Кіріспе

Норвегиялық полярлық экспедициялық кеме – 2007 жылы салынған Норвегиялық жолаушылар кемесі. Fram ("Алға") – 1893 және 1912 жылдар аралығында норвегиялық саяхатшылар Фридтжоф Нансен, Отто Свердруп, Оскар Вистинг және Руаль Амундсен Арктика мен Антарктика аймақтарына жасаған экспедицияларда пайдаланған кеме. Ол шотланд-норвегиялық кеме жасаушы Колин Арчер Фридтжоф Нансеннің 1893 жылғы Арктика экспедициясы үшін жобалап, салған. Экспедицияның жоспары Fram кемесін Арктика мұзына қатырып, Солтүк полюске қарай мұзыбен бірге илемелеу болған. Fram Норвегияның Осло қаласындағы Fram мұражайында кеме-мұражай ретінде сақтаулы.

Құрылыс

Нансеннің арктикалық аймақты басқаларға қарағанда солтүстікке қарай зерттеуге деген ниеті болды. Ол мұздың қатып, кемелерді қиратуы мүмкін екенін білген, бұл мәселеге дейін полярлық мұхитпен саяхаттаған көптеген теңізшілер тап болған. Нансеннің идеясы – кемені тек қана күшпен емес, мұздың кемені жоғары қарай итеріп, мұздың үстінде "көтеріліп" жүретіндей етіп жасау арқылы қысымға төтеп беруге қабілетті ету болды. "Фрам" – үш мачталы шкуна, жалпы ұзындығы және ені 17 метр. Кеме мұздың қысымына жақсырақ төтеп беру үшін әдеттен тыс кең және әдеттен тыс жайпақ салынған. Нансен Ларвиктен кеме жасаушы Колин Арчерге осындай сипаттамалары бар кеме жасауды тапсырды. "Фрам" мұзға төтеп беру үшін көк жүрек ағашының сыртқы қабатымен және Нансен күткен сайып келгенде терең емес суларда жүзуге ыңғайлы болу үшін дерлік кілсіз салынды. Руль және винттің тартылып-шығарылатын етіп жасалуына ерекше назар аударылды. Кеме экипаждың бес жылға дейін бортында тұруына мүмкіндік беру үшін мұқият жылу оқшауланды. Кемеде сондай-ақ жел тегершігі де болды, ол электр дуал шамдарымен жарықтандыру үшін электр қуатын беретін генераторды іске қосты. Алғашқыда "Фрам" бу машинасымен жабдықталған. 1910 жылы Амундсеннің Оңтүстік полюске жасаған экспедициясына дейін, қозғалтқыш дизельді қозғалтқышқа ауыстырылды, бұл полярлық зерттеу кемелері үшін алғашқы жаңалық болды. Кеме 1892 жылғы 26 қазанда суға жіберілді.

Нансеннің 1893-1896 ж. Арктика экспедициясы

Гренландияда табылған, Сибір жағалауында жоғалған «Жаннетт» кемесінің қалдықтары және Свалбард пен Гренландия аймақтарында табылған ағаш қалдықтары, Арктика мұз қабатының астында шығыстан батысқа қарай мұхит ағысы бар екенін көрсетті. Бұл ағыс Сибірден келген ағаштарды Свалбардқа және одан да батысқа жеткізген. Нансен осы теорияны зерттеу үшін «Фрам» кемесін жасатты. Ол үш жылға созылған экспедицияға шықты. Нансен «Фрам» кемесінің ағыс күшімен тікелей Солтүстік полюске жете алмайтынын түсінген соң, Хьяльмар Йохансенмен бірге шаңғымен полюске жетуге бел буды. 86° 14' солтүстік еніне жеткеннен кейін, олар Франц-Иосиф аралдарында қыстың қыранында қалды. Нансен мен Йохансен морж және ақ аюдың еті мен майымен күн көрісті. Соңында британдық зерттеушілер, Джексон-Хармсворт экспедициясымен кездесіп, «Фрам» кемесі Норвегияға оралғаннан бірнеше күн бұрын елге оралды. Кеме үш жылға жуық мұзда қалды, 85° 57' солтүстік еніне жетті.

Свердруптың 1898-1902 жылдардағы Канаданың Арктика аралдарына экспедициясы

1898 жылы Фрамды алғашқы арктикалық саяхатына әкелген Отто Свердруп Канаданың Арктика архипелагына ғылыми экспедиция жетекшілік етті. Бұл сапарға дайындалып, Фрам кемесінің борты сәл көтерілді. Фрам 1898 жылғы 24 маусымда 17 адаммен портынан шықты. Олардың мақсаты Арктика аралдарының жерін картаға түсіріп, геологиялық, флоралық және фауналық үлгілер алу еді. Экспедициялар 1902 жылға дейін жалғасты, нәтижесінде басқа арктикалық экспедициялардан гөрі көбірек аумақты қамтитын карталар жасалды.

Амундсеннің 1910-1912 жылдардағы Оңтүстік полюске экспедициясы

Фрам 1910 жылдан 1912 жылға дейінгі Роальд Амундсеннің Оңтүстік полюске жасаған экспедициясында қолданылды, ол Оңтүстік полюске бірінші болып жеткен, осы сапарда Фрам 78° 41' оңтүстік ендігіне жетті.

Фрамды сақтау

Кеме 1912 жылдан 1920 жылдардың соңына дейін сақтауда тозығына қалдырылды, содан кейін Ларс Кристенсен, Отто Свердруп және Оскар Вистинг Фрам комитеті арқылы оны сақтап қалуға бастама көтерді. 1935 жылы кеме Fram мұражайына қойылды, қазір де сол жерде тұр.