Кіріспе

Кейінгі антикалық епископ және ақын

Авитус Альким Эктиций Авитус (шамамен 450 – 5 ақпан, 517/518 немесе 519) – латын ақыны және Галлиядағы Вена қаласының епископы. Оның даңқы, ішінара, поэзиясына, сондай-ақ Бургундия патшаларының хатшысы қызметін атқарған рөліне байланысты. Авитус император Авитусқа туысқан, көрнекті галло-римдік сенаторлық отбасында дүниеге келген.

Авитус есімді басқа да әулиелер.

Өмір

Оның әкесі Хезикий, Виенн қаласының епископы болды, онда епископтық дәреже мұрагерлікпен берілуге жақын еді. Олардың әпкесі Фусина кесіп салынды. Шамамен 490 жылы ол Виенн епископы болып сайланды. 499 жылы Виенн Гундобадтың, бургундтар патшасының басып алынуымен аяқталды, ол франктар патшасы Клодвигпен соғысқан болатын, сол арқылы ол аталған патшаның назарына ілікті. Авитус, Оңтүстік және Шығыс Галлияның митрополиті ретінде, Лион қаласының жанындағы Сардиниякумда Гундобадтың қатысуымен өткен католик және ариан епископтарының кеңесіне жетекшілік етті. Ол Гундобад патшаның сенімін жеңіп, оның ұлы Сигизмундты католик дініне өткізді. Папа Хормиздастың Авитусқа жазған хатында ол осы папаның Галлиядағы апостолдық викарийі етіп тағайындағаны айтылған; ал 517 жылы ол осы қызметінде Галлия Нарбоненсисіндегі шіркеу тәртібін жақсарту мақсатында Эпаон кеңесіне төрағалық етті. Авитус Рим мен Константинополь шіркеулері арасындағы Акакийдің айыпталуынан туған дауды аяқтауға күш салған көрінеді; оның кейінгі хаттары бұл оның өлімінен бұрын орындалғанын көрсетеді. Авитус қайтыс болғаннан кейін Виенн қаласындағы Әулие Петр және Әулие Павел монастырында жерленді.

Жазбалар

Авитустың әдеби даңқы оның көптеген сақталған хаттарына (оның соңғы редакторлары барлығы тоқсан алты хат екенін айтады) және бес кітаптан тұратын, классикалық гексаметрлермен жазылған, түпкі күнә, жұмақтан қуу, топан су және Қызыл теңізден өту сияқты Киелі кітаптағы тақырыптарды қамтитын ұзақ поэмасына негізделген. Алғашқы үш кітап белгілі бір сюжеттік біртүтастыққа ие; оларда үлкен апаттың алғышарттары, апаттың өзі және оның салдары баяндалады. Төртінші және бесінші кітаптар топан су мен Қызыл теңізден өтуді крещение рәсімінің символы ретінде қарастырады. Авитус Киелі жазбалардағы оқиғаларды еркін және жақсы біліп әңгімелейді, олардың сұлулығын, тізбегін және маңыздылығын жақсы көрсетеді. Ол 4-5 ғасырлардағы Галлия мектептерінде оқытылған риторика өнерінің соңғы шеберлерінің бірі. Оның поэтикалық тілі архаизмдер мен ырғақты қайталауларға толы болғанымен, таза және таңдаулы, метр заңдары да жақсы сақталады. Католик энциклопедиясында Томас Джозеф Шахан: «Мильтон «Жоғалған жұмақты» жазғанда оның Киелі кітапқа жасаған қайта жазуын пайдаланды» дейді. Хаттар Венаның католик епископы мен Бургундияның арий патшасы, ұлы Гундобад және оның ұлы, католиктік Сигизмунд арасындағы тығыз қарым-қатынасты көрсетеді. Бұрын оның уағыздары мен үнқатысуларының жинағы болған, бірақ олардың екеуінен басқасы жойылды, ал қалғандарынан үзінділер мен фрагменттер сақталды. Арийлерге қарсы католик дінін қорғау мақсатымен жазылған және 449 жылғы Лиондағы әйгілі Колоквийді бейнелейтін «Патша Гундобадпен диалогтар» бір кезде оның еңбегі деп есептелген. Алайда, 1885 жылы Жюльен Хавет бұл шығарманың ораториан Жером Винье жасаған жалған екенін дәлелдеді, ол сонымен қатар Авитусқа Рим папасы Симмахтан келгендей көрсетілген хатты да жалғандады.

Хаттар

Авитус Виенн, таңдамалы хаттар мен проза. Д. Шанзер мен И. Вуд аудармасы. Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 2002, 464 б. (Тарихшыларға арналған аудармалар сериясы).

Өлеңдер

Майкл Робертс, ред. және аудармашы, Киелі кітап және пасторалдық поэзия, Думбартон Оукс ортағасырлық кітапханасы 74 (Кембридж, Массачусетс : Гарвард университетінің баспасы, 2022). Ульрих К. Й. Гебхардт, ред. және аудармашы (латын, неміс тілдерінде), De spiritalis historiae gestis. Рухани тарих оқиғалары, Sammlung Tusculum (Берлин/Бостон: De Gruyter, 2021). Николь Хеккет Ноти, ред., Histoire spirituelle, II том: (Chants IV V), Sources Chretiennes 492 (Париж: Les Editions du Cerf, 2005). М. Хоффман, ред., Алкимус Эктикий Авитус. De spiritalis historiae gestis, 3-кітап (Мюнхен: K. G. Saur, 2005). Джордж У. Ши, аудармашы, Алкимус Эктициус Авитустың өлеңдері (Темпе, Аризона: Ортағасырлық және Ренессанс кезеңі мәтіндері мен зерттеулері, 1997). Дэниел Дж. Нодс, ред., Адамның құлауы: De spiritalis historiae gestis libri I–III, Лаон қалалық кітапханасының 273-ші қолжазбасы бойынша редакцияланған, Торонто ортағасырлық латын мәтіндері 16 (Торонто: Медиевалдық зерттеулер институты, 1985). Авраам Шипперс, ред., De mundi initi (Кампен: Kok, 1945).