Квинтет: Мұз дәуіріндегі өмір күресі

Кіріспе

1979 жылы түсірілген Роберт Альтманның фильмі

«Квинтет» – 1979 жылы түсірілген американдық пост-апокалиптикалық ғылыми-фантастикалық фильм, режиссері – Роберт Альтман. Басты рөлдерде Пол Ньюман, Бриджит Фосси, Биби Андерсон, Фернандо Рей, Витторио Гассман және Нина Ван Паллант ойнаған.

Сюжет

Бұл оқиға жаңа мұз дәуірінде орын алады. Камера екі тұманды, алыстағы бейнені аңғаруға дейін бос, мұздаған, көрінбейтіндей тундраны қадағалайды. Олар – мөр аулаушы Эссекс пен оның жүкті серігі Вивия, Эссекске марқұм аңшы әріптестерінің бірінің қызы. Олар солтүстікке қарай сапар шегеді, онда Эссекс інісі Франшамен қайта қосылуды үміттенеді. Эссекс пен Вивия ақырында Франшаның пәтерін табады, бірақ кездесу ұзаққа созылмайды. Эссекс отын сатып алып жатқанда, Редстоун есімді құмар ойыншы Франшаның пәтеріне бомба тастап, ішіндегілердің бәрін, Вивияны да өлтіреді. Эссекс Редстоун қашып бара жатқанын көріп, оны сектордың "Ақпараттық бөлмесіне" қуып жетеді. Эссекс Редстоунды итальяндық құмар ойыншы Сент-Кристофердің қолынан өлгенін көреді. Сент-Кристофер кеткен соң, Эссекс Редстоунның қалтасын қарап, Francha, Redstone, Goldstar, Deuca, St. Christopher және Ambrosia есімдері жазылған қағаз табады. Осы құпияға таңырқан Эссекс Редстоунның бұрын басқа сектордағы құмар ойындарына арналған "Электра" қонақ үйіне кіргенін біледі. Ол қонақ үйге барып, Редстоун болып танысады. Қонақ үйге кіргеннен кейін, казинодағы дилер Григор оны күтпеген жерден қарсы алады. Ешқандай зиян келтірмейтінін айтқан Григор Эссексті ("Редстоун" ретінде) казиноға шақырады, онда құмар ойыншылар "Квинтет" турниріне белсенді қатысады. Ол жерде ол әрқашан ойынның "алтыншы ойыншысы" рөлін атқаратын Амброзиямен танысады. Эссекс ағымдағы Квинтет турнирінің ең бақуаттылардың өмір үшін күресі екенін білмейді. Ойында "өлтірілгендер" нағыз өмірде жазаланады. Григор мен Сент-Кристофер Эссекс нағыз Редстоун емес екенін біледі, сондықтан оған назар аудармай, басқа ойыншыларға көңіл бөледі. Голдстар бірінші болып өлтіріледі, содан кейін Дьюка, қалған екі ойыншы – Сент-Кристофер мен Амброзия. Бірақ Амброзия Эссекс Редстоунның рөлін қабылдағандықтан, оны да ойыншы деп санау керек деп талап етеді. Григор келісіп, Сент-Кристоферге Амброзиямен кездесуден бұрын Эссексті жеңу керектігін айтады. Эссекс пен Сент-Кристофер қала сыртында жекпе-жекке түседі, онда Сент-Кристофер мұздың жарылуына түсіп қаза табады. Эссекс Франшаның пәтеріне оралып, Редстоунның тізімімен бірдей тізімді табады. Амброзия Эссекске пәтерге дейін жетеді. Эссекс оның мойнын кесіп, мойнын кесу әрекетінен бір сәт бұрын өлтіреді. Амброзияның денесін өртеу үшін "Электра" қонақ үйіне оралған Эссекс Григорға қарсы шығып, "сыйлығын" талап етеді, өйткені ол Квинтет жеңімпазы болды. Григор сыйлықтың өзі ойынның қызығы екенін айтады. Григор одан әрі турнирлерге қатысуын талап етеді, бірақ ашуланған Эссекс Квинтетті айыптап, қонақ үйден мүлдем кетеді. Фильм Эссекс шөл далаға ұзақ серуенмен аяқталады.

The story takes place during a new ice age. The camera tracks a blank, frozen, seemingly deserted tundra until two blurry, distant figures can just be made out. They are the seal hunter Essex and his pregnant companion, Vivia, the daughter of one of Essex's late hunting partners. They are traveling north, where Essex hopes to reunite with his brother, Francha. Essex and Vivia eventually find Francha's apartment, but the reunion is short lived. While Essex is out buying firewood, a gambler named Redstone throws a bomb into Francha's apartment, killing everyone inside, including Vivia. Essex sees Redstone fleeing the scene and chases him to the sector's "Information Room." Essex witnesses the murder of Redstone by an Italian gambler named St. Christopher. When St. Christopher leaves, Essex searches Redstone's pockets and finds a piece of paper with a list of names: Francha, Redstone, Goldstar, Deuca, St. Christopher, and Ambrosia. Puzzled by the mystery, Essex discovers that Redstone had previously checked into the Hotel Electra, a gambling resort in another sector. He visits the hotel and assumes Redstone's identity. Immediately after checking in, Essex is given an unexpected welcome by Grigor, who is the dealer in the casino. Insisting that he means no harm, Grigor invites Essex (as "Redstone") to the casino, where gamblers are now heavily involved in a "Quintet" tournament. While there he meets Ambrosia, who always assumes the role of the "sixth player" in the game. Essex is unaware that the current Quintet tournament is a fight for the survival of the fittest. Those who are "killed" in game are executed in real life. Grigor and St. Christopher are aware that Essex is not the real Redstone, so they ignore him and focus on the other players. Goldstar is the first killed, followed by Deuca, until the only two players left are St. Christopher and Ambrosia. Ambrosia, however, insists that Essex be counted as a player in the game since he has assumed Redstone's identity. Grigor agrees and informs St. Christopher that he has to eliminate Essex before he can face off against Ambrosia. Essex and St. Christopher have a showdown outside the city, where St. Christopher is killed by falling into a rupture of the ice sheet. Essex returns to Francha's apartment and finds the same list that Redstone had. Ambrosia follows Essex to the apartment. Essex slits her throat moments before her attempt to slit his throat. Returning to the Hotel Electra to cremate Ambrosia's body, Essex confronts Grigor to demand his "prize", since he was the winner of Quintet. Grigor reveals that the only prize is the thrill of the game itself. Grigor insists he stay and participate in future tournaments, but a disgusted Essex condemns Quintet and leaves the hotel for good. The film ends with Essex taking a long walk out into the barren distance.

Өндіріс

Роберт Альтман бастапқы идеяны ойлап тапты, бірақ сценарийді Уолтер Хиллдің жазып, фильмді оның режиссерлік етуін қалады деді. «Квинтет» 1978 жылдың басында Монреальдегі Expo 67 әлемдік көрмесі орнында түсірілді. Аса суық ауа-райы актерлер мен түсірілім тобы үшін қиындықтар тудырды.

Қабылдау

Daily Variety басылымының хабарлауынша, фильм "қаржылық апатқа ұшырады". Джин Сискел төрт жұлдыздың арасында бір жарым жұлдыз берді, "Бұл колледж студенттері фильмге түсірмейтін метафоралар, бірақ Альтман оны терең деп есептейді. Шындығында, оның сценарийі итальяндық комедия "Оныншы құрбан" және Харлан Эллисонның ғылыми-фантастикалық мысалы "Бала және оның иті"-нен алынған". Variety журналы оны "Роберт Альтманның өзін-өзі бағалаудағы соңғы түсініксіз тәжірибесі" деп атады. The New Republic журналынан Стенли Кауффманн "Квинтетті" "парализге түсіретіндей ақымақ: мағынасыз, ыңғырлап айтылатын мақтанға толы" деп сипаттады. The New York Times газетінің Винсент Канби былай деп жазды: "Квинтет көңілді емес, себебі ол әлемнің аяқталуы туралы, бірақ оның көркемдік көрінісі нашар. Дегенмен, ол біздің заманымыздың ең шығармашыл, жандара және белсенді режиссерлерінің бірінің туындысы. Бұл фактілерді қалай келістіруге болады? Мен олардың келісе алатынына сенімді емеспін". The Washington Post газетінен Гари Арнольд мәлімдеді: "Роберт Альтманның "Квинтеті", қазір аймақтық кинотеатрларда көрсетілуде, "Зардоз" және "Еретик" сияқты 70-ші жылдардағы псевдо терең сәтсіздіктердің естелік альбомындағы бесбұрышты орынға ие болады". The New Yorker журналынан Паулин Каел Альтманның "бірнеше жыл бұрын комедиялық этюд ретінде қарастыратын сахналарға мән беруін, мысалы, шайтандық Гассманның "Үміт – өткен заманның сөзі" деген сөзі мен Ньюманның солтүстікке қарай жылжуындағы шабыттандыратын музыканы салыстырсақ, бұл дұрыс емес жылдамдықпен ойнатылған "Монти Пайтон" шоуы сияқты" деп ренжіді. Алайда, Los Angeles Times газетінен Чарльз Шамплин оң пікір білдірді: "Ол өзін-өзі бағалаушы және мақтанғақ деп айыпталуы мүмкін. Бірақ, мен оған қызығушылық таныттым. Ұнаса да, ұнамаса да, бұл кино өнерінің нағыз шедеврi, бастапқысынан соңына дейін сақталған тон мен атмосфераның тәжірибесі". Newsweek журналынан Джек Кролл былай деп жазды: "Квинтет ойыны Альтманның өнердің, философияның және өркениеттің адамгершілік қызметтерінің құлдырауының метафорасы екені анық. Бұл фильмнің әлсіз тұсы – ойынның өзі осы символдық салмақты көтере алмайды. Бірақ бұл актерлердің шеберлігімен және фильмнің керемет сұлулығымен және гипнотикалық ырғағымен жеңіледі". Rotten Tomatoes сайтында фильмге 11 шолу бойынша 27% мақұлдау көрсеткіші берілген.

According to a report in Daily Variety, the film was "a financial disaster". Gene Siskel awarded one and a half stars out of four, writing, "These are metaphors that college filmmakers wouldn't consider making into movies, but Altman somehow considers this profound. Actually, his script is derivative of the Italian comedy The Tenth Victim and Harlan Ellison's sci fi parable A Boy and His Dog." Variety called it "Robert Altman's latest impenetrable exercise in self indulgence". Stanley Kauffmann of The New Republic described Quintet as "paralyzingly stupid: stupefied with a mumbling guttural prententiousness". Vincent Canby of The New York Times wrote, "Quintet is depressing not because it's about the end of the world, but because its artistic vision is feeble. Yet it's the work of one of the most original, vital, enterprising directors of our time. How to reconcile these facts? I'm not sure they can be." Gary Arnold of The Washington Post declared, "Robert Altman's Quintet, now at area theaters, earns a little five sided niche next to Zardoz and The Heretic in the '70s memory album of pseudo profound fiascoes." Pauline Kael of The New Yorker lamented that Altman was "giving weight to scenes that he would have treated as comedy skits only a few years ago with dialogue such as the diabolical Gassman's 'Hope is an obsolete word,' contrasted with the inspirational music as Newman presses on northward, it's like a Monty Python show played at the wrong speed." Charles Champlin of the Los Angeles Times, however, wrote in a positive review: "It invites easy charges that it is self indulgent and pretentious. Yet I am bound to say that I was fascinated by it. Like it or not, it is a true tour de force of film making, an exercise in tone and atmosphere sustained from start to finish." Jack Kroll wrote in Newsweek: "It's clear that the game of Quintet is Altman's metaphor for the erosion of art, philosophy and the humane activities of civilization. That's one of the weaknesses of the film the game itself can't bear this symbolic weight But this is transcended by the strong acting and by the great beauty and hypnotic rhythm of the film." On Rotten Tomatoes, the film has an approval rating of 27% based on 11 reviews.