Кіріспе
Алгеро (alˈɡɛːɾo; ; ; ) – Италияның солтүстік-батыс Сардиниядағы Сассари аралдық провинциясындағы қала. Жерорта теңізінің жанында орналасқан, шамамен 45 000 тұрғыны бар. Қаланың аты орта ғасырлық латын сөзі Aleguerium-нан шыққан, ол «теңіз шөптерінің тоқырауы» (Posidonia oceanica) деген мағынаны білдіреді. Халықты ерекшелейтін нәрсе – Сардиния Арагон тағының құрамында болған орта ғасырдың соңынан бері Арагон патшалығының тілін сақтап келгендігі. Сондықтан, Алгероде сөйленетін каталон диалектісі – алгер тілі, ресми түрде азшылық тілі ретінде танылған. Алгеро аралдағы үшінші ірі университет орталығы болып саналады, Кальяри және Сассариден кейін келеді. Università degli Studi di Sassari сәулет және дизайн факультетінің бас кеңсесі осы қалада орналасқан.
Alghero (alˈɡɛːɾo; ; ; ) is a city of about 45,000 inhabitants in the Italian insular province of Sassari in northwestern Sardinia, next to the Mediterranean Sea. The city's name comes from Aleguerium, which is a mediaeval Latin word meaning "stagnation of algae" (Posidonia oceanica). The population is noted for having retained the language of the Crown of Aragon rulers from the end of the Middle Ages, when Sardinia was part of the Crown of Aragon; hence, Alguerese (the Catalan dialect spoken there) is officially recognized as a minority language. Alghero is the third university center in the island, coming after Cagliari and Sassari. It hosts the headquarters of the Università degli Studi di Sassari's Architecture and Design department.
Тарих
Қазіргі Альгеро аймағы тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Озиери мәдениеті мұнда б.з.д. 4 мың жылдығында (Анжелу Ружу некрополі) болған, ал б.з.д. 1500 жылдары Нураги цивилизациясы осы аймаққа қоныстанды. Финикиялықтар б.з.д. 8 ғасырда келді, ал кейін Альгеро аймағындағы Сант-Имбения металл өңдеу қаласы, финикиялық және нураги халқының аралас қонысы, Италия материгіндегі этрусктің саудасына қатысты. Жерорта теңізіндегі стратегиялық орнының арқасында Альгеро 1102 жылға қарай Генуялық Дориа әулеті салған бекінілген порты қаласына айналды. Дориалар Альгероны ғасырлар бойы басқарды, тек 1283-1284 жылдар аралығында Пиза билігінде болған қысқа мерзімді ерекшелік болды. Кейін Альгеро халқы каталон отаршыларының келуіне байланысты өсті. 16 ғасырдың басында Альгеро папалық мойындылық алып, епископтық мәртебесіне және Король қаласы (ciutat de l'Alguer) мәртебесіне ие болды, сондай-ақ экономикалық жағынан дамыды. Тарихи тұрғыдан алғанда, қала 1102-1112 жылдар аралығында, Генуяның асыл Дориа әулетіне Торрес (Сассари) сот алқабындағы Нулауро приходының жағалауының бос бөлігіне алғашқы тарихи ядроны салуға рұқсат берген кезде құрылды. Екі ғасыр бойы ол теңіз республикаларының ықпалында болды, ең алдымен генуэздіктер, 1283-1284 жылдар аралығында пизалықтар бір жылға бақылауға алғаннан басқа. Бұл уақытта қаланың сауда және көпұлтты сипатымен байланысты, жаңадан пайда болған сассари тіліне ұқсас тілде сөйлеген болуы мүмкін. Ауылды Арагон тажының қалауымен Арагонның патшасы III Пере (1336-1387 жылдар) күшпен жаулап алды, ол қала мен айналасын отарлауды белсенді түрде ілгерілетумен айналысты, соның ішінде Валенсия, Майорка, Каталония және Арагонның әртүрлі графтықтары мен провинцияларынан көптеген отбасыларды жіберді. Оларға тартымды жеңілдіктер берілді, және шын мәнінде, түпкілікті халықты ауыстырды, олардың кейбіреулері құл ретінде Иберия түбегіне және Майоркаға жіберілді. Альгерода осы отбасылар сөйлейтін диалекттердің бәрі өте ұқсас және бір тілдік отбасынан шыққан. Уақыт өте келе, Арагон тажының кейіннен құлдырауына қарамастан, ол қазіргі каталон тілінің түріне орнықты. Арагондықтардан кейін испан Габсбургтары билікке келді, олар 1702 жылға дейін билік етті және қаланы кеңейтуді жалғастырды. 1720 жылы Альгеро, Сардинияның қалған бөлігімен бірге, Пьемонт негізіндегі Савойя әулетіне берілді, оның келуімен итальяндық саясат басталды. 1821 жылы аштық халықтың көтерілісіне әкелді, ол қатыгездықпен басылды. Сол ғасырдың соңында Альгеро демилитаризацияланды. Фашистік кезеңде айналасындағы батпақтардың бір бөлігі қалпына келтіріліп, Фертилия және С. М. Ла Палма қалаларының маңы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1943 жылы) Альгеро бомбаға ұшырады, ал оның тарихи орталығы ауыр зардап шекті. Ауылдағы безгек ауруы 1950 жылдары жеңілді. Содан бері Альгеро танымал туристік орынға айналды.
Орналасқан жері
Алгеро Сардинияның солтүстік-батыс жағалауында, қаланың атымен аталған шығанақтың жағасында орналасқан. Қалалық аймақтың солтүстігінде Нура жазығы, ал солтүстік-батысында Капо Качча, Пунта Джильо және Монте Доглияның карст жүйелері жатыр. Оңтүстік жағы негізінен таулармен және Вилланова Монтелоне мен Боса платоларымен құралған.
Климат
Алгероның климаты теңіздің әсерінен жұмсақ, ол әсіресе жазда температураны төмендетеді. Жаздағы ауа райы Жерорта теңізінің көп бөлігіндегідей жылы. Қыстары да жұмсақ, термометр жыл бойына бірнеше күн ғана нөлден төмен температураны көрсетеді.
Тіл және мәдениет
Алгеро қаласында каталан тілінің түрлі нұсқалары қолданылады, олар каталониялықтар қалаға қоныстанған кезде әкелінді. 17 ғасырда каталан тілі аралдың ресми тілі ретінде испан тіліне, кейін итальян тіліне алмастырылды. Соңғы тіл білімі зерттеулері көрсеткендей, халықтың 24,1%-ы алгеро каталан тілін ана тілі ретінде меңгереді, 18,5%-ы оны күнделікті қолданады және 8%-ы балаларына үйретеді, ал 88,2%-ы тілді түсінеді. 1997 жылдан бері каталан тілі ресми мойындалды және ұлттық және аймақтық заңдар оны қалада қолдануға құқық береді. Қазіргі уақытта алгеро каталан тілінде өнер қайта жанданып, Франка Масу сияқты әншілер тілде авторлық шығармаларды орындайды. Айналағы ауылдардан қалаға көші-қон болғаннан кейін, халықтың көп бөлігі итальян және каталан тілдерімен қатар сардиния тілінде де сөйлейді немесе біраз меңгерген. Тарихи тұрғыдан алғанда, каталан тілінің таралуы қаламен және жағалаудың бір бөлігімен шектелген, себебі оның төңірегіндегі ауылдық жерлерде сардиниялықтар тұрған. Сонымен қатар, Альгероның ескі бөлігі каталондық ортағасырлық сәулеттің көптеген ерекшеліктерін көрсетеді. "Альгересо" (Альгеро тұрғындары) өз қалаларын көбінесе "Барселонета" – "кішкентай Барселона" деп атайды, себебі олардың тегі мен Каталония астанасымен туыстық байланысы бар. Бұл каталон халқы Эдуардо Тода и Гюэллдің 1888 жылғы кітабының тақырыбы болды: Un poble català d'Itàlia: l'Alguer, ол Каталония мен Альгеро арасындағы байланысты қайта жандандырды. Әзірленген ас каталон және сардиния асханаларының үйлесімінен құралған.
Негізгі көрікті жерлер
Алгерода болған көптеген тарихи биліктер ескерткіштердің, ғимараттардың және көрікті жерлердің бай әртүрлілігін қалыптастырды. Неолит дәуірінен бастап, сол кезден бері, соңғы онжылдықтарда Алгеро өзінің жағажайлары мен табиғи сұлулығының арқасында ғана емес, сонымен қатар жақсы сақталған мәдени мұрасының нәтижесінде де маңызды туристік орталыққа айналды.
Археологиялық орындар
Қалалық аумақтан тыс бірнеше археологиялық ескерткіштер бар: Анхелу Ружу некрополі, Санту Педру төбесі, Санта-Имбения вилласы немесе тіпті Пуриссимма. Пальмавера сияқты басқа да жерлердегі көптеген нурагилер де жақсы сақталған және саяхатшыларға ашық.
Қалқалар
Алғашқы қамалдар жүйесі 13 ғасырға дейін жетеді және генуэздік жүйеден алынған. 1354 жылы қаланы каталондықтар жаулап алды, олар бұрынғыдан нашар күйде болған қорғаныс жүйесін жаңартты және кеңейтті. Ескі қабырғалардың кейбір ерекшеліктері сақталды, бірақ қалаға қосымша қорғаныс беруді көздеген Католик Фердинанд олардың көп бөлігін 16 ғасырда салдырды. Қабырғалар бойында жеті мұнара және үш бекініс орналасқан.
Діни сәулет
Алгеро соборы (Cattedrale di Santa Maria Immacolata di Alghero) – Алгеро-Боса Рим-католик діоцезінің (бастапқыда Алгеро епископтығының) тақымып орталығы. Құрылысы 1570 жылы басталды, бірақ 1593 жылы ашылғанмен, толық аяқталып, қасиеттеп берілуі 1730 жылға дейін күтті. Алғашқы шіркеу каталондық готика стилінде салынған, оны пресвитеридің бес капелласынан көруге болады, соның ішінде қоңырау мұнарасының негізі де бар. Негізгі зал және екі қанат соңғы Ренессанс стилінде. 20-шы ғасырда ғимараттың фасадына неоклассикалық нартекс қосылып, оның сыртқы келбетін түбегейлі өзгертіп жіберді. Әулие Франциск шіркеуі (1360, 16-шы ғасырдың соңында қайта жаңартылған). Бас алтарь, пресвитерия капеллалары және Сан-Сакраменто капелласының үстінен каталондық готиканың бастапқы бөліктерін көруге болады. Қоңырау мұнарасы 16-шы ғасырдың бірінші жартысында салынған. Әулие Михаил шіркеуі. "Санто Росарио" Мадоннасы.
Көлік және инфрақұрылымдар
Алгеро жақсы байланысқа ие. Сассариге, провинцияның астанасына жолдар салынған. Жолаушыларға арналған негізгі порты 30 шақырым қашықтықта орналасқан, ал Алгеро – Фертилия әуежайынан ішкі және халықаралық рейстер бар.
Жолдар
Strada statale 127bis Settentrionale Sarda, Порто Контеге (солтүстікке) және Сассариге (шығысқа) апарады. Strada statale 291 della Nurra, Фертилиядан Сассариге дейін созылады. Strada provinciale 42 dei Due Mari, Порто Торрес портына жеткізеді. Strada provinciale 105 Alghero Bosa, панорамалық жол, Альгероның оңтүстік жағынан басталып, жағалау бойымен Босаға дейін барады. Strada statale 291 dir del Calich, әуежаймен байланысты қамтамасыз етеді.
Пойыздар
Алгеро қаласында Пиетрая ауданында, Sant'Agostino жерінде теміржол стансасы бар, онда Azienda Regionale Sarda Trasporti компаниясы Сассари қаласына күнделікті пойыз қатынасы бар.
Порт
Қаланың ортасында демалыс және балық аулау порты орналасқан. Жолаушылар ағыны Порто-Торрес арқылы жүзеге асырылады, ол шамамен 30 километр солтүстікте орналасқан. Одан Генуя, Барселона және Чивитавеккия қалаларына паром қызметтері бар.
Әуежай
Alghero Fertilia "Riviera del Corallo" әуежайы Fertilia қаласының жанындағы орталықтан 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл Италия мен Еуропаның қалған бөлігімен байланыстырудың негізгі арнасы. Fertilia және Алгеро орталығына сағатына бір рет автобус қатынайды.