Кіріспе

Сүтқоректілер қатарындағы ағаш құйрықтар

Ағаш құйрықтар (кейде ағаш егеуқұйрықтары немесе банхрингтер деп те аталады) – Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық ормандарында табиғи түрде өсетін ұсақ сүтқоректілер. Олар Scandentia қатарының толық құрамын құрайды, ол екі тұқымдасқа бөлінеді: Tupaiidae (19 түрі, "қалыпты" ағаш құйрықтар) және Ptilocercidae (бір түрі, қалам құйрықты ағаш құйрықтар). "Ағаш құйрықтар" деп аталғанымен, және бұрын Insectivora қатарына жатқызылғанына қарамастан, олар нағыз егеуқұйрықтар емес, және барлық түрлері ағаштарда өмір сүрмейді. Олар бәсеңқоректілер; басқа нәрселермен қатар, ағаш құйрықтар жеміс жейді. Ағаш құйрықтардың миының дене массасына қатынасы басқа кез келген сүтқоректіге, тіпті адамға қарағанда жоғары, бірақ кішкентай салмақты жануарлар үшін жоғары көрсеткіштер жиі кездеседі. Сүтқоректілер қатарында ағаш құйрықтар приматтармен жақын туыс, және олар миопия, психосоциалдық стресс және гепатит туралы тәжірибелік зерттеулерде приматтардың орнына қолданылған.

Атауы

Тупая атауы тупай сөзінен шыққан, ол малай тілінде «сиыртық» деген мағынаны білдіреді, және осы атауды сэр Стэмфорд Раффлз берген.

Сипаттама

Ағашқа ұқсайтын құйрықтылар - ұзын құйрықты, жұмсақ, сұрғылт-қоңыр түстес жүнді, жіңішке денелі жануарлар. Құрлықта тіршілік ететін түрлер ағаштарда тіршілік ететін түрлерге қарағанда ірілеу болады және олардың тырнақтары үлкенірек, оларды жәндіктерді қазу үшін пайдаланады. Оларда нашар дамыған кәдімгі тістері және арнайыланбаған азу тістері бар, жалпы тіс формуласы – .

Ағашқа ұқсайтын құйрықтылардың көру қабілеті жақсы, әсіресе ағаштарда тіршілік ететін түрлерде екі көзбен қарау қабілеті дамыған.

Көбею

Әйел ағаш егесіктері 45–50 күнге жүкті болады және ағаштардың ішіне орналасқан, құрғақ жапырақтармен төселген ұяларда үшке дейін бала туады. Балалар соқыр және түксіз болып дүниеге келеді, бірақ шамамен бір айдан кейін ұядан шыға алады. Осы кезеңде анасы балаларына аз күтім көрсетеді, оларды емшектеу үшін күндіздің сағатымен екі күнде бір рет келіп, бірнеше минут ғана уақыт бөледі. Ағаш егесіктері шамамен төрт айдан кейін жыныстық жарақатқа жетеді және жылдың көп бөлігінде көбейеді, көптеген түрлерде нақты көбейту маусымы болмайды. Ағаш егесіктерінің капсаицинге жоғары құрамы бар тағамдарды қасақана жегені байқалған, бұл адамнан басқа сүтқоректілерде кездеспейтін ерекше мінез-құлық. Бір TRPV1 мутациясы олардың капсаициноидтарға реакциясын азайтады, ғалымдардың пікірінше, бұл олардың табиғи ортасында дәмді тағамдарды жеуге бейімделуінің нәтижесі.

Таксономия

Олар Сканденция отрядының толық құрамын құрайды, оған Tupaiidae – ағаш құйрықтары және Ptilocercidae – қаламқұйрықты ағаш құйрықтары кіреді. 20 түрі бес туысқа бөлінеді. Ағаш құйрықтарының дене құрылысындағы кейбір ұқсастықтар (мысалы, ми анатомиясының ұқсастығы, сэр Уилфрид Ле Гро Кларк көрсеткендей) анықталғандықтан, олар Insectivora отрядынан Primates отрядына көшірілді және «алғашқы просимдар» тобына жатқызылды. Алайда, олар көп ұзамай приматтардан бөлініп, өз кладысын құрады. Таксономистер ағаш құйрықтарының приматтармен және басқа жақын туысқан кладтармен байланысын анықтауды жалғастыруда. Молекулалық филогенетикалық зерттеулер ағаш құйрықтарының приматтармен бірдей дәрежеге (отрядқа) ие болуын және приматтармен, сондай-ақ ұшатын лемурлармен (колгустармен) бірге Euarchonta үлкен отрядының құрамына кіруін ұсынады. Осы жіктеуге сәйкес, Euarchonta Glires (қоян тәрізділер мен кеміргіштер) отрядымен туыс, ал екі топ Euarchontoglires суперотрядына біріктіріледі. Дегенмен, ағаш құйрықтарының Glires және Primatomorpha отрядтарының бауырлас түрлері ретінде орналасу мүмкіндігі де жоққа шығарылмайды. Бұрын осы отрядтардың құрамын өзгертуге қатысты бірнеше ұсыныстар жасалған, ал жоғарыда көрсетілген схема ең қабылданған нұсқаның бірі. Сканденцияның Euarchontoglires кладының ең төменгі буыны екені белгілі болғанымен, оның нақты филогенетикалық орны әлі толық анықталған жоқ: ол Glires, Primatomorpha немесе Dermoptera отрядтарының бауырласы болуы мүмкін, немесе басқа барлық Euarchontoglires отрядтарынан бөлек тұрып, олардың бауырласы болуы да мүмкін. Ортақ қысқа аралас ядролық элементтер (SINEs) Сканденцияның Euarchonta тобына жататынына күшті дәлелдер келтіреді.

Қалдық деректері

Ағашқа ұқсайтын жануарлардың қазба қалдықтары жеткіліксіз. Ең көне болжамды ағашқа ұқсас жануар, Эодендрогале парва, Қытайдың Хэнань провинциясынан орта эоцен кезеңіне жатады, бірақ осы жануардың нақты кім екені әлі анық емес. Басқа қазбалар Таиландтың, Пәкістанның, Үндістанның және Қытайдың Юньнань провинциясының миоцен кезеңінен, сондай-ақ Үндістанның плиоцен кезеңінен табылды. Олардың көпшілігі Tupaiidae тұқымдасына жатады; Юньнаньдың олигоцен кезеңінен сипатталған бір қазба түрі қаламқұйрықты ағашқа ұқсас жануарға жақын деп саналады. Аталған қазба түрлеріне Юньнаньдан табылған Prodendrogale yunnanica, Prodendrogale engesseri және Tupaia storchi, Таиландтан Tupaia miocenica, Үндістаннан Palaeotupaia sivalicus және Юньнаньдан Ptilocercus kylin жатады.