Дат астрономы Кристиен Лонгомонтан: өмір мен еңбектері

Кіріспе

Даниялық астроном

Кристиен Сорренсен Лонгомонтанус (сондай-ақ Лонгберг немесе Северин) (4 қазан 1562 – 8 қазан 1647) – даниялық астроном. Лонгомонтанус – Данияның Ютландия аймағындағы Ломборг ауылының латыншасы. Кристиен сегіз жаста болғанда, оның әкесі, Сорен немесе Северин есімді жұмысшы қайтыс болды. Бір туысы баланы қамқорлыққа алып, оны Лемвигте оқытты, бірақ үш жылдан кейін оны анасына қайтарып жіберді, оған егістік жұмысына көмектесу қажет болды. Ол қыста шіркеудің дін қызметкерімен бірге оқуға келісті, бұл келісім 1577 жылға дейін жалғасты. Ол жерде грамматикалық мектепке барып, оқу ақысын төлеу үшін жұмыс істеді және 1588 жылы білім мен қабілетінің жоғары беделін алып Копенгагенге барды. 1589 жылы Тихо Браге оны Ураниборгтағы үлкен астрономиялық обсерваторияға көмекші етіп алды. Ол Тихо Брагеге жоғары құрметпен қарады және оның жүйесін әрдайым қолдап, өмір бойы оны жақсартуға тырысты. Алайда, ол Тихо Браге жүйесінің кейбір тұстарында келіспейді, ол жердің айналатынына сенді, ал қожайынының теориясы бойынша жер қозғалмайтын еді. Ол қожайынымен бірге Хвен аралын тастап, 1597 жылы 1 маусымда Копенгагенде Германияның кейбір университеттерінде оқу үшін кетті. 1600 жылдың қаңтарында Прагада Тихоға қосылды және Тихоның ай теориясын аяқтағаннан кейін тамыз айында қайтадан үйге оралды. Көп ұзамай Тихо Браге ерте қайтыс болды. Тихо император Рудольф II-ге қызмет ететін математик болғаннан кейін, 1601 жылдың қазан айында қайтыс болды. Император жаңа математикті тағайындауға мәжбүр болды. Бұл жағдайда күтілетін таңдау Лонгомонтанус болды, өйткені Тихо оны өзінің таңдауы ретінде қарастырған. Алайда, Лонгомонтанус сол кезде Данияда болмады, ал Иоганн Кеплер сол жерде болды, сондықтан оны тағайындады. Ол Фрауенбургке барып, Коперник жасаған байқауларды зерттеді, Росток қаласында магистратураны бітірді, ал Копенгагенде Данияның канцлері Кристиан Фристің қамқорлығын тапты, ол оны өз үйінде жұмысқа алды. 1603 жылы Виборг мектебінің ректоры болып тағайындалған ол екі жылдан кейін Копенгаген университетінің профессоры болып сайланды, ал 1607 жылы математика кафедрасына көтерілді. Лонгомонтанус 1647 жылы қайтыс болғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Лонгомонтанус аса озық ойшыл болған жоқ. Ол Тихоның рефракция туралы қате көзқарасын ұстанып, кометалар зұлымдық хабаршылары деп сенді және шеңберді шаршылап шығарғанын ойлады. Ол диаметрі 43 болатын шеңбердің айналасы 18252 квадрат түбіріне тең екенін тапты, бұл π үшін 3.14185 береді. Джон Пелл және басқалар оны қателігіне көндіруге тырысты. 1632 жылы ол Рундеттарн (Копенгагендегі әсем астрономиялық мұнара) құрылысын бастады, бірақ оның аяқталуына куә бола алмады. Дания королі Кристиан IV, өзінің "Астрономия Даника" атты ғаламның Тихониялық жүйесінің баяндамасын оған арнады, оған Шлезвигтегі Лунден канониясын берді. Лонгомонтанус ғылымға қосқан негізгі үлесі – Тихоның ғаламның геогелиоцентрикалық моделін эмпирикалық және жалпыға ортақ қабылдау үшін дамыту болды. Тихо 1601 жылы қайтыс болғанда, оның астрономияны қалпына келтіру жөніндегі бағдарламасы аяқталмаған еді. Байқаулар аяқталды, бірақ екі маңызды міндет қалды: планеталардың қозғалысы туралы деректерді таңдау және интеграциялау және жүйелі трактат түрінде бағдарламаның барлық нәтижелерін ұсыну. Лонгомонтанус бұл жауапкершілікті өз мойнына алып, екі міндетті де өзінің көлемді "Астрономия Даника" (1622 ж.) еңбегінде орындады. Тихоның өсиеті ретінде танылған бұл еңбек XVII ғасырдағы астрономия әдебиетінде құштарлықпен қабылданды. Кітап жоғары бағаланды және көптеген танымал иелерінің арасында Кристофер Рен, Кристиан Гюйгенс және Англиядағы Гринвичтегі Корольдік обсерватория болды. Кітапта сол кездегі үш әлемдік жүйе – Коперник, Тихо Браге және Птолемей мектептерінің ойлары салыстырылды. Кітап 1640 және 1663 жылдары қайта басылды, бұл оның танымалдығын және осы кезеңде жартылай Тихоникалық жүйеге деген қызығушылықты көрсетеді. Бастапқыда Тихомен бірге Марс орбитасын есептеуде жұмыс істегеннен кейін, ол геогелиоцентрикалық моделінде оның орбитасын 2 доға минутынан кем бойлық қатесімен модельдеді, ал Кеплер өзінің гелиоцентрикалық жүйесінде 8 доға минуты қатесіне қол жеткізген кезде, ол әлі эллипстік орбиталарды қолданбаған еді. Кейбір тарихшылар Тихо Браге байқауларына негізделген Кеплердің 1627 жылғы Рудольф кестелері бұрынғы кестелерге қарағанда дәл болды деп санайды. Бірақ ешкім Лонгомонтанус 1622 жылғы Дания астрономия кестелері, сонымен қатар Тихоның байқауларына негізделген, одан дәл болғанын көрсетпеген.

Christen Sørensen Longomontanus (also as Longberg or Severin) (4 October 1562 – 8 October 1647) was a Danish astronomer. The name Longomontanus was a Latinized form of the name of the village of Lomborg, Jutland, Denmark, where he was born. His father, a laborer called Søren, or Severin, died when Christen was eight years old. An uncle took charge of the child, and had him educated at Lemvig; but after three years sent him back to his mother, who needed his help to work the fields. She agreed that he could study during the winter months with the clergyman of the parish; this arrangement continued until 1577, when the ill will of some of his relatives and his own desire for knowledge caused him to run away to Viborg. There he attended the grammar school, working as a labourer to pay his expenses, and in 1588 went to Copenhagen with a high reputation for learning and ability. Engaged by Tycho Brahe in 1589 as his assistant in his great astronomical observatory of Uraniborg, he rendered invaluable service for eight years. He held Tycho Brahe in the highest regard and always supported his system and tried to improve upon it throughout his life. However, he did disagree with the Tycho Brahe's system in some regards, he believed that the earth rotated unlike his master's theory that it was immobile. Having left the island of Hven with his master, he obtained his discharge at Copenhagen on 1 June 1597, in order to study at some German universities. He rejoined Tycho at Prague in January 1600, and having completed the Tychonic lunar theory, turned homeward again in August. Soon after this, Tycho Brahe’s untimely demise happened. After Tycho managed to become a mathematician that served the Emperor Rudolph II, he died in October 1601. The Emperor had to appoint a new Mathematician. When doing so, the expected choice would have been Longomontanus since he was Tycho’s preferred choice. However, Longomontanus was gone during this time in Denmark and Johannes Kepler was there, so he was anointed. He visited Frauenburg, where Copernicus had made his observations, took a master's degree at Rostock, and at Copenhagen found a patron in Christian Friis, chancellor of Denmark, who employed him in his household. Appointed in 1603 rector of the school of Viborg, he was elected two years later to a professorship in the University of Copenhagen, and his promotion to the chair of mathematics ensued in 1607. This post was held by Longomontanus till his death in 1647. Longomontanus was not an advanced thinker. He adhered to Tycho's erroneous views about refraction, believed that comets were messengers of evil, and imagined that he had squared the circle. He found that the circle whose diameter is 43 has for its circumference the square root of 18252 which gives 3.14185 for the value of π. John Pell and others tried in vain to convince him of his error. In 1632 he started the construction of the Rundetårn (a stately astronomical tower in Copenhagen), but did not live to witness its completion. King Christian IV of Denmark, to whom he dedicated his Astronomia Danica, an exposition of the Tychonic system of the universe, conferred upon him the canonry of Lunden in Schleswig. Longomontanus's major contribution to science was to develop Tycho's geoheliocentric model of the universe empirically and publicly to common acceptance. When Tycho died in 1601, his program for the restoration of astronomy was unfinished. The observational aspects were complete, but two important tasks remained, namely the selection and integration of the data into accounts of the motions of the planets, and the presentation of the results on the entire program in the form of a systematic treatise. Longomontanus assumed the responsibility and fulfilled both tasks in his voluminous Astronomia Danica (1622). Regarded as the testament of Tycho, the work was eagerly received in seventeenth century astronomical literature. The book was highly accredited and many famous owners included Chrstopher Wren, Christiaan Huygens as well as the Royal Greenwich Observatory in England. The book mainly compared the three world systems of the time, these included the Copernicus, Tycho Brahe and Ptolemy schools of thought. The book was reprinted in 1640 and 1663, which indicates its popularity and the interest in the semi Tychonic system in this period. Having originally worked on calculating the Martian orbit for Tycho with Kepler, he had already modelled its orbit in his geoheliocentric model to an error in longitude of under 2 arcminutes when Kepler had still only achieved 8 arcminutes error in his heliocentric system, as he had not yet used elliptical orbits. Some historians claim Kepler’s 1627 Rudolphine Tables, based on Tycho Brahe’s observations, were more accurate than any previous tables. But nobody has ever demonstrated they were more accurate than Longomontanus’s 1622 Danish Astronomy tables, also based upon Tycho’s observations.

Епоним

Айдағы Лонгомонтан кратері оның құрметіне аталған. Ол Тихо кратерінің жанында орналасқан.