Янoш Лёвенталь: Венгр шахмат шеберінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Венгр шахматшысы Иоганн Якоб Лёвентал (Löwenthal János Jakab; 15 шілде 1810 – 24 шілде 1876) – кәсіби шахмат шебері. Ол 1850-ші жылдардағы үздік үш ойыншының қатарында болды.

Өмірбаян

Лёвентал Будапештте еврей саудагерінің ұлы болып дүниеге келген. Ол туған қаласындағы гимназияда білім алған. 1846 жылы ол Карл Хэмппен Венада (5 жеңіс, 4 жеңіліс, теңдік болмаған) матчта жеңіске жетті. 1848 жылы Лайос Кошуттың басшылығымен мемлекеттік қызметке тағайындалды. Кошуттың құлауынан кейін Лёвентал Венгриядан қуылды және 1849 жылы Америкаға эмиграциялады. 1851 жылы Лондонға келіп, содан бері Англияда тұрақты түрде қоныстанды. 1857 жылғы Манчестер турнирінде Лёвентал бірінші орын үшін Адольф Андерсенді жеңді. 1850 жылы Жаңа Орлеанға сапары барысында Лёвентал Пол Морфимен екі рет ойнады, жалпы үш ойынды қатарынан ұтылды. Ол 1858 жылы Лондонға келген Морфиге қарсы матч өткізген алғашқы шеберлердің бірі болды. Морфи 9 жеңіс, 3 жеңіліс және 2 теңдік нәтижесімен жеңіске жетті. "Мен өзімді басым күшпен жеңілгендігіме сенімдімін", - деді Лёвентал матч туралы, ағылшын жазушысы Фредерик Эдж баяндағандай. Эдж Морфи және басқа да әйгілі ойыншылар туралы кеңінен жазған, "Пол Морфи, шахмат чемпионы: Еуропадағы ерліктері мен жеңістері" атты кітабында. Лёвенталдың шахматтан басқа табысы жоқ екенін білген Морфи, матчтен жеңіп алған 100 фунт стерлингтен бөлек, оның жаңа үйі үшін 120 фунт стерлингке бағаланған жиһазды Лёвенталға сыйлады. Морфиден жеңілгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Лёвентал өзінің ең үлкен жетістігіне қол жеткізді – 1858 жылдың 27 тамызында Англияның Бирмингем қаласында өткен Британ шахмат қауымдастығының конгресінде нокаут жүйесі бойынша турнирде жеңіске жетті. Оның жүлдесі 63 фунт стерлинг болды. 1860 жылы Лёвентал Морфидің үлкен танымалдылығын пайдаланып, американдық шебердің "Морфидің шахмат ойындары" атты жинағын жасады. Морфидің өмірбаянын жазған Дэвид Лоусонның айтуынша, Морфи Лёвенталмен достық қарым-қатынаста болғандықтан кітаптағы материалға қол қоюға келіскен, бірақ шындығында кітап Морфидің өзі жазбаған. Бір кезде Лёвентал Лондондағы Сент-Джордж шахмат клубының хатшысы болып қызмет етті. Ол шахмат сабақтары берді және алғашқы шахматты ойлап тапты. Ол 1862 жылы халықаралық турнир ұйымдастыруға көмектесті, содан кейін ол жариялады. Лёвентал біраз уақыт бойы "The Illustrated News of the World" және "The Era" газеттерінің шахмат редакторы болды. Ол сондай-ақ "Шахматшы журналының" (1863–1867) редакторы болды. 1860 жылы ол "Морфидің шахмат ойындары" атты еңбегін "Аналитикалық және сындық ескертулермен" бірге жариялады. 1874 жылы Лёвентал ауырып, қаржылық жағдайы нашарлағанда, оған көмек жинау науқаны ұйымдастырылды. Лорд Рэндольф Черчилль және тағы көптеген адамдар қайырымдылық қорына үлес қосты. В. Г. Уордтың ықпалымен, онымен шахмат ойнағаннан кейін, Лёвентал католик дініне кірді. Ол 1876 жылдың 24 шілдесінде 66 жасында Гастингс маңындағы Сент-Леонардс-он-Сиде қайтыс болды.

Löwenthal was born in Budapest, the son of a Jewish merchant. He was educated at the gymnasium of his native city. In 1846, he won a match against Carl Hamppe in Vienna (with 5 wins, 4 losses, and no draws). He received a civil appointment under the administration of Lajos Kossuth in 1848. On the downfall of the latter, Löwenthal was expelled from Hungary, and he emigrated to America in 1849. In 1851, he went to London and resided permanently in England thereafter. At the Manchester tournament of 1857, Löwenthal defeated Adolf Anderssen for first place. During his 1850 visit to New Orleans, Löwenthal played Paul Morphy on two separate occasions, losing a total of three games straight. He was one of the first masters to play a match against Morphy after the latter's arrival in London in 1858. Morphy won with a score of nine wins, three losses, and two draws. " I am convinced that I was vanquished by superior strength," Löwenthal said about the match, as reported by an English writer named Frederick Edge, who wrote extensively about Morphy and other famous players in a book called The Exploits and Triumphs, in Europe, of Paul Morphy, the Chess Champion. No doubt aware that chess was Löwenthal's only source of livelihood, and conscious to not be considered a professional player himself, Morphy, after winning the match stakes of £100, presented Löwenthal with a gift of furniture valued at £120 for his new house. Just days after being defeated by Morphy, Löwenthal had his greatest success by winning the British Chess Association Congress knockout tournament in Birmingham, England, on 27 August 1858. His prize was £63. In 1860, Löwenthal took advantage of Morphy's extreme popularity to create a collection of the American master's games titled Morphy's Games of Chess. According to Morphy's biographer David Lawson, Morphy was friendly to Löwenthal and therefore agreed to sign his name to material in the book, which was purported to be written by Morphy but in fact was not. For a time, Löwenthal served as club secretary of the St. George's Chess Club in London. He taught chess and invented the first He helped organise an international tournament in 1862, and then published a
Löwenthal was for some time chess editor of The Illustrated News of the World and of The Era. He was editor also of The Chess Players' Magazine (1863–1867). In 1860, he published Morphy's Games of Chess, with Analytical and Critical Notes. When Löwenthal became ill in 1874 and could no longer financially support himself, a collection was taken up for him. Lord Randolph Churchill and many others contributed to the charity fund. Under the influence of W. G. Ward, with whom he played chess, Löwenthal became a Roman Catholic. He died on 24 July 1876 at St. Leonards on Sea, near Hastings, at the age of 66.