Кіріспе

Кеміргіштер түрінің қорабы
| image = Glaucomys sabrinus. jpg
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| genus = Glaucomys
| species = sabrinus
| authority = (Shaw, 1801)
| subdivision ranks = Subspecies
| subdivision = мәтінге қараңыз
| range map = Солтүстік ұшқыш тиін Glaucomys sabrinus таралу картасы. png
| range map caption = Солтүстік ұшқыш тиінінің таралу аймағы. Олар Канаданың көп бөлігіндегі қылқан жапырақты және аралас қылқан жапырақты ормандарда, Аляскадан Нова-Шотияға дейін, оңтүстікке Солтүстік Каролина тауларына дейін және батысқа АҚШ-тағы Ютаға дейін кездеседі. Олар ашық қоңыр түсті, құрсақ жағы сарғыш, ұзындығы шамамен 28-30 см. Олар шебер түрде жылға алады, бірақ жерде қиындықпен жүреді. Олар түрлі өсімдіктермен, ағаш шырынымен, саңырауқұлақтармен, жәндіктермен, өлекселермен, құс жұмыртқаларымен және бала құстармен қоректенеді. Көбінесе жылына бір рет лишайник немесе басқа жұмсақ материалмен төселген қуыста көбейеді. Балалары болмаса, ұяларын жиі ауыстырады, ал қыста бірнеше жекелеген тиін бірлесіп бір ұяда жатады. Өзге туыстарынан айырмашылығы, ұшқыш тиіндер тек түнгі уақытта белсенді болады.

Тұрғылықты жері мен таралу аймағы

Солтүстік ұшатын бөрік Солтүстік Американың жоғарғы бөлігіндегі қылқан жапырақты және аралас қылқан жапырақты ормандарда, Аляскадан Нова-Скотияға дейін, оңтүстікке Солтүстік Каролина мен Теннесси тауларына дейін және батысқа Ютаға дейін кездеседі. Гумбольдт ұшқышы бұрын бір түрге жататын деп саналған, бірақ жасырын түр болып табылды және қазір бөлек түр деп есептеледі. Ол әдетте солтүстік ұшатын бөрікке қарағанда кішірек және қараңғырақ, Британдық Колумбияда, солтүстік Калифорнияда, Вашингтон мен Орегонда кездеседі. Оңтүстік Аппалачи тауларында екі түршік кездеседі: Каролинаның солтүстік ұшатын бөрігі, G. s. coloratus, және Батыс Вирджинияның солтүстік ұшатын бөрігі G. s. fuscus, екеуі де құрып кету қаупінде. Бірақ Батыс Вирджиния түршігі қалпына келгендіктен, 2008 жылдың тамызында тізімнен шығарылды. G. s. californicus, Сан-Бернардино ұшқышы, Калифорниядағы Сан-Бернардино ұлттық орманында таралған. 2010 жылы Биологиялық әртүрлілік орталығы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметіне Сан-Бернардино ұшқышын құрып кету қаупі төнген түр ретінде қорғауға өтініш білдірді, бірақ олардың өтініші қабылданбады. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі "барлық қолданылатын ғылыми мәліметтерді пайдаланып, түрдің мұқият сараптамасынан кейін, бөрік кездесетін жерлерде көптеп таралғанын және қалалық даму, ортаның бөлшектелуі, орман өрттері, қалалық ауаның ластануы және климаттың өзгеруі оның ұзақ мерзімді өмір сүруіне елеулі қауіп төндірмейді деп тапты".

Сипаттама

Бұл түнгі және ағаштарда тіршілік ететін кеміргіштердің жоғарғы жағында қалың, ашық қоңыр немесе даршын түсті жүні, бүйірлерінде сұр, ал ішкі жағында ақшыл жүні болады. Олардың үлкен көздері және жалпақ құйрығы бар. Бұл жануарларды түнгі сүтқоректілерге тән ұзын мұрттары арқылы да тануға болады. Ересек солтүстік ұшқыр бөріктердің ұзындығы 25-37 см, ал салмағы 110-230 грамм аралығында болады.

Ұшу

Ұшқыш бөріктер тікелей ұшпайды, олар теріден жасалған қанат тәрізді қабықша арқылы сырғанап жылжиды. Солтүстік ұшқыш бөрігі азық-түлік азайған кезде сақтау үшін тамақ жинап қоюымен де белгілі. Олардың жинаған тамақтарын ағаштардың қуыстарында және бөрікшенің ұясында сақтайды. Көбінесе лишайлар мен тұқымдар жиналып сақталады.

Мінез-құлық

Солтүстік ұшқыш бөркіттер көбінесе ағаштардағы қуыстарға ұялайды, үлкен диаметрлі діңгелер мен құрғақ ағаштарды артық көреді, сондай-ақ дрейлер деп аталатын жапырақтан жасалған сыртқы ұяларды салады және жер астында да ұялайды. Ағаш қазғыштар жасаған ағаш қуыстары ескі өрмелі ормандарда жиірек кездеседі, сонымен қатар бөркіттер де солай, бірақ ағаш шаруашылығымен айналысатын ормандарды бөркіттердің санын арттыру үшін басқаруға болады. Ұялар ғимараттарда, тіпті тұрғын үйлердің бөліктерінде де орналасуы мүмкін. Балаларын өсірмейтін кезде бөркіттер жиі ұядан ұяға көшеді. Олар көбінесе қыс айларында ұяларды бөлісіп, топтасады. Әдетте, бір топта 4-тен 10-ға дейін бөркіт болады. Қыста солтүстік ұшқыш бөркіттердің ұяларды бөлісуі дене температурасын сақтау үшін (биотермалды реттеу) маңызды, себебі олар қыстамайды және ұйқыға да түспейді. Солтүстік ұшқыш бөркіттердің ұшу қашықтығы әдетте 5-тен 25 метрге дейін болады, бірақ 45 метрге дейін және одан да ұзақ ұшулар да байқалған. Әйелдердің ұшу қашықтығы еркектерге қарағанда шамамен 5 метрге аз. Ұшу бұрышы 26,8 градусқа, ал ұшу қатынасы 1,98-ге тең өлшенген. Шоу 1801 жылы алғаш сипаттағаннан бері, солтүстік ұшқыш бөркіттер жылына бір рет көбейетіні қабылданған. Бірақ, жақында Канаданың оңтүстік Онтарио аймағында жылына екі рет туатын (полиэстроздық мінез-құлық) бөркіттердің алғашқы жағдайлары тіркелді. Бұл байқауды Нью-Брансуик провинциясынан (Канада) келген екінші зерттеу тобы да растады. Солтүстік Онтариодағы (Канада) генетикалық зерттеулер оңтүстік ұшқыш бөркіттердің солтүстікке қарай кеңірек таралуы және олардың ареалдарының жақындауына байланысты гибридтенуді көрсетті.

Жауыздық

Солтүстік ұшқыш егеуқұйрықтар, қарағай егеуқұйрықтарымен бірге, дақты сұлуқұс (Strix occidentalis) және шығыс сыңғырлақ сұлуқұс (Megascops asio) үшін маңызды азық болып табылады. Басқа жыртқыштарға әртүрлі ірі құстар, әсіресе үлкен мүйізді сұлуқұс және бүркіттер, сондай-ақ американдық мартен, канадалық рысь, қызыл түлкі сияқты сүтқоректілер кіреді.