Кіріспе

Төмен қарай еңкейген қырлы матадан жасалған бас киім

Шеңгел (балықшының бас киімі, ирландиялық ауылдық бас киімі және сессиялық бас киім сияқты түрлері бар) – төмен қарай еңкейген тар қырлы бас киім. Әдетте, бұл бас киім деним немесе кенеп сияқты ауыр мақтадан, немесе твид сияқты ауыр жүннен жасалады, кейде желдету үшін бас киімнің үстіне металл көзшелер орнатылады. Ол алғаш рет 1960 жылдары жоғары сәндік зат ретінде қабылданды, содан кейін көше сәнінде де, сән жолында да қайта жаңғырылды. Қазіргі уақытта ол фестивальдерде танымал, сонымен қатар "сессиялық бас киім" деп те аталады.

Шығу тегі

Құмыралы шапқыштар немесе балықшы шапқыштары шамамен 1900 жылы пайда болған деседі. Бастапқыда жүн немесе твид матасынан жасалған бұл шапқыштарды ирланд шаруалары мен балықшылары дәстүрлі түрде жаңбырдан қорғану үшін киген, себебі жуылмаған (шикі) жүндегі ланолин осы шапқыштарды табиғи түрде су өткізбейтін етеді. 1918-1939 жылдар арасынан бастап бұл "ирландтық серуен шапқыштары" тез арада халықаралық деңгейде ауылдық саяхаттар үшін қабылданды, өйткені оларды бүктегенде пальто қалтасына сыйғызуға болады. Егер шапқыш лайға түсіп кетсе, оны ылғал шүберекпен оңай тазалап, қайнаған судың буымен қайта пішіндеуге болады.

Мода аксессуары

1960 жылдары бөшке пішіндес шляпа әйелдер модасының бір бөлігіне айналды, pillbox, bakerboy және cloche стильдерімен бірге, көлемді шаштарға сәйкес келді. Лили Даше сияқты шляпниктер "мод" стилін бейнелеу үшін иіске немесе басқа да қатаң маталардан дизайн жасады. Ескі твидті ирландтық серуендеу шляпасы 1970 жылдарға дейін кәсіби ерлер арасында танымал болды және оны Шон Коннери "Индиана Джонс пен Соңғы крест жорығы" фильміндегі кейіпкері ерекше киді. Шляпа 1980 жылдары рэперлер арасында кең таралды және 1990 жылдарға дейін көше модасының бір бөлігі болып қала берді. Соңғы кезде Рианна сияқты жұлдыздар кигеннен кейін ол қайтадан сәнделді. 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында бөшке пішіндес шляпаларға қатысты дау туды, онда Катар шенеуніктері ЛГБТҚ+ қолдауын білдіретін, "Уэльс бөшке пішіндес шляпасының" жаңбырлы түсті нұсқаларын Уэльс әйелдер құрамасының жанкүйерлері мен қызметкерлерінен, соның ішінде Уэльс әйелдер құрамасының бұрынғы капитаны Лора МакАллистерден тартып алды. ФИФА-ның Катарлық өкілдері матчтан бұрын стадион сыртында шляпаларды тәркіледі. Уэльс құрамасының бұрынғы ойыншылары Дэнни Габбидон мен Эшли Уильямс 2022 жылдың маусым айында Уэльс турнирге қатысқанда "Spirit of 58" бөшке пішіндес шляпаларын телеарнада киді.

Аймақтық атаулар мен олардың өзгерістері

Болгарияда ол "идиотка" деп аталады, яғни "ақымақ шапқасы" дегенді білдіреді. Австралияда Австралия қорғаныс күштері киетін нұсқа "Giggle Hat" деп аталады. Израильде ол "тембель шапқасы" немесе "Рафаэль шапқасы" деп аталады, Рафаэль Эйтанның атымен аталған, ол Израиль генералы, саясаткері және Израиль қорғаныс күштерінің бұрынғы бас штабы болған. Осындай тембель шапқасы Израильдің ұлттық шапқасы деп есептеледі, себебі оны Израильдің халуцилері күннен қорғану үшін киген. Швецияда ол "Беппехатт" немесе "Беппемосса" деп аталады, өйткені швед жазушысы және суретшісі Беппе Волгерс оны киіп, 1970-ші жылдары танымал еткен. Данияда бұл 1880 жылдан бері "bøllehat" (бұзақылар шапқасы) деп аталады, себебі жас қылмыскерлер тобы әр жексенбіде Ягерсборг Дайрехаведегі Бьоллемозенде жиналып, содан Шарлоттенлундтегі танымал би ресторанына барып, әйелдердің шапқаларын ұрлаған. Аргентинада ол "sombrero Piluso" (Пилусо шапқасы) деп аталады, және 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан кейін танымалдылығы артты. Ресейде "панама" (панама) деп аталады. Бұл атау Панамадағы эквадорлық жұмысшылардың шапқасы ретінде танымал панамалық шапқа туралы жаңылыс түсініктерден туындаған. Оңтүстік Африкада ол "испоти" деп аталады және қалалық қара жастардың арасында өте танымал, ол шетелдік хип-хоп трендтерін көшірмей, көшедегі тәжірибелілік пен білімділікті білдіреді. Танзанияда ол үлкендердің, әсіресе иракв халқының арасында өте танымал. АҚШ-та осыған ұқсас шапқаны АҚШ Әскери-теңіз күштері ресми түрде әскери киімдерімен киеді, оны көбінесе "Дикси Кубогы шапқасы" деп атайды, себебі ол қағаз стақандардың өндірушісінің танымал бренді. Францияда ол "vertical align=sup" деп аталады. Германияда оны "Anglerhut" (балықшы шапқасы) деп атайды. Ол неміс хип-хопында аксессуар ретінде танымал. 2018 жылы Германияның туының түстерінде шапқа киген оңшыл наразылық білдіруші "Wutbürger" ("ашулы азамат") сөзімен ойын ойнап, "Hutbürger" ("шапқалы азамат") деп белгілі болды. Ұлыбританияда оны кейде Stone Roses тобының барабаншысы Рени есімімен "Reni hat" деп атайды, ол оны жиі киеді. Италияда оны "балықшы шапқасы" (cappello da pescatore) деп атайды. Бразилия мен Мексикада ол "chapéu do Seu Madruga" (Дон Рамонның шапқасы) деп кеңінен танымал және кейіпкер кигендіктен құрметке ие. Кейбір қалаларда косплейшілер осы шапқаны киіп жүргенін көруге болады.

Танымал мәдениетте

Екі көркем кейіпкер – «Роза Пантера» фильмінің инспекторы Клузосы мен «Жақын және ірі қылмыстар» телесериалының детектив-лейтенант Луи Провенцасы жиі шеңгел бастық киеді: Питер Селлерстің Клузо бейнесінде – сұрғылт ирланд твидінен тігілген, ал Провенца қылмыс орнында ақ шеңгел бастық киеді. «Гиллиган аралдары» телесериалының Гиллиган кейіпкері барлық эпизодтарда крем түсті шеңгел бастықты киеді. 1990 жылдары «Oasis» рок-тобының жетекші вокалисі Лиам Галлахер көп рет шеңгел бастық киіп суретке түскен.