Кіріспе

Матадан жасалған, мойынға немесе басқа киілетін киім

Шарф – мойынға, иыққа немесе басқа оралатын ұзын мата. Шарфты жылу үшін, күннен қорғану үшін, тазалық сақтау үшін, сән үшін, діни себептермен немесе спорт командасын қолдау үшін киеді. Шарф жүн, зығыр, жібек және мақтадан жасалуы мүмкін. Бұл кең таралған мойынға арналған киім және әрқашан қолданылатын аксессуар.

Біздің заманымыздан бұрын

Шарфтар ежелгі заманнан бері киіліп келеді. 1350 ж.б.д. Ежелгі Египетте Нефертити патшайымы тығыз тоқылған бас киімін киген деген аңыз бар, ал б.з.д. 9 ғасырда Ашшурнасирпал II-нің мүсіні императордың мойынға оралған шалын кигенін көрсетеді. Б.з.д. 500 ж. Афинада әйелдер шарфтарды өз сүйкімділігін күшейту үшін киген, ал сол кезеңде үнді әйелдері оларды қылықты бас киім ретінде таққан. Қытай императоры Чэн билігінде, б.з.д. 259-210 жылдары, шарфтар әскери белгі ретінде қолданылып, қытай жауынгерлерінің шені немесе офицерлік мәртебесін көрсеткен; көптеген терракота әскерлері оларды киген күйінде бейнеленген.

Біздің заманымызда

Ежелгі Римде, шамамен 10 жылы, киім жылу үшін емес, тазалық сақтау үшін қолданылған. Ол фокаль немесе судар деп аталатын, ыстық ауа райында мойын мен беттен терді сүртіп тазалауға арналған мата болған. Алғашында шарфтарды ерлер мойындарына орап немесе белдеріне байлап тасқан. Солтүстік Американың Жаңа Англия аймағында қайтыс болғандардың отбасыларына құрмет көрсету белгісі ретінде шарфтар сыйға берілетін. 19 ғасырдың басында шарф әйелдер мен ерлер үшін нағыз сәнді аксессуарға айналды. Қысқы шарфтар суық аймақтарда қолданылады, олар қалың тоқылған жүннен немесе альпакадан немесе басқа да ұқсас жылы материалдардан жасалады. Қысқы шарфты мойынға орап, жылуды сақтау үшін киеді. Қысқы шарф кейде мойын орама деп те аталады және көбінесе ауыр күртеше немесе пальтомен бірге тасылады. Суықтан қосымша қорғану үшін қысқы шарфты бетке және құлаққа орауға болады. Үндістанда, Куджрат штатының Бхуж және Мандви қалаларында байлау және бояу техникасын қолдана отырып, жүн шарфтарға Бандани өрнегі салынады. Үндістанда және басқа елдерде ластанудан қорғану үшін шарф немесе дупат кию кең таралған. Индонезия мен Малайзияда сленданг – малайзиялық әйелдердің кең және ұзын шарфы немесе белбеуі, оны бір иықтан лақтырып, дененің диагоналі бойынша орайды. Олар әртүрлі түстермен басылған немесе боялған. Беттің төменгі жағын, әсіресе мойынды жабу үшін қолданылатын шарфтарды кейде каул деп атайды. Шарфты әдетте мойынға орама деп атайды. Шарфты мысық мойны, төртбұрышты түйін, ковбой алжапырағы, аскот түйіні, иілген орама, галстук және цыган орамасы сияқты түрлі тәсілдермен байлауға болады. Сондай-ақ, шарфты басқа орап, бас киім ретінде де қолдануға болады. Виктория мен Елизавета I сияқты монархтар бас киім киген. 1990 жылдардың соңында хип-хоп және R&B әртістері арасында бұл мода трендіне айналды. Көрсетілмейтін фильмдер дәуірінде Анна Мэй Вонг пен Эвелин Брент сияқты актерісалар әсем жібек шарфтар киіп, оларды танымал етті. Ислам дінінде бас киім кию Құранмен байланысты. Сауд Арабиясында ислам діні қабылданғанға дейін де, қатал климат пен қатты ыстықтан қорғану үшін бас киім кию қажет болған. Сол кезде христиандар мен яһудилер де өздерінің қасиетті кітаптарында көрсетілгендей, шаштарын жамылғымен жапқан. Шарфтарды кешкі көйлектермен бірге сәндік аксессуар ретінде де қолдануға болады, мысалы, мойынға немесе қолға орап тасуға болады, сондай-ақ қаусырмалы боа да осыған жатады.

Діни немесе мәдени мақсатта

Дін қызметкерлерінің шапаны бастапқыда сыртқа шыққанда мойынға оралатын бос орама немесе тұмсық болған. Англия шіркеуінде Реформациядан кейін, дін қызметкері шапанды алжапқыш үстінен киген, ол шеті бахромаланған, шапан сияқты мойынға орналасқан, бірақ дерлік аяққа дейін түсетін кең қара жібек жолақ болған. Шапанның қолданылуы шапанмен толығымен алмастырылды, олар кейде шатастырылып жатады. Көптеген христиан діндерінің литургиялық киімдерінің құрамына шапан кіреді. Англия шіркеуінде капеллан, дін докторлары және басқа да дін қызметкерлері шапаннан екі есе енірек, қара жібектен жасалған шарфты мойнына тағады. Қоштасу рәсімінде аза тұрушылар оң иықтарынан жібек немесе краптан жасалған қара шарф киеді. Түсті жібек шарфтар көпшілік орындарда, соттарда және ложаларда орманшылар мен Odd Fellows сияқты көптеген әлеуметтік ұйымдардың мүшелері киеді. Масондық ложасы ұйымдастырған шеруде маршалдар үшбұрыш қалпақ, қылыш және шарф киеді. Шеруде шарфтың түсі міндетті түрде бағынышты ложа үшін көк, ал Ұлы ложа үшін күлгін болуы керек.

Өндiру

Кейбір елдерде шарфтар сияқты тоқыма киімдер маңызды сауда саласы болып табылады. Қолмен тоқылған шарфтар әлі күнге дейін сыйлық ретінде жиі қолданылады. Баспа шарфтар халықаралық деңгейде жоғары сәнді дизайн үйлері арқылы ұсынылады, оның ішінде Burberry, Missoni, Alexander McQueen, Valentino, Cole Haan, Chanel, Etro, Lanvin, Louis Vuitton және Prada. 1937 жылы алғашқы шарфын жасаған Hermès компаниясы 2000-нан астам үлгіні шығарды. 1937 жылы Hermès қытай жібегінен жасалған ағашқа қашалған шарфты жасады, оны Англия королевасы Елизавета II, Американың бірінші ханымы Жаклин Кеннеди Онассис және Грейс Келли киген.