Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер тайпасы
жануарлар әлемінің мүшесі.
Tribe of mammals
the member of the animal kingdom
Ұшатын еліктер (ғылыми атаулары Pteromyini немесе Petauristini) – Sciuridae тұқымдасына жататын 50 түрден тұратын еліктер тобы. Атауына қарамастан, олар құстар мен қырыққабаттар сияқты толыққанды ұшуға қабілетті емес, бірақ патагиумның көмегімен – білек пен тобыққа дейін созылатын, жүнді тері қабықшасының арқасында бір ағаштан екіншісіне ұшып өте алады. Ұзын құйрықтары да ұшу кезінде тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Көбінесе түнгі өмір салтына бейімделген және бәсекелес жемді жейді, олар жемістер, тұқымдар, бүршіктер, гүлдер, жәндіктер, ұлулар, құмырсқалар, саңырауқұлақтар, құс жұмыртқалары, ағаш шырыны және жас құстармен қоректенеді. Балалары ұяда туып, бастапқыда жалаңаш және көмекке мұқтаж болады. Оларды анасы күтіп-бағады және бес аптада ұшу дағдыларын меңгеріп, он аптада ұядан шығуға дайын болады. Кейбір шаруашылықта өсірілген оңтүстік ұшатын еліктер үй жануарлары ретінде бағылып, "қалта жануары" түріне жатады.
Flying squirrels (scientifically known as Pteromyini or Petauristini) are a tribe of 50 species of squirrels in the family Sciuridae. Despite their name, they are not in fact capable of full flight in the same way as birds or bats, but they are able to glide from one tree to another with the aid of a patagium, a furred skin membrane that stretches from wrist to ankle. Their long tails also provide stability as they glide. Most are nocturnal and omnivorous, eating fruit, seeds, buds, flowers, insects, gastropods, spiders, fungi, bird's eggs, tree sap and young birds. The young are born in a nest and are at first naked and helpless. They are cared for by their mother and by five weeks are able to practice gliding skills so that by ten weeks they are ready to leave the nest. Some captive bred southern flying squirrels have become domesticated as small household pets, a type of "pocket pet".
Сипаттама
Ұшқыш тиін құстар мен жарықаштар сияқты ұша алмайды, олар ағаштар арасында сырғанап жүреді. Олар ұшу барысында көтерілуге қабілетті, тіркелген сырғанаулар бар. Жануардың бағыты мен жылдамдығы оның аяқ-қолының қозғалысын өзгерту арқылы реттеледі, бұл көбінесе кішкентай шеміршек білезік сүйектерімен басқарылады. Тиін сырғанағанда жоғары ұстайтын білезіктен шығыңқы шеміршек бөлігі бар. Стилиформалық шеміршектің пайда болуының ықтимал тегі зерттелді, ал деректер оның басқа тиіндерде кездесетін білезік құрылымдарымен гомологты екенін көрсетеді. Сонымен қатар, білезіктен тобыққа дейін созылатын, жүнді парашют сияқты жарғақ – патогиумның керілуі де өзгереді. Колоуголар, Petauridae және Anomaluridae – ұшқыш тиіндерге конвергенттік эволюция арқылы ұқсас сырғанаушы сүтқоректілер, бірақ олармен туыстық байланысы тым жақын емес. Ұшқыш тиін сияқты, олар да патогиумдарын пайдаланып, сырғанап, қозғалыссыз қоршаған ортада жылдам қозғалатын скансориалды сүтқоректілер. 21-ғасырға дейін ұшқыш тиіннің эволюциялық тарихы жиі талқыланды. Екі молекулалық зерттеу нәтижесінде бұл пікір таласы айтарлықтай нақтыланды. Бұл зерттеулер ұшқыш тиіндердің 18-20 миллион жыл бұрын пайда болғанын, монофилеттік екенін және ағаш тиіндерімен туыс екенін көрсетті. Жақын туыстығына байланысты, ұшқыш тиін мен ағаш тиіндері арасындағы морфологиялық айырмашылықтар сырғанау механизмінің қалыптасуына түсінік береді. Ұқсас мөлшердегі тиіндермен салыстырғанда, ұшқыш тиін, солтүстік және оңтүстік ұшқыш тиіндердің бел омыртқалары мен алқызыл сүйектерінің ұзындығы артады, ал аяқ, қол және қауда омыртқаларының сүйектері қысқарады. Дене пропорциясының осындай айырмашылығы ұшқыш тиіндердің қанаттан жүктемені азайтуға және сырғанағанда маневрлеу қабілетін арттыруға бейімделгенін көрсетеді. Бұл айырмашылықтардың салдары – әдеттегі тиіндерден айырмашылығы, ұшқыш тиіндер төрт аяқты қозғалысқа жақсы бейімделмеген, сондықтан олар сырғанау қабілеттеріне көбірек сенеді. Ұшқыш тиіндерде сырғанаудың эволюциясын түсіндіруге бірнеше гипотезалар ұсынылды. Мүмкін болатын түсіндірмелердің бірі – энергия тиімділігі және азық іздеумен байланысты. Ағаштан төмен түсіп, жерде маневр жасау немесе ауада қауіпті секіруден гөрі, азық іздеу кезінде бір ағаштан екіншісіне сырғанау энергияны тиімді пайдаланудың жолы. Сонымен қатар, қауіпсіздік мақсатында жүзеге асырылатын ұшу және қону процедуралары сырғанау механизмын түсіндіруі мүмкін. Қауіптен құтылу үшін жоғары жылдамдықпен секіру маңызды болса да, жаңа ағашқа қонудың күшті соққысы тиіннің денсаулығына зиян келтіруі мүмкін.
Flying squirrels are not capable of flight like birds or bats; instead, they glide between trees. They are capable of obtaining lift within the course of these flights, with flights recorded to The direction and speed of the animal in midair are varied by changing the positions of its limbs, largely controlled by small cartilaginous wrist bones. There is a cartilage projection from the wrist that the squirrel holds upwards during a glide. Possible origins for the styliform cartilage have been explored, and the data suggests that it is most likely homologous to the carpal structures that can be found in other squirrels. The wrist also changes the tautness of the patagium, a furry parachute like membrane that stretches from wrist to ankle. The colugos, Petauridae, and Anomaluridae are gliding mammals which are similar to flying squirrels through convergent evolution, although are not particularly close in relation. Like the flying squirrel, they are scansorial mammals that use their patagium to glide, unpowered, to move quickly through their environment. Prior to the 21st century, the evolutionary history of the flying squirrel was frequently debated. This debate was clarified greatly as a result of two molecular studies. These studies found support that flying squirrels originated 18–20 million years ago, are monophyletic, and have a sister relationship with tree squirrels. Due to their close ancestry, the morphological differences between flying squirrels and tree squirrels reveal insight into the formation of the gliding mechanism. Compared to squirrels of similar size, flying squirrels, northern and southern flying squirrels show lengthening in bones of the lumbar vertebrae and forearm, whereas bones of the feet, hands, and distal vertebrae are reduced in length. Such differences in body proportions reveal the flying squirrels' adaptation to minimize wing loading and to increase maneuverability while gliding. The consequence for these differences is that unlike regular squirrels, flying squirrels are not well adapted for quadrupedal locomotion and therefore must rely more heavily on their gliding abilities. Several hypotheses have attempted to explain the evolution of gliding in flying squirrels. One possible explanation is related to energy efficiency and foraging. Gliding is an energetically efficient way to progress from one tree to another while foraging, as opposed to climbing down trees and maneuvering on the ground floor or executing dangerous leaps in the air. Furthermore, take off and landing procedures during leaps, implemented for safety purposes, may explain the gliding mechanism. While leaps at high speeds are important to escape danger, the high force impact of landing on a new tree could be detrimental to a squirrel's health.
Флуоресценция
2019 жылы кездейсоқ түрде ұшушы еліктердің қызғылт түспен жарқырағаны байқалды. Солтүстік Висконсин штатындағы Нортленд колледжінің биологтары жүргізген келесі зерттеулер Солтүстік Американың ұшушы еліктерінің барлық үш түрінде де осы құбылыс орын алатынын көрсетті. Қазіргі уақытта бұл не үшін керек екені белгісіз. Ұшпайтын еліктер ультракүлгін сәуледе жарқылдамайды.
In 2019 it was observed, by chance, that a flying squirrel fluoresced pink. Subsequent research by biologists at Northland College in Northern Wisconsin found that this is true for all three species of North American flying squirrels. At this time it is unknown what purpose this serves. Non flying squirrels do not fluoresce under UV light.
Өмір циклдары
Жабайы табиғатта ұшқыш тиіннің өмір сүру ұзақтығы шамамен алты жылды құрайды, ал бақшаларда олар он бес жылға дейін өмір сүре алады. Жас тиіндердің өлім көрсеткіші жоғары, себебі оларды жыртқыштар мен аурулар қорлайды. Ұшқыш тиіннің жыртқыштарына ағаш жыландары, егермендер, сұрғырлар, мысықтар, балықшылар, койоттар, бобкаттар және жабайы мысықтар жатады, өйткені олар күндіз аң аулайтын қанатты жыртқыштардан қашуда шебер емес. Туған кезде ұшқыш тиіндердің дені шашы жоқ болады, тек қана миықтары ғана болады, және олардың көптеген сезім мүшелері дамымаған. Олардың ішкі органдары тері арқылы көрінеді, сондай-ақ олардың жынысын анықтауға болады. Бесінші аптаға қарай олар толыққанды дамиды. Осы кезде олар қоршаған ортаға ден қойып, өздік ойлау қабілетін дамыта бастайды. Алдағы апталарда олар секіру мен сырғанауды жаттықтырады. Екі жарым айдан кейін олар сырғанау дағдыларын жетілдіріп, ұядан шығуға дайын болады және өздігінен тіршілік етуге қабілетті болады.
The life expectancy of flying squirrels in the wild is about six years, and flying squirrels can live up to fifteen years in zoos. The mortality rate in young flying squirrels is high because of predators and diseases. Predators of flying squirrels include tree snakes, raccoons, owls, martens, fishers, coyotes, bobcats, and feral cats. since they are not adept at escaping birds of prey that hunt during the daytime. At birth, flying squirrels are mostly hairless, apart from their whiskers, and most of their senses are not present. Their internal organs are visible through the skin, and their sex can be signified. By week five, they are almost fully developed. At that point, they can respond to their environment and start to develop a mind of their own. Through the upcoming weeks of their lives, they practice leaping and gliding. After two and a half months, their gliding skills are perfected, they are ready to leave the nest, and are capable of independent survival.
Диета
Ұшқыш бөріктер өте жақсы дамыған иіс сезу қабілеттерінің арқасында түнде оңайлықпен тамақ іздей алады. Олар жемістер, жаңғақтар, саңырауқұлақтар және құстардың жұмыртқаларын жинайды. Бұған қоса, желкендеу – жылдам қозғалыс түрі және ол аралықтар арасындағы саяхат уақытын қысқарту арқылы тамақ іздеуге жұмсалатын уақытты арттыруға мүмкіндік береді.
Flying squirrels can easily forage for food in the night, given their highly developed sense of smell. They harvest fruits, nuts, fungi, and birds' eggs. Additionally, gliding is a fast form of locomotion and by reducing travel time between patches, they can increase the amount of foraging time.