Кіріспе

Кейінірек жүктілікті тоқтату, сондай-ақ үшінші триместрдегі аборт деп аталады, жүктіліктің соңғы кезеңінде шақырылған аборт арқылы жүктілікті тоқтатуды сипаттайды. Бұл контексте, "кейінірек" нақты анықталмаған, және әртүрлі медициналық жарияланымдар әртүрлі гестациялық жас шегін қолданады. Мұндай жағдайлардың 1%-дан азы 24 аптадан кейін болады. Кейінірек жүктілікті тоқтатудың себептері жүкті әйелдің денсаулығына қауіп төнуі немесе өлімге әкелетін туа біткен ақаулар сияқты ұрықтың кемістіктері анықталған жағдайларды қамтиды. Дегенмен, кейінірек жасалған аборт АҚШ-та толық мерзімді жүктілік пен босануға қарағанда физикалық немесе психикалық денсаулыққа (оның ішінде өлім-жітімге) қатысты үлкен жағымсыз салдарларға байланысты емес. Кейінірек жүктілікті тоқтату, жалпы аборттан гөрі көбірек дау тудырады. Еуропаның барлық елдері жүктіліктің кейінірек кезеңінде (көптеген елдерде 10-14 аптадан кейін, Швеция мен Исландияда 18 аптадан кейін, Нидерланды мен Ұлыбританияда 24 аптадан кейін) тек нақты жағдайлар болған кезде ғана аборт жасауға рұқсат береді, әдетте жүктілік әйелдің өміріне немесе физикалық немесе психикалық денсаулығына қауіпті болғанда немесе ұрықтың ауыр бұзылуы немесе аномалиясы анықталғанда.

Анықтама

Кешіктірілген жүктілікті тоқтату көбінесе жүктіліктің 20-шы аптасынан кейін, яғни ұрықтың жасы (концепциядан бастап) шамамен 18 аптадан кейін шақырылған жүктілікті тоқтатуды білдіреді. Дегенмен, абортты қашан кешіктірілген деп санауға болатыны нақты анықталмаған. 1998 жылы "Америкалық медицина қауымдастығы журналында" (JAMA) бірге жарияланған үш мақаланың екеуі жүктіліктің 20-шы аптасын, ал біреуі 28-ші аптасын аборт процедурасының кешіктірілген кезеңі деп қарастырды. Американдық акушерлік және гинекологиялық колледжі жүктіліктің соңғы кезеңін 41 апта 0 күннен 41 апта 6 күнге дейін анықтайды, бұл аборт контекстінде қолданылуынан өзгеше. АҚШ-та аборттың кешіктірілген мерзімге айналуы көбінесе ұрықтың тірі қалу мүмкіндігімен (ұрықтың жатырдан тыс тірі қалу қабілеті) байланысты. Сондықтан, кешіктірілген аборттар кейде ұрықтың тірі қалу кезеңінен кейінгі аборттар деп аталады.

Өнерге қабілеттілік

Ұрықтың даму деңгейіне, жасына немесе салмағына байланысты өмір сүруге қабілеттіліктің нақты шегі жоқ. 2015 жылғы зерттеуде белсенді ем шараларына қарамастан, 22 аптадан ертерек туған нәрестелердің ешқайсысы тірі қалмағаны анықталды, бірақ 2021 жылдың сәуір айында 21 апта мен бір күнде туған нәресте мерзімінен бұрын тууынан аман қалды. 23 аптада ауыр зақымдарсыз тірі қалу мүмкіндігі 2%-дан кем, ал 25 аптада 30%-ға дейін ауыр зақымдарсыз тірі қалуы мүмкін. 2003-2005 жылдар аралығындағы зерттеулерге сәйкес, жүктіліктің 24-ші аптасында туған нәрестелердің 20-35 пайызы, ал 25-ші аптасында туғандардың 50-70 пайызы, ал 26-шы және 27-ші апталарында туғандардың 90 пайызынан астамдары аман қалды.

Өрлеу

Австралия: 2015 жылы Оңтүстік Австралия – аборт статистикасын сенімді түрде сақтайтын жалғыз австралиялық штат немесе аумақ. 2012 жылы аборттардың 92% жүктіліктің 14 аптасына дейін, 6% 14 мен 20 апта аралығында, ал 2% (n=96) кейінгі кезеңде жасалды. 20 аптадан кейін жасалған 96 аборттың 53-і ұрықтың нақты немесе болжамды аномалиясынан болды. Канада: 2019 жылы аборттардың шамамен 87% 12 аптаға дейін, ал 1,17% 21 аптадан кейін жасалды. Англия мен Уэльс: 2015 жылы аборттардың 8% 12 аптадан кейін, 0,1% 24 аптада немесе одан кешіккен кезде жасалды. Жаңа Зеландия: 2003 жылы аборттардың 2,03% 16 мен 19 апта аралығында, ал 0,56% 20 аптадан кейін жасалды. Норвегия: 2005 жылы 13-16 апта аралығында 2,28% аборт жасалды, 17-20 апта аралығында 1,24%, ал 21 аптадан астам аралықта 0,20% жасалды. 2010 жылдың 15 ақпаны мен 2011 жылдың 1 желтоқсаны аралығында 22-24 аптада жалпы 10 аборт жасалды. Норвегияның Денсаулық сақтау дирекциясы оларды заңсыз деп жариялады. 12 аптадан кейін аборт жасауға ниеттенген әйелдер арнайы медициналық сараптама комиссиясына – «аборт комиссиясы» (норвегиялық: abortnemnd немесе primærnemnd) деп аталатын комиссияға – өтініш беруі керек, ол аборт жасауға рұқсат беру туралы шешім қабылдайды. Шотландия: 2005 жылы аборттардың 6,1% 14 мен 17 апта аралығында, ал 1,6% 18 аптадан астам мерзімде жасалды. Швеция: 2005 жылы аборттардың 5,6% 12 мен 17 апта аралығында, ал 0,8% 18 аптадан кейін немесе одан да кешіккен мерзімде жасалды. Швейцария: 2016 жылы заңмен белгіленген мерзімнен кейін жасалған аборттардың 10% 21 аптадан кейін жасалды (барлығы 36 жағдай). Бұл жағдайлардың 86% баланың немесе ананың физикалық денсаулығымен байланысты болды. 2014 жылы CDC мәлімдегендей, тіркелген аборттардың 1,3% (5 578) жүктіліктің 21 аптасында немесе одан кейін жасалды.

Америка Құрама Штаттары

Жүктілікті кейінге қалдырып тоқтатудың себептері жүкті әйелдің денсаулығына қауіп туғанда немесе ұрықта өлімге алып келетін кемістіктер анықталғанда болады.

Англия мен Уэльс

NHS барлық даму кезеңдеріндегі аборт жасау себептерін тіркейді. 2015 жылы 20 апта немесе одан жоғары мерзімде 2877 аборт жасалды, олардың барлығының 230-ы ғана 24 апта немесе одан жоғары мерзімде жасалды. 20 апта немесе одан жоғары мерзімде жасалған барлық аборттардың 23-і (0,8%) жүкті әйелдің өмірін сақтау үшін, 1801-і (63%) психикалық немесе физикалық денсаулыққа байланысты, ал 1046-сы (36%) ұрықтың қалыптан тыс дамуына байланысты жасалды.

Заңдық шектеулер

1998 жылы халық саны ең көп 152 елдің ішінде 54-і абортты толығымен тыйым салған немесе жүкті әйелдің өмірін сақтап қалу үшін ғана рұқсат берген. Ал 1998 жылы осы 152 елдің 49-ында абортқа себеп бойынша ешқандай шектеу қойылмаған, бірақ олардың 44-інде белгілі бір жүктілік мерзімінен кейін нақты негіздеме талап етілген: алайда, дәрігерлер қателік мүмкіндігін ескере отырып, сұраныс бойынша абортты 22 аптаға дейін шектеуді қалайды. 2011 жылы абортқа себеп бойынша шектеу қоймаған елдердің арасында, сұраныс бойынша жасалатын аборттардың мерзімі мынадай болды: 37 ел 12 аптаға дейін, 7 ел 14 аптаға дейін, 4 елде мерзім белгіленбеген, 3 елде тірі қалу қабілетіне жеткен кезде, 3 елде 10 аптада, бір елде 90 күнде, бір елде 8 аптада, бір елде 18 аптада, бір елде 24 аптада шектелген. Сонымен қатар, Австралияда және АҚШ-та аборт штат/аумақ деңгейінде реттеледі, заңдар аймаққа қарай өзгереді. Бұл елдерде жүктіліктің жалпы мерзімінен кейін аборт жасауға тек шектеулі жағдайларда ғана рұқсат беріледі, оларға әйелдің өміріне, физикалық немесе психикалық денсаулығына қауіп төндіру, ұрықтың қалыпты дамымауы, жүктіліктің зорлау нәтижесінде болған жағдайлар және нашар әлеуметтік-экономикалық жағдайлар кіреді. Мысалы, Италияда жүктіліктің немесе босанудың әйелдің өміріне қауіп төндіргені, әйелдің физикалық немесе психикалық денсаулығына қауіп төндіргені, ұрықтың қалыпты дамымауы қаупі болғанда немесе жүктілік зорлау немесе басқа жыныстық қылмыс салдарынан болған жағдайда абортқа рұқсат етіледі. Данияда 12 аптадан кейін аборт жасауды қалаған әйел әлеуметтік және экономикалық себептерді келтіре алады. Мұндай мерзімдегі абортты сұраныс бойынша жасалатын ерте аборттан айырмашылығы, дәрігер немесе арнайы комиссия мақұлдауы қажет. Дәрігердің немесе комиссияның кешкі абортқа рұқсат беруінің оңайлығы елдерде әртүрлі, және көбінесе сол аймақта басым әлеуметтік және діни көзқарастарға байланысты. Кейбір елдерде, мысалы, Канадада, Қытайда (тек материктік бөлігінде) және Вьетнамда аборт жасау мерзіміне заңдық шектеулер жоқ. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот Гонзалес Кархартқа қарсы істе Конгресс кейбір кешкі аборт әдістерін, "тірі қалу мүмкіндігіне дейін де, кейін де" тыйым салатынын, 2003 жылғы «Толыққанды кеңейту және бөліп алуға тыйым салу туралы заңмен» сияқты, бұрынғы тыйымдарды кеңейте алатынын шешті. Жоғарғы Сот тыйым салулар әйелдің өміріне, физикалық және психикалық денсаулығына қауіп төндіретін жағдайларды қамтуы керек екенін айтты, бірақ төрт штат кешкі абортты тек әйелдің өміріне қауіп төнген жағдайда ғана рұқсат етеді; төрт штат әйелдің өміріне немесе физикалық денсаулығына қауіп төнген жағдайда рұқсат етеді, бірақ аборт құқығын қорғау ұйымдары денсаулықтың осы анықтамасының тым тар екенін санайды. Он сегіз штат жүктіліктің белгілі бір мерзімінен кейін (әдетте соңғы менструальді циклден бастап 22 аптадан кейін) абортқа тыйым салады. Бұл ереже штат заңдарында нақты жазылмағандықтан, Вебстерде қарастырылған Миссури заңындағыдай, аборт құқығын қорғау ұйымдары мұндай штат заңы конституцияға қайшы деп санайды, бірақ тек "тірі қалу мүмкіндігіне дейінгі аборттарға тыйым салған жағдайда". Он штат (Флоридада мұндай заңдарды орындау тұрақты түрде тоқтатылған) кешкі аборт жасау үшін екінші дәрігердің келісімін талап етеді. Аборт құқығын қорғау ұйымдары, мысалы, Гаттмахер институты, осы және басқа да Жоғарғы Сот шешімдеріне сүйене отырып, осы штат заңдарының кейбіреулері конституцияға қайшы келеді деп санайды, кем дегенде, егер олар екінші немесе үшінші дәрігердің келісімін талап ететін болса. Жүктіліктің кез келген кезеңінде аборттан кейін тірі нәресте тууы сирек кездеседі.

Тірі туылған

2019 жылы АҚШ Сенатының «Аборттан тірі қалған нәрестелерді қорғау туралы» заң жобасы аборттан кейін тірі туу мәселесін көтерді. Заң жобасында медициналық қызметкерлерге аборт процесі кезінде тіршілік белгілері байқалатын жаңа туған нәрестелерді жансақтау міндеті жүктеледі. АҚШ-та жүктіліктің 21 аптасынан кейін аборт жасатудың 1,3%-ы орын алады. Бұл өте сирек кездеседі, бірақ хирургиялық аборттан өткен әйелдер кейде осы мерзімнен кейін қысқа ғана уақытқа тірі қала алатын ұрық туады. 20 мен 25 апта аралығы перивибельді кезең деп есептеледі. 22 аптадан кейін ұзақ мерзімді өмір сүру мүмкіндігі бар. Дегенмен, 22 мен 23 апта аралығында ұзақ мерзімді өмір сүру көрсеткіші 2-3 пайызды, ал 23 мен 24 апта аралығында – 20 пайызды құрайды. «Түзек аман қалу», яғни ми немесе ішек сияқты мүшелерге зақым келмейтін жаңа туған нәрестенің аман қалуы 22 аптада 1%, ал 23 аптада 13% құрайды. Кейбір дереккөздер жүктіліктің 20-21 аптасынан кейін жүктілікті тоқтату алдында ұрықтың өліміне жол беруді ұсынады, бұл осы жағдайды болдырмауға және АҚШ-тың жартылай абортты тоқтатуға қатысты тыйымын сақтауға бағытталған. Ұрықтың мәжбүрлі өлімі аборт процедурасының қауіпсіздігін жақсартпайды және аборт жасайтын әйелдің денсаулығына қауіп тудыруы мүмкін.