Карл Риттер: Неміс географиясының негізін қалаушысы

Кіріспе

Неміс географы (1779–1859)

Карл Риттер (7 тамыз 1779 – 28 қыркүйек 1859) – неміс географы. Александр фон Гумбольдтпен бірге ол қазіргі география ғылымын қалағандардың бірі саналады. 1825 жылдан өмірінің соңына дейін Берлин университетіндегі география кафедрасын басқарды.

Өмірбаян

Карл Риттер Кведлинбургте, құрметті дәрігер Ф. В. Риттердің алты баласының бірі болып дүниеге келді. Риттердің әкесі ол екі жаста болғанда қайтыс болды. Бес жасында ол Шнепфенталь Салцман мектебінде оқыды, бұл мектеп табиғатты зерттеуге бағытталған (көрініп тұрғанындай, Жан Жак Руссоның балаларды тәрбиелеу туралы жазбаларына әсер еткен). Бұл тәжірибе Риттерге өмір бойы әсер етті, өйткені ол жаңа білім беру тәсілдеріне, соның ішінде Иоганн Генрих Песталоцциге қызығушылық танытты. Шындығында, Риттердің көптеген жазбалары Песталоццидің оқытудағы үш сатысына негізделген: материалды меңгеру, материалды жалпы салыстыру және жалпы жүйені құру. Мектеп бітіргеннен кейін Риттер Франкфурттағы банкир Бетман Холлвегпен танысты. Риттер Холлвегтің балаларына тәрбиеші болуы шешілді, бірақ сол уақытта ол өз қамқоршысының есебінен Галле университетінде оқысын деп белгіленді. 1798 жылы тәрбиешілік міндеттерін бастаған ол он бес жыл бойы осы қызметте болды. Ол Геттингенде оқушыларын әлі де бақылап отыру үшін өткізген 1814–1819 жылдары географияны ғана зерттеуді бастады. Сол жерде ол Дудерштадттан келген Лили Крамерге үйленді және өзінің "Эрдкунде" атты алғашқы екі томын жазды және жариялады. 1819 жылы Франкфурт қаласында тарих профессоры болды, ал 1820 жылы Берлин университетінде тарихты оқытуға тағайындалды. Риттер 1821 жылы докторлық дәрежесін алды және 1825 жылы профессор атанды. Ол жақын маңдағы әскери колледжде де сабақ берді. Ол Африканы зерттеуге ерекше қызығушылық танытты және британдық ғалымдармен, сондай-ақ Корольдік географиялық қоғам сияқты ғылыми орталармен үнемі байланыста болды. Ол британ үкіметі атынан Солтүстік және Батыс Африкаға саяхат жасаған, Сахарадан тыс құл саудасын тоқтату үшін келісімдер жасауға тырысқан зерттеуші Генрих Барттың академиялық ұстаздарының бірі болды. Карл Риттердің өзі Германияда құлдыққа қарсы белсенді үгіт-насихат жүргізді. Риттердің география ғылымына тигізген әсері ерекше болды, өйткені ол пәннің жаңа тұжырымдамасын ұсынды. Оның пікірінше:

Carl Ritter was born in Quedlinburg, one of the six children of a well respected doctor, F. W. Ritter. Ritter's father died when he was two. At the age of five, he was enrolled in the Schnepfenthal Salzmann School, a school focused on the study of nature (apparently influenced by Jean Jacques Rousseau's writings on children's education). This experience would influence Ritter throughout his life, as he retained an interest in new educational modes, including those of Johann Heinrich Pestalozzi. Indeed, much of Ritter's writing was based on Pestalozzi's three stages in teaching: the acquisition of the material, the general comparison of material, and the establishment of a general system. After completion of his schooling, Ritter was introduced to Bethmann Hollweg, a banker in Frankfurt. It was arranged that Ritter should become tutor to Hollweg's children, but that in the meantime he should attend the University of Halle at his patron's expense. His duties as tutor began in 1798 and continued for fifteen years. The years 1814–1819, which he spent at Göttingen in order still to watch over his pupils, were those in which he began to exclusively study geography. It was there that he courted and married Lilli Kramer, from Duderstadt and that he wrote and published the first two volumes of his Erdkunde. In 1819, he became professor of history at Frankfurt, and in 1820, he received a teaching appointment in history at the University of Berlin. Ritter received his doctorate there in 1821, and was appointed professor extraordinarius in 1825. He also lectured at a nearby military college. He was particularly interested in the exploration of Africa and held constant contacts with British scholars and scientific circles like the Royal Geographical Society. He was one of the academic teachers of the explorer Heinrich Barth, who traveled in Northern and Western Africa on behalf of the British government to negotiate treaties that were to stop the Trans Saharan slave trade. Carl Ritter himself was a dedicated anti slavery propagandist in Germany. Ritter's impact on geography was especially notable because he brought forth a new conception of the subject. In his view:

1822 жылы Риттер Пруссия ғылым академиясына сайланды, ал 1824 жылы ол Париж Азия қоғамының корреспондент мүшесі атанды. 1828 жылы ол Берлиндегі Географиялық қоғамды құрды. 1849 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1856 жылы ол Пруссияның Корольдік картографиялық институтының кураторы болып тағайындалды. Ол 1859 жылы Берлинде қайтыс болды. 1865 жылы Кведлинбургтегі Брюльдің кіреберісінде Риттерге ескерткіш орнатылды. Ол туылған үй, 15 Steinbrücke, 1955 жылы бұзылды. Мюменталь мектебінде Риттер мен оның мұғалімі Иоганн Кристоф Фридрих Гутсмутс еске алу үшін тағы бір ескерткіш орнатылған. Калифорниядағы Риттер жотасы оның құрметіне аталған.