Кіріспе

Берай (/UK/'/bɛr//eɪ/ BERRay, /US//b//ə/'/r//eɪ/ bəRAY; beʁɛ; ; lang es) – әдетте тоқыма, қолмен тоқылған жүннен, тіріктеп жасалған мақтадан, жүнді немесе акрил талшығынан жасалған жұмсақ, дөңгелек, жалпақ қалпақ. Бареттерді жаппай өндіру 19 ғасырда Францияның оңтүстігінде және Испанияның солтүстігінде басталды, онда олар бұрыннан-ақ кең таралған бас киім болды, ал бареттер осы елдермен, әсіресе Франциямен байланысты. Береттер әлемдегі көптеген әскери және полиция бөлімшелерінің, сондай-ақ басқа да ұйымдардың формасының бір бөлігі ретінде тағылады.

Тарих

Археология мен өнер тарихы қазіргі заманғы беретке ұқсас бас киімдердің Солтүстік Еуропада қола дәуірінен бастап, ежелгі Крит пен Италияның оңтүстігінде, минойлықтар, этрусктіктер және римдіктер кигенін көрсетеді. Мұндай бас киімдер Еуропа бойынша абыройлы адамдар мен суретшілер арасында қазіргі заман тарихы бойында танымал болды. Бұл – Францияның оңтүстігін Испанияның солтүстігінен бөліп тұратын тау тізбегі. Баск стиліндегі береттерді коммерциялық өндіріс 17 ғасырда Францияның оңтүстігіндегі Олорон-Сент-Мари аймағында басталды. Бастапқыда жергілікті қолөнер болған берет жасау 19 ғасырда индустрияланды. Бірінші фабрика, Beatex Laulhere, өндіріс туралы жазбаларды 1810 жылға дейін сақтайды. 1920 жылдары береттер Франция мен Испанияның бір бөлігіндегі жұмысшы табымен байланысты болды, ал 1928 жылға қарай 20-дан астам француз фабрикасы және бірнеше испан және итальяндық фабрикалар миллиондаған береттер шығарды. Бірінші дүниежүзілік соғыста осы береттерді көрген британдық генерал Хью Эллес, жаңадан құрылған Корольдік танк полкіне, танктың кішкентай люктерінен кіргенде және шыққанда бас киімдері түсіп қалмауы үшін қолдануға ұсынды. Олар 1924 жылы король Георг V-тің бекітуімен пайдалануға жіберілді. RTR беретінің тағы бір мүмкін шығу тегі – Эрик Дорман Смит Алек Гейтхаусқа ұсынған. Екі офицер 1924 жылы Сандхерсте қызмет етіп жатқанда, Корольдік танк корпусына ауысқан Гейтхаусқа жаңа корпусқа арналған практикалық бас киімді жасау міндеті берілді. Дорман Смит соңғы бірнеше жылда досы Эрнест Хемингуэймен бірге Испанияны, соның ішінде Баск аймағын аралап, саяхаты барысында қара баск беретін сатып алған. Қара RTR береті екінші дүниежүзілік соғыста фельдмаршал Монтгомеридің арқасында танымал болды.) 1840 жылдан бері береттер жасап келеді. Manufacture de Bérets – Беарн қаласының Олорон-Сент-Мари қаласындағы шағын француздық шеберлік берет өндірушісі, ал Le Béret Français – Беарнның Лаас ауылындағы тағы бір шеберлік берет жасаушы. Берет әлі де Францияның оңтүстік-батысындағы бірегей мәдениеттің берік символы болып табылады және дәстүрлі мерекелерді тойлау кезінде киіледі.

Испания

Испанияда барет көбінесе боина деп, кейде бильбаина немесе бильба деп аталады. Бұрын ол елдің солтүстік және орталық аймақтарында ерлердің кең таралған бас киімі болған. Оны алғаш рет Баск елі, Наварра, Арагон және Кастилия киген, бірақ 19-шы ғасырда оның қолданысы Испанияның қалған бөлігіне тарады. 20-шы ғасырда барет ауылдық халықтың жалпы стереотипінің бір бөлігіне айналды, көбінесе "paleto de boina a rosca" ("бұралған барет киген шалақ") сияқты тіркестерде кездесетін, әдепсіздік пен қарапайымдық сияқты жағымсыз коннотациялармен, бұл Испанияда бареттің танымалдығын күрт төмендетті. (алғашқыда гаэль тілінде bonaid) - оның лентасы мен қауырсыны киген адамның кланы мен дәрежесін анықтайды. Шотландияның басқа түрлеріне Роберт Бернстің өлеңдерінің біріндегі кейіпкерінің құрметіне аталған "там о'шантер" және ортасында үлкен помпон бар жолақты Кильмарнок бас киімі кіреді. 20-шы ғасырда Корольдік танк корпусының 1924 жылы қара баретті қабылдауына корольдік келісім берілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік драгундар 1939 жылдың соңында сұр баретті қабылдады, ал Британ армиясының басқа механикаландырылған бөлімшелері, мысалы Корольдік бронетранспорттық корпусы және гвардиялық бронетранспорттық дивизиясы 1941 жылы қара баретті қабылдады. Құрмалы барет (қызыл баретпен шатастырмау керек) 1942 жылдың шілдесінде британдық 1-ші әуе десанттық дивизиясының командирі генерал-майор Фредерик Браунингтің бұйрығымен ресми түрде енгізілді және көп ұзамай әуе десанттық күштердің халықаралық символына айналды. АҚШ және Ұлыбританияда 20-шы ғасырдың ортасында әйелдер сәнінде бареттер кеңінен таралды. 20-шы ғасырдың соңғы бөлігінде қытайлықтар баретті әдемілік үшін де, саяси мағынасы үшін де қабылдады. Бареттерді сондай-ақ бибоп және джаз музыканттары Диззи Гиллеспи, Джин Крупа, Уорделл Грей және Телониус Монк киген.

Революциялық символ ретінде

Аргентиналық революционер Че Гевараның "Геррильо Героико" атты әйгілі суреті, оның қола жұлдызды қара беретін кигенін көрсетеді. 1960 жылдары бірнеше белсенді топтар қара беретті қабылдады. Олардың ішінде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (PIRA), ETA (қоғамдық жерлерде капот үстінен қара берет киген), 1966 жылы құрылған АҚШ-тың Қара пантералар партиясы және "Қара берет кадрлары" (Бермудадағы ұқсас Қара күш ұйымы) бар. Сонымен қатар, 1967 жылы құрылған "Қара берет" чикано ұйымы болды. 1960 және 1970 жылдары АҚШ-тағы латын Америкасы революциялық ұйымы – Жас Лордтар партиясы да берет киді, сондай-ақ 1970 жылдары Нью-Йоркте Кертис Слива құрған қарусыз қылмысқа қарсы азаматтық патрульдік бөлімшелері де көшелер мен метроны патрульдеу үшін, қылмыстың алдын алу мақсатында (қызыл берет және үйлесімді жейделер) киді.

Растафарилер

Растафари қозғалысының жақтастары көбінесе дрейдлоктерінің үстіне қызыл, алтын және жасыл түсті шеңберлермен безенілген, өте үлкен тоқылған немесе тігілген қара beret киеді. Бұл стиль жиі қате түрде куфи деп аталады, ол куфунэ деп белгілі бас киімге байланысты. Олар beret пен дрейдлокті Құдайдың таңдалған халқы – "қара израильдіктермен" жасаған Киелі кітаптағы келісімнің символы деп санайды. Осы үлгідегі бас киім растакап деп те аталады.