Кіріспе

The Limey) – 1999 жылы түсірілген американдық қылмыстық фильм. Режиссері – Стивен Содерберг, сценарий авторы – Лем Доббс. Фильмде Теренс Стамп, Лесли Энн Уоррен, Луис Гусман, Барри Ньюман, Ники Катт және Питер Фонда рөлдерін сомдады. Сюжет ағылшын кәсіби қылмыскердің (Стамп) АҚШ-қа қызының күмәнді өлімін тергеу үшін сапарына қатысты. Фильм Лос-Анджелесте және Биг-Сурда түсірілді. Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, бірақ шығу кезінде коммерциялық сәттілікке жете алмады.

Сюжет

Ағылшын қылмыскері Уилсон Лос-Анджелеске қызы Дженинің өлімін тергеу үшін келеді, ол автокөлік апатында қаза тапқан деп хабарланған; алайда Уилсон кісі өлтіру күдіктенеді. Тоғыз жыл түрмеде отырғаннан кейін жаңа ғана босап шыққан ол қатал адамға айналған. Лос-Анджелеске келген соң, ол Дженидің достары Эдуардо мен Элейнді сұраққа алады. Олардың алғашқы тексеруден өткенін көріп, ол Дженидің өлімін тергеуде олардың көмегін сұрайды. Күдік тудыратын біреу – Дженимен қарым-қатынаста болған бай жазба продюсері Терри Валентайн. Валентайнның есірткі саудасына қатысы бар еді, оны оның қауіпсіздік кеңесшісі Эйвери басқарған. Уилсон есірткі сатушылар пайдаланған қойманы табады және Валентайн туралы сұрайды. Олар қызын қорлап, оны ұрып-соғады. Уилсон қоймаға қайта оралып, барлық қызметкерлерді, біреуін қоспағанда, атып өлтіреді. Уилсон мен Эдуардо Валентайннің үйінде өткен кешке басады. Ол жерде Уилсон Валентайнның қатысы бар екенін көрсететін дәлелдерді іздейді. Ол Дженидің суретін тауып, ұрлап алады. Эйверидің күдігін оятып, Уилсонды күзетші тоқтатады, ол оны басқа соққымен құлатып, өлтіреді. Уилсон мен Эдуардо қашып кетеді, бірақ Эйвери оларды қуады, олардың машинасына соқтығысып, оларға оқ атып жатқан кезде. Олар Эдуардомен бірге қашып құтылады, бірақ Эйвери Эдуардоның Уилсонның есімін айқайлағанын естімейді. Элейн мен Эдуардомен бірге отырғанда, Уилсон қызымен бірге өткен өмірін еске алады, оны тек бала кезінде ғана есінде сақтайды. Әкесі түрмеге түсетінінен қорқып, ол оның жасаған немесе жоспарлап отырған қылмыстарының дәлелдерін тапқан сайын полицияға шақырамын деп қорқытатын. Ол қызының оны жақсы көруіне байланысты ешқашан қаулысын орындамағанын еске алады, бұл олардың арасындағы қайғылы әзілге айналды. Алайда, оның қылмыстық өмірі отбасына ауыр тиді. Ол өзімен байланысқан адамдар оны полицияға сатқаннан кейін түрмеге түсті. Эйвери Уилсонды іздеп тауып, өлтіру үшін Стейси атты жалдамалы кісіні жалдайды. Стейсиге шабуыл жасауға ДЕА агенттері кедергі келтіреді, олар Валентайнды бақылап отыр. Уилсон мен Элейн бас агентпен кездесуге шақырылады, ол ДЕА-ның Валентайнды есірткі ақшасын жылыстату үшін пайдаланған дилерді ұстауға бағытталғанын және агенттердің Уилсонның жеке миссиясына араласпайтынын түсіндіреді. Ол Уилсонға Валентайн туралы құжаттаманы, соның ішінде суреті мен Биг Сурдағы екінші үйінің мекенжайын көрсетеді. Темірқасықта, Стейси және оның серігі, ДЕА агенттерінен алған соққыға ашуланып, Эйвериге қарсы қос ойын жасауды жоспарлайды. Эйвери Валентайнды Биг Сурдағы үйге көшіреді. Сол түні Уилсон үйдің аумағына кіреді. Эйверидің күзетшілері кіргізушіге оқ атып, ол Стейси екенін анықтайды және оның серігі, Джон ағамен атысқа түседі, нәтижесінде бірнеше адам қаза табады және Эйвери де қаза табады. Валентайн Эйверидің қаруын алып, оны өлтіруге қалдырып, Уилсоннан қашып бара жатып жағажайға қарай жүгіреді. Сатқындыққа ұшыраған Эйвери қосалқы қаруын алып, Уилсонға бағыттайды, бірақ оны түсіріп, Валентайнды қууға мүмкіндік береді. Валентайн Уилсонға оқ атып, құлап, білегін сындырады. Ол жақындап келе жатқан Уилсонға оқ атуды жалғастырады, бірақ сәттілікке жете алмайды және оқтары бітіп қалғаннан кейін өмірі үшін жалбарынады. Валентайн Уилсонға Джени оның есірткімен байланысы бар екенін біліп, оған полиция шақырамын деп қорқытқанын айтады (Уилсонға бала кезінде оған не істегенін еске түсіреді) және оны тоқтатуға тырысқанда Валентайн Джениді қабырғаға соқтырып, қателесіп өлтіреді. Валентиннен назарды аудару үшін Эйвери автокөлік апатын жасады. Уилсон Дженидің Валентайнды ешқашан ұстап бермейтінін біледі. Ол кері бұрылып, Валентайнды тірі қалдырады. Уилсон Элейн мен Эдуардоға қоштасып, Лондонға қайта оралады. Жасырақ Уилсон гитарада халықтық сүйіспеншілік әні «Colours»-ты орындайды, ал әйел оның шашын сипап тұрады.

Режиссерлік

Стивен Содерберг ерекше қайтымды көріністерді қолданады және Кен Лоучтың 1967 жылғы режиссерлік дебюті – "Кедей сиыр" фильмінен бірнеше көріністерді (көбінесе диалогсыз) қосады. Содерберг бұл көріністерді Терренс Штамптың жас шағын, оның қылмыстық өткенін, Дженидің анасымен қарым-қатынасын, сондай-ақ Дженидің оның заңсыз өмір салтына наразылығын көрсету үшін, бұлыңғыр түс көрісіндей өткен оқиғаны құру үшін пайдаланады. Уилсон көбінесе кокни жаргонында сөйлейді. Фильмнің атауы британдықтарды "лайм" деп атауға қолданылатын американдық сленгке сілтеме жасайды.

Өңдеу

Содерберг және киномонтаждаушы Сара Флэк "Лайми" фильмінде әртүрлі дәстүрден тыс монтаждау тәсілдерін пайдаланады. Фильмде жиі өткен немесе болашақ сахналардан алынған диалогтар мен фондық дыбыстар ағымдағы сахнамен қатар келеді. Мысалы, бір әңгімеден алынған диалог фильм бойына таралып, оның хронологиялық сәтінен көп уақыт өткен соң ғана бірінші рет айтылуы мүмкін, кейінгі әңгімеге енгізілген, баяндамалық флэшбек ретінде кейіпкердің ойын аяқтауға немесе сөзін күшейтуге мүмкіндік береді. Фондық дыбыс фильмде үзіліске ұшырап, басқа сахнаны жақсарту үшін ауыстырылуы мүмкін, осылайша жалғасуды, ұқсастықты немесе айырмашылықты көрсетеді. Мысалы, Уилсон қонақүй бөлмесінде, душқа кіріп жатыр, содан кейін Уилсон ұшақта, терезден сыртқа қарайды, ал душ дыбысы естіледі.

Шығару

"Лайми" алғаш рет 1999 жылдың 15 мамырында Канн кинофестивалінде көрсетілді. Сонымен қатар, Торонто халықаралық кинофестивалінде, Буэнос-Айрес халықаралық тәуелсіз кинофестивалінде және Гонконг халықаралық кинофестивалінде де көрсетілді. АҚШ-тағы шектеулі прокат 1999 жылдың 8 қазанында басталды, бірақ кассада сәтсіз болды. Алғашқы аптаның кірісі 187 122 доллар (17 экранда) құрады, ал жалпы түсім 3 193 102 долларға жетті. Фильм он жеті апта (115 күн) бойы кеңінен көрсетіліп, 105 кинотеатрда шықты.

Сыни жауап

"Лайми" фильмінің сын-пікірлері көбінесе оңтайлы болды, сын-пікірлерді жинақтаушы Rotten Tomatoes 84 сынға негізделген фильмге сыншылардың 92% оң баға бергенін, ал орташа бағасы 7,4 болғанын хабарлады. Metacritic шолу жинақтаушысы 100 балдық шкала бойынша 73 орташа баға берді. Сан-Франциско хроникасының киносыншысы Эдвард Гутман режиссураны және сценарийді жоғары бағалап, былай деп жазды: "Лайми – жоғары деңгейдегі қылмыс триллері және Содерберг қазіргі заманғы кино стилисттерінің бірі екенін дәлелдейтін тағы бір мысал. Ширақ, қиялы мол және күрделі, бұл жылдың ең жақсы американдық фильмдерінің бірі және [кейбір] фильмдердің бірқалыптылығына қарсы керемет құрал". Содерберг жас кезіндегі әдемілік пен кейінгі жылдардағы бейнесін тиімді пайдаланған. Variety журналының киносыншысы Эммануэль Леви қылмыс драмасын мақтап, режиссураны, актерлік шеберлігін және сценарийін ұнатып, бірақ фильмде "екінші деңгейдегі кейіпкерлер мен қосалқы сюжеттердің жетіспейтінін" айтты. Ол былай деп жазды: "Стивен Содербергтің жаңа қылмыс фильмі "Лайми" өткен жылы "Көзден тыс" фильмінде байқалған режиссердің көркемдік жаңаруын жалғастырады. Фильмнің ең қызықты тұсы – 1960 жылдар киносының екі белгілі тұлғасы, британдық Теренс Стамп пен американдық Питер Фонданың, негізінен кек алу триллерінде ұзақ жылдар бойы жау ретінде бейнеленуі [және] актерлік шеберлігімен ғана емес, фильмнің техникалық тұрғысы да жоғары бағаланады. Уоррен, Гузман және Барри Ньюман фильмнің жалпы атмосферасына сәйкес келетін тынышқанды дамыған актерлік ойын көрсетті. Энди Уорхол мен Пол Моррисидің тұрақты актерлерінің бірі Джо Даллесандроның ойнаған рөлі, фильмнің өткен дәуірдегі кино өнеріне жасаған сыналық екенін көрсетеді". "Чикаго Сан Таймс" газетінің редакторы Роджер Эберт "Лайми" фильміне 4 жұлдыздың 3-ін берді. Эберт бұл фильмнің сюжетін "негізгі Росс Макдональд" деп сипаттады, осы автордың 1950 және 60-шы жылдардағы Оңтүстік Калифорниядағы бестселлерлерінде бай ата-аналарының құпияларынан зардап шеккен жас ұрпақтардың тағдыры суреттелген. Stamp және Fonda, екеуі де 1960 жылдардың қартайған иконалары, контрмәдениеттің екі жағын көрсетеді: "Валентин мен Уилсонның (Стамптың кейіпкері) рок-музыкадан ақша табуындағы ирония жақсы: Валентин билет сату арқылы, ал Уилсон Pink Floyd концертінен түскен қаражатты ұрлау арқылы".