 жылдың қыркүйек айының басында "The Canberra Times" газетінде жарық көрген мақала жеңісті "жақсартушы сюрприз" деп атады, бұл мысал аймақтағы австралиялық күштердің болашақ шайқастағы табысының белгісі ретінде бағаланды, бірақ Жаңа Гвинеядағы австралиялықтардың алдында тұрған міндет әлі де "маңызды мәселе" болып қалатынын атап өтті. Ең бастысы, ол соғыстың бағытын өзгертудегі моральдың маңыздылығын атап өтті, оны "жеңіске жетуге бағытталған барлық ауқымды және күрделі күш-жігерді алып жүруі керек көпір" деп сипаттады. Сол уақытта "The West Australian" газетінде жарық көрген тағы бір мақала, сонымен қатар, Австралия жұртшылығын Жаңа Гвинеядағы болашақ қиын шайқасқа дайындады, Мильн шығанағындағы жеңісті "шешімді нүкте" деп атады, оның пайда болуы "кері шегіну науқанының" аяқталуын және аймақта одақтастардың шабуылының басталуын білдірді. Австралиялық әскерлер арасында жеңіс туралы жаңалық одақтас әскерлерінің санасында 1942 жылдың басындағы жеңілістерден кейін қалыптасқан жапондық әскердің жеңілмейтіндігі туралы түсініктерді сейілтуге көмектесті, бұл осы уақытқа дейін одақтастардың жоспарлауына әсер еткен. Бұл түсініктер соғыстың соңына дейін сақталып қалды, бірақ Мильн шығанағы туралы жаңалық кейбір әскерлерге жапондық әскерлердің бұрынғы жеңістерін сандық артықшылық сияқты жеңілуге болатын нақты факторлардың нәтижесі деп түсінуге мүмкіндік берді, жапондық әскердің жеңіліске ұшырамайтын қасиеттерімен байланысты факторлар емес. Осыдан кейін одақтастар арасында "тағдыр шеңбері бұрылып жатыр" деген сезім пайда болды, және басшылар, мысалы, Блэми алдағы қиындықтарды атап көрсеткенімен, соңғы жеңіске деген сенім пайда болды. МакАртур соғыс департаментіне сәттіліктің Мильн шығанағында үстем күшті шоғырландыруға мүмкіндік берген жақсы ақпаратқа байланысты екенін, оны қайталау мүмкін емес екенін ескертті. Соғыстан кейін Австралия армиясы шайқасты "Милн шығанағы" атағымен бірнеше бөлімдерге марапаттау арқылы еске алды. Таңдалған бөлімдер 9-шы, 25-ші, 61-ші, 2/9-шы, 2/10-шы және 2/12-ші жаяу әскер батальондары болды. Шайқаста қатысқан екі RAAF истребитель эскадрильясы да австралиялық командирлер тарапынан олардың ролі үшін мақтауға ие болды. Роуэлл былай деді: "75 және 76 эскадрильяларының RAAF-тың бірінші күні жасаған әрекеті, бәлкім, шешуші фактор болды", бұл Клоуз өзінің есебінде қолдаған пікір.