Кіріспе

Канада Вьетнам соғысына ресми түрде қатыспады. Дегенмен, 1973 жылы Париж бейбіт келісімін сақтауға көмектесу үшін бейбітшілік сақтау күштеріне үлес қосты. Жекеше, кейбір канадалықтар соғысқа қатысты. Канадалық корпорациялар АҚШ үкіметіне соғыс материалдарын сатты. Сонымен қатар, кем дегенде 30 000 канадалық соғыс кезінде АҚШ қарулы күштерінде қызмет етуге ерікті болды. Кем дегенде 134 канадалық Вьетнамда қаза тапты немесе жоғалып кеткені хабарланды. Вьетнам соғысының басында Канада Женева келісімдерін бақылайтын Халықаралық бақылау комиссиясының (ХБК) мүшесі болды және бейтараптықты сақтауға тырысты. Алайда, канадалық келіссөзшілер АҚШ жағында болды. Бір өкіл (Ж. Блэр Сиборн, Роберт Сиборнның кіші інісі) тіпті АҚШ атынан, Канада үкіметінің мақұлдауымен, АҚШ пен Солтүстік Вьетнам арасында құпия хабар алмасуға қатысты. Канада сондай-ақ Оңтүстік Вьетнамға гуманитарлық көмек жіберді, бірақ ол АҚШ бақылауында болды. Канада соғысып жатқан елдер арасында делдалдық жасауға тырысты, АҚШ-тың соғыстан абыройлы түрде шығуына мүмкіндік беретін нәтижеге қол жеткізуді мақсат етті. Сондай-ақ, сол кездегі хабарлар бойынша, премьер-министр Лестер Пирсонның үкіметі АҚШ-тың соғыс әдістерін жария түрде сынады. Алайда, Пирсонның 1965 жылғы 2 сәуірде Филадельфиядағы Темпл университетінде сөйлеген сөзінің мәтіні бұл кең таралған қаңқуды жоққа шығарды, тіпті Пирсон: «Менің елімнің үкіметі мен халқының көп бөлігі Вьетнамдағы АҚШ-тың бейбітшілік саясатын толық қолдады» деді. Сонымен қатар, Канада өнеркәсібі АҚШ-қа әскери жабдықтар мен оларды жасауға қажетті шикізаттарды, оның ішінде оқ-дәрі, напалм және Agent Orange экспорттады, екі ел арасындағы сауда үздірілмей жалғасты. «500 фирма Пентагонға 2,5 миллиард долларлық соғыс материалдарын (оқ-дәрі, напалм, ұшақ қозғалтқыштары және жарылғыш заттар) сатты. Әскерлерге арналған 10 миллиард долларлық азық-түлік, сусындар, береттер мен бутсалар АҚШ-қа экспортталды, сондай-ақ никель, мыс, қорғасын, мұнай, снаряд корпустарына арналған мыс, сымдар, бронелікті пластиналар және әскери көліктер экспортталды. Канадада жұмыссыздық 3,9%-ға дейін төмендеді». Соғыс күшейген сайын Канада мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас бірте-бірте нашарлады. Темпл университетінде сөйлеген сөзінде Пирсон АҚШ саясатын қолдайтынын айтқанмен, Солтүстік Вьетнамды бомбалауды тоқтатуға шақырды. Аңыз бойынша, ашулы президент Линдон Джонсон келесі күні Пирсонмен кездескенде, кішкентай канадалықтың жағасын ұстап, бір сағат бойы ашуланып сөйледі. Осы оқиғадан кейін екі адам соғысқа қатысты келіспеушіліктерін шешудің жолдарын тапты және одан әрі байланысқа шықты, кейін Канадада екі рет кездесті. 1968 жылғы федералды сайлауда Пьер Трюдо премьер-министр болып сайланғаннан кейін Канада саясаты Вьетнамдағы АҚШ саясатын қатаң сынауға бағытталды. Трюдо АҚШ пен Солтүстік Вьетнам арасында дереу келіссөздер жүргізуге шақырды және кем дегенде бір рет келіссөздерде делдал болуға ұсынды, бұл 1968 жылы АҚШ президенті болып сайланған Ричард Никсонды ренжітті.

АҚШ-тың соғыс күштеріне көмек

Канаданың Вьетнам соғысына қатысты ресми дипломатиялық ұстанымы бейтарап болу болды, бұл соғысқа қатысты тауарларды соғыс аймақтарына экспорттауға тыйым салды. Дегенмен, Канада өнеркәсібі АҚШ күштеріне жабдықтар мен жарақтарды кең көлемде жеткізіп отырды, оларды тікелей Оңтүстік Вьетнамға емес, АҚШ-қа жіберді. Бұл тауарлардың ішінде аяқ киім сияқты зиянсыз заттармен қатар, ұшақтар, оқ-дәрілер, напалм және коммерциялық дефолианттар да болды, олардың қолданылуы сол кезде соғысқа қарсы наразылық білдірушілер тарапынан қатты қарсылыққа ұшырады. 1956 жылғы Қорғаныс өндірісін бөлісу туралы келісімге сәйкес, 1965 және 1973 жылдар аралығында Канада өнеркәсібі АҚШ-қа 2,47 миллиард долларлық материал сатты. Канада сондай-ақ НАТО-дағы одақтасына қолда бар шарттарға сәйкес, оқу-жаттығулар мен қару-жарақ сынақтары үшін Канаданың әскери базаларын және нысандарын пайдалануға рұқсат берді. 1973 жылдың 28 қаңтарынан 31 шілдесіне дейін Канада Вьетнамдағы Халықаралық бақылау және қадағалау комиссиясымен (ICCS) байланысты Gallant операциясына Венгрия, Индонезия және Польшамен бірге 240 бейбітшілік сақшысын жіберді. Олардың міндеті Париж бейбіт келісіміне сәйкес Оңтүстік Вьетнамдағы атысты тоқтатуды бақылау болды. Канада Комиссиядан кеткеннен кейін оның орнына Иран келді.

АҚШ қарулы күштеріндегі канадалықтар

АҚШ-тың әскери қызметке шақырудан жалтарғандар мен дезертирлердің Канадаға қашуына қарсы, шамамен 30 000 канадалық Оңтүстік-Шығыс Азияда АҚШ үшін соғысуға ерікті болды. Олардың арасында Монреаль маңындағы Кахнауэке қорығынан 50 мохаук тайпасынан келгендер де болды. АҚШ армиясының сержанты Питер С. Лемон, Канададан көшіп келген, қақтығыстағы батылдығы үшін АҚШ-тың Ең жоғары наградасымен марапатталды. Мұндай шекарадан тысқары әскери қызметке шақыру жағдайы бұрын да болған: Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда мыңдаған американдықтар АҚШ Германияға соғыс жариялағанға дейін Канаданың қарулы күштеріне қосылған. 2015 жылы Канаданың телерадиокорпорациясы (CBC) соғыста соғысып, қаза тапқан канадалықтарды еске алу туралы материал жариялады. Сол материалға сәйкес, Канада ардагерлер қауымдастығы американдықтармен бірге соғысу үшін шамамен 20 000 канадалықтың АҚШ қарулы күштеріне қосылғанын, ал кейбір тарихшылар бұл санды 40 000-ға дейін бағалайды. Квебек провинциясының Мелошевиль қаласында 1989 жылдың қазанында Вьетнам ардагерлерінің Квебек қауымдастығы қаржылаған ескерткіш орнатылған.

Соғыстан кейін

Вьетнам соғысының әсері Канадада соғыс аяқталғаннан соң да ұзақ уақыт сақталды.

Вьетнамдық қайықшылар

1975 жылдың сәуірінде Оңтүстік Вьетнам құлағаннан кейін жүздеген мың босқындар, «теңізшілер» деп аталатын адамдар, Вьетнамнан және көршілес елдерден қашып кетті. Канаданың иммиграция тарихшысы Валери Ноулз 1979 жылдан 1980 жылға дейін Канаданың шамамен 60 000 осы босқындарды қабылдағанын айтады, «олардың көпшілігі бірнеше күн бойы кішкентай, ақаулы қайықтарда, қатыгез қарақшылардың шабуылына ұшырап, соңында нашар жағдайдағы лагерьтерге жеткен». Ноулз бұл кезеңде АҚШ-ты қоса алғанда, кез келген ел қабылдаған теңізшілердің ең көп саны екенін айтады.

Агенттік Orange Нью-Брансуикте

1981 жылы үкіметтік есепте даулы жапырақтарды жоюға арналған Agent Orange химиялық затының Нью-Брансуик провинциясындағы Гагетаун қаласындағы CFB базасында сынақтан өткені анықталды. 1966 жылғы маусымда бұл химиялық зат база ішіндегі 2,4 шаршы километрге жуық орманға шашыратылған. Аймақтың зияндылығы туралы әртүрлі пікірлер бар; алайда 2006 жылы Канада үкіметі бұл затқа ұшырағандардың кейбіреулеріне өтемақы төлеуді жоспарлағанын мәлімдеді. 2011 жылға қарай, кейбір талаптар қанағаттандырылды, бірақ өтемақы төлеу бағдарламасының басқаруы сынға ұшырады.

Соғыс иммигранттары

Джек Покок есімдігімен аталған жинақ, Торонто университетінің Discover архивінде сақталуда. Торонтодағы әскери қызметке қарсы бағдарлама және оған ұқсас ұйымдардың материалдары, көбінесе 1969–1975 жылдар аралығындағы. Канадаға көшіп келген жастарға арналған нұсқаулық. Әңгіме және үзінді. Пана іздеу: Әскери қызметтен қашқандар. Канадалық телерадио корпорациясының цифрлық архиві. Торонтодағы әскери қызметке шақырудан қорғану бағдарламасы. 1968 жылғы өзіндік сипаттамасы. Вьетнам соғысы: Канаданың рөлі, Екінші бөлім: Қайықпен келгендер. CBC радиосының хабар транскрипциясы. Канададағы Вьетнам соғысына қарсылық білдірушілер, Ванкувер қауымдық желісінің ұйымдастыруымен. 1960 жылдардан бүгінгі күнге дейінгі мәтіндер мен веб-сайттарға түсіндірмелік нұсқаулық. Зерттеуші Джозеф Джонс құрастырған. Канададағы вьетнамдық қауымдастық. Статистика Канадасының шолуы.