Кіріспе
Бүтінді дәл екі бір-біріне қатыспайтын бөлікке бөлу; логикадағы диадтық қатынастар мен процестер дихотомиясы және оған байланысты тақырыптар. Дихотомия /d//aɪ/'/k//ɒ//t//ə//m//i/ – бұл бүтіннің (немесе жиынтықтың) екі бөлікке (қосалқы жиынтықтарға) бөлінуі. Яғни, бұл екі бөлік бірлесіп толық болуы керек: барлық элементтер бір бөлікке немесе екінші бөлікке жатуы тиіс, және өзараExclusive болуы керек: ешбір элемент бір мезгілде екі бөлікке де жата алмайды. Егер А түсінігі болса және ол В және В емес бөліктерге бөлінсе, онда бұл бөліктер дихотомия құрайды: олар өзараExclusive, себебі В бөлігінің ешқайсысы В емес бөлігіне кірмейді, және керісінше, ал олар бірлесіп толық, себебі олардың біріктірілісі А-ның барлық элементтерін қамтиды, яғни қайтадан А береді. Мұндай бөлінуді екі бөлікке бөлу деп те атайды. Осылайша құрылған екі бөлік бір-бірін толықтырады. Логикада, егер бір тұжырым бір бөлікке қатысты болса, екіншісіне қатыспаса, онда бұл бөлінулер қарама-қарсы болады. Үзіліссіз айнымалыларды немесе көп санатты айнымалыларды екілік айнымалылар ретінде қарау дихотомизация деп аталады. Дихотомизацияға тән дискреттеу қатесі модельдеу мақсатында уақытша ескерілмейді.
dichotomy in logic and related topics
A dichotomy /d//aɪ/'/k//ɒ//t//ə//m//i/ is a partition of a whole (or a set) into two parts (subsets). In other words, this couple of parts must be
jointly exhaustive: everything must belong to one part or the other, and
mutually exclusive: nothing can belong simultaneously to both parts. If there is a concept A, and it is split into parts B and not B, then the parts form a dichotomy: they are mutually exclusive, since no part of B is contained in not B and vice versa, and they are jointly exhaustive, since they cover all of A, and together again give A. Such a partition is also frequently called a bipartition. The two parts thus formed are complements. In logic, the partitions are opposites if there exists a proposition such that it holds over one and not the other. Treating continuous variables or multicategorical variables as binary variables is called dichotomization. The discretization error inherent in dichotomization is temporarily ignored for modeling purposes.
Этимология
Дихотомия термині грек тілінен διχοτομία dichotomía "екіге бөлу" δίχα dícha "екіге, жарып" және τομή tomḗ "кесу, тілік" сөздерінен шыққан.
Пайдалануы және мысалдар
Жинақтар теориясында, дихотомиялық қатынас R үшін aRb немесе bRa орындалады, бірақ екеуі бірдей емес. Жалған дихотомия – бұл екі немесе одан да көп шарттардың бірін орындамайтын, шартты дихотомияға негізделген бұрыс пікір: ол бірлесіп толық емес және/немесе өзара сәйкес келмейді. Көбінесе екі нәрсе толыққанды деп көрсетіледі, бірақ шындығында басқа да мүмкіндіктер бар. Кейде олар өзара байланыссыз болып ұсынылуы мүмкін, тіпті аралықта кең ауқым болса да (сонымен қатар, бөлінбеген орталыққа қараңыз). Дихотомияның бір түрі – дихотомиялық жіктеу, яғни объектілерді екі топқа рекурсивті түрде бөлу арқылы жіктеу. Льюис Кэрролл түсіндіргендей, "Класты дихотомия процесі арқылы екі кіші кластың біріне бөлгеннен кейін, олардың әрқайсысын тағы екі кіші кластың біріне бөлуге болады; және бұл процесс қайталап, қайталап, кластардың саны әр қайталаған сайын екі еселенеді. Мысалы, «кітаптарды» «ескі» және «жаңа» (яғни «ескі емес») деп бөлуге болады: содан кейін олардың әрқайсысын «ағылшын» және «шет тілдік» (яғни «ағылшын емес») деп бөліп, төрт класты аламыз». Статистикада дихотомиялық деректер өлшеудің алғашқы екі деңгейінде ғана кездесуі мүмкін, атап айтқанда, номиналды деңгейде (мысалы, ұлтты өлшегенде «британдық» және «американдық») және ординалды деңгейде (мысалы, бойды өлшегенде «ұзын» және «қысқа»). Дихотомиялық өлшенген айнымалы жалған айнымалы деп аталады. Компьютерлік ғылымда, әсіресе бағдарламалау тілдерін жасауда, дихотомиялар тілдің дизайнындағы негізгі екілік болып табылады. Мысалы, C++ жад моделінде дихотомияға ие (heap пен stack), ал Java типтік жүйесінде дихотомия бар (сыртқы сілтемелер мен бастапқы дерек түрлері). Астрономияда дихотомия – Ай немесе планета Жерден қарағанда жартылай жарықтанған кездегі жағдай. Ай үшін бұл орбитаның төрттен біріне дейін және үшінші төрттен біріне дейін, тиісінше 89,85° және 270,15° бұрыштарында болады. (Бұл Күн-Жер-Ай/жоғарғы планета бұрышы 90° болатын квадратурамен шатастырылмауы керек.) Ботаникада тармақтану дихотомиялық немесе қолқалы болуы мүмкін. Дихотомиялық тармақтануда бұтақтар сабақтың жоғарғы жағында пайда болатын түйнектің екі тең бөлікке бөлінуі нәтижесінде пайда болады. Бұл тамыр жүйелеріне де қатысты.