Клау шығанағы шайқасы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театрсындағы теңіз шайқасы

Кула шығанағы шайқасы (жапонша: クラ湾夜戦) 1943 жылғы 6 шілдедегі таңғы сағаттарда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өтті. Шайқасқа Соломон аралдарындағы Коломангараның шығыс жағалауында АҚШ және Жапония кемелері қатысты. Бұл оқиға Жаңа Джорджия науқанының бастапқы кезеңдерінде болды, онда Вилаға күш түсірген жапондық күшті АҚШ Әскери-теңіз күштерінің крейсерлері мен эсминдері тоқтатып, жойды. Шайқас барысында бір американдық жеңіл крейсері батып, екі жапондық эсминеці батып, тағы екеуі зақымдалды. Жапондықтар шайқастан кейін 1600 сарбазды түсіріп, қайтарылды.

Өмірбаян

1943 жылдың ортасында Гуадалканал шайқасынан кейін одақтастар Соломон аралдарында келесі шабуылды бастады. 30 маусымда Рендова аралына әскерлерді түсіріп, Жаңа Джорджиядағы Мундадағы маңызды жапондық әуежайын басып алуға алғышарт ретінде қолданды. АҚШ-тың Рендоваға түсуі, әскерлерді Бланш бұғазы арқылы Жаңа Джорджияға жеткізу үшін алғашқы плацдарм құру мақсатында жасалды. Рендованы басып алғаннан кейін, 2 шілдеде құрлықтағы Зананаға көшірілді, содан кейін АҚШ күштері Мундаға батысқа қарай жылжуды бастады. Бұл күш-жігерді қолдау және жапондық күштерді Байрокодан Мунда жолымен төмен жылжуынан тоқтату үшін одақтастар 5 шілдеде Жаңа Джорджияның солтүстік жағалауына күш түсіруге шешім қабылдады. Осы уақытта жапондықтар Мунда аймағын күшейтуге тырысты, әскерлер мен жабдықтарды Шортленд аралдарынан Коломбангара арқылы баржалармен жеткізді. Кула шығанағындағы шайқастан бір күн бұрын, контр-адмирал Уолден Л. Эйнсворттың 36.1 (TG 36.1) міндеттік тобы Коломангара аралындағы Вила және Байроконы крейсерлік бомбалау жүргізді. Бұл операция Жаңа Джорджияның солтүстік жағалауындағы Райс Анкориджге қонуды қолдау мақсатында, Эногай мен Байроконы басып алуға тапсырылған АҚШ теңіз және әскерлерімен жүзеге асырылды. Теңізшілер Райс Анкориджге қонғанда, АҚШ-тың екі эсминеці, "Стронг" және "Шевалье", теңіз артиллериялық қолдау көрсету үшін Байроко портына кірді. Таңғы сағаттарда 93-ші үлгідегі торпеда "Стронг" кемесінің сол жағынан артқа қарай соқты, нәтижесінде эсминец жойылды. "Шевалье" 241 құтқарылғанды құтқарып алды, ал О'Бэннон қарсы атыс жасауға тырысты; шабуыл кезінде 46 АҚШ теңізшісі қаза тапты. Торпеда 14 торпедадан тұратын залптан ұшырылды, оны Ниидзуки басқарылған 4 жапондық эсминец жіберді, олар саяхаттады.

Шайқас

Эйнсворттың міндеттік тобы жарық крейсерлер «Гонолулу», «Сент-Луис» және «Хеленадан», сондай-ақ төрт эсминец – «Николас», «О’Бэннон», «Радфорд» және «Дженкинстен» құралды. 5 шілде күні түстен кейін олар Коралл теңізіне қайта оралып, қайта жабдықтау үшін адмирал Уильям Холсиге Бугенвилдегі Буиннен Соломон аралдарындағы «Слот» арқылы «Токио экспресі» миссиясы туралы хабарланды. Жапондықтарды тосқауылға алуға бұйрық алған Эйнсворт бағытын өзгертіп, Жаңа Джорджия аралынан солтүстік-батысқа қарай бет бұрды. «Шевалье» Стронгтан аман қалғандарды жинап алып, зақымданғандықтан аймақтан кетіп қалды; оның орнын «Радфорд» пен «Дженкинс» басты, олар 5 шілдеде Тулагиден сәйкесінше 16:47 және 18:37 сағаттарда шықты. Америка кемелері 6 шілдеде түн ортасынан кейін Жаңа Джорджияның солтүстік-батыс жағалауындағы Вису-Вису нүктесінен өтті. Шамамен бір сағаттан кейін Эйнсворттың міндеттік тобы Коломангараның шығыс жағалауында, Вису-Вису нүктесінен жарты мильдей жерде және Вау Роктан солтүстік-шығысқа қарай, адмирал Теруо Акияма басқаратын, қолдау тобымен бірге, әскер тасымалдайтын екі көлік кемесінен тұратын жапондық теңіз күштерімен кездесті. Жапон күштерінің құрамында барлығы он кеме болды, олардың барлығы эсминецтер еді. Қолдау тобы 3-ші эсминец эскадрильясының үш кемесінен құралды, ал бірінші көлік тобы (30-шы көлік дивизиясы деп аталды) үш эсминецтен, ал екінші көлік тобы (11-ші көлік дивизиясы деп аталды) төрт эсминецтен тұрды. Жапон кемелері 2600 жаяу әскерін алып, Мундаға күштерді жеткізу үшін тұрақ пункті ретінде пайдаланылатын Вилаға бағытталды. Шайқас басталғанда Акияма күштері екіге бөлінді: екінші көлік тобының төрт кемесінен тұратын негізгі колоннаны сүйемелдеген үш сүйемелдеуші кеме («Ниидзуки», «Сузуказе» және «Таниказе»). Ал бірінші көлік тобының үш кемесі – «Мочидзуки», «Микадзуки» және «Хамаказе» – Вилаға жүк түсіріп жатты. Алайда, «Хелена» түнінің бұрынғы бөлігінде барлық флеш-порошкін жұмсағандықтан, түтінсіз порошкінін қолдануға мәжбүр болды, осылайша әр оқ атар сайын жапондық кемелерге көрінетін болды. Жапондық екі эсминец «Ұзын найза» торпедаларын іске қосып, «Хеленаны» жаралы қалдырды. Төрт рет соққыға ұшыраған «Амагири» кері шегінді. Жағаға қалған «Нагацуки» таңертең экипажымен тасталып, кейін американдық авиациямен бомбаланып жойылды. «Микадзуки» мен «Хамаказе» жүк түсіруді аяқтап, Блэкетт бұғазы арқылы кетіп қалды, ал «Мочидзуки» Коломбангара жағалауындағы Кула шығанағы арқылы кетер алдында тағы бір сағатқа тоқтап, шамамен 06:15-те «Николаспен» қысқаша шайқасып, түтін жабынынан кейін шегінді. «Радфорд» және «Николас» эсминецтері «Хеленадан» аман қалғандарды құтқару үшін оралды. 750-ден астам адамды құтқарып, «Радфорд» пен «Николас» үш рет жапондықтармен қақтығысты; олар құтқару операциясы үшін Президенттік бірлікпен марапатталды. «Амагири» құтылып, 2 тамызда Коломангараның оңтүстік-батысындағы Блэкетт бұғазында АҚШ-тың болашақ президенті Джон Ф. Кеннедидің (1917–1963) басқаруындағы PT 109 патрульдік торпедалық қайығын жарып, екіге бөлді. «Хацуюки» мен «Сацуки» Блэкетт бұғазы арқылы Буинге оралды. Кула шығанағындағы шайқастан кейін жапондықтар оңтүстікке, Жаңа Джорджияға күштерін жылжытуды жалғастырды. 9 шілдеде 1200 әскер қарсылықсыз сәтті Коломангараға жеткізілді. Алайда, 12/13 шілдедегі келесі әрекет Колмонгара шайқасына әкелді. Осы уақытта жағада АҚШ әскерлері 10-11 шілдеде солтүстік-батыс жағалаудағы Еногайды басып алды, ал Мунда маңында жапондықтар АҚШ-тың әуеайлаққа қарай жылжуына қарсылық көрсетті, бұл тоқтатылып, 17 шілдедегі жапондық қарсы шабуылымен тоқтатылды.

Ainsworth's task group consisted of the light cruisers Honolulu, St. Louis, and Helena, plus four destroyers, Nicholas, O'Bannon, Radford and Jenkins. On the afternoon of 5 July, they were returning to the Coral Sea to resupply when Admiral William Halsey was informed of another "Tokyo Express" mission down "the Slot" in the Solomon Islands, from Buin, on Bougainville. Ordered to intercept the Japanese, Ainsworth changed course, and proceeded northwest past New Georgia Island. Chevalier had been damaged picking up survivors from Strong, and left the area; they were replaced by Radford and Jenkins, who left Tulagi at 16:47 hours and 18:37 hours on 5 July respectively, after replenishing. The American ships passed Visu Visu Point, on the northwest coast of New Georgia, just after midnight on 6 July. About an hour later, Ainsworth's task force was off the east coast of Kolombangara, about half a mile from Visu Visu Point, and roughly northeast of Waugh Rock, when they came into contact with a Japanese naval reinforcement group consisting of two transport units carrying troops, escorted by a support unit, under Admiral Teruo Akiyama. The Japanese force consisted of ten ships in total, all of which were destroyers. The support unit was made up of three ships from the 3rd Destroyer Squadron, while the first transport unit (designated the 30th Transport Division) was made up of three destroyers, and the second transport unit (designated the 11th Transport Division) consisted of four destroyers. The Japanese ships were carrying 2,600 ground troops and were bound for Vila, which was being used as a staging point for moving reinforcements to Munda. When the battle began, Akiyama's force was divided into two parts: the three escorts of the support unit (Niizuki, Suzukaze and Tanikaze) trailing the main column consisting of the four ships from the second transport unit (Amagiri, Hatsuyuki, Nagatsuki and Satsuki). Meanwhile, the three ships of the first transport unit, Mochizuki, Mikazuki and Hamakaze, were unloading at Vila, about away. However, Helena had expended all of her flashless powder the previous night, and she was forced to use smokeless powder, thus illuminating herself to the Japanese ships with every salvo. Two of the Japanese destroyers launched their Long Lance torpedoes and hit Helena, fatally damaging her. hit four times, Amagiri withdrew. The beached Nagatsuki was abandoned by her crew in the morning, and was later bombed and destroyed by American aircraft. Mikazuki and Hamakaze completed unloading, and departed through the Blackett Strait, while Mochizuki lingered for another hour before leaving through the Kula Gulf along the coast of Kolombangara, clashing briefly with Nicholas, around 06:15 before withdrawing behind a smoke screen. The destroyers Radford and Nicholas returned to rescue survivors from Helena. While rescuing over 750 men, Radford and Nicholas had to reengage the Japanese three times; they were awarded the Presidential Unit Citation for their rescue. Amagiri escaped and later rammed and cut in half the motor torpedo boat Patrol torpedo boat PT 109, captained by future President of the United States John F. Kennedy (1917–1963), in the Blackett Strait, southwest of Kolombangara on 2 August. Hatsuyuki and Satsuki returned to Buin via the Blackett Strait. Following the engagement in the Kula Gulf, the Japanese continued to move reinforcements south to New Georgia. On 9 July, 1,200 troops were moved to Kolombangara successfully without opposition. Another effort on 12/13 July, however, resulted in the Battle of Kolombangara. Meanwhile, ashore, US troops had secured Enogai on the northwestern coast on 10–11 July, while around Munda the Japanese stubbornly resisted US efforts to advance towards the airfield, which stalled and was eventually halted by a Japanese counterattack on 17 July.

Есімдес

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эскорттық ұшақ тасымалдаушы кемесі «Кула шығанағы» – 1945–1946, 1951–1955 және 1965–1969 жылдары қолданыста болды – осы шайқас құрметіне аталған.